सूतः कथयति— एकदा जनमेजयः राजा व्यासं सत्यमतीपुत्रं प्रश्नैः अन्वपृच्छत्— "कः स ब्राह्मणः सत्यव्रताख्यः? कस्यां भूमौ जातः? किमासीत्? कथं तेन शब्दः श्रुतः, पुनः कथं उच्चारितः? तस्मात् कः लाभः प्राप्तः? भगवती भवानी कथं तेन तुष्टा? सर्वं विस्तरेण कथय।" एवं पृष्टः व्यासः राज्ञे पुरातनं पुण्यं आख्यानं प्राह— "शृणु कुरुवंशोद्भव, यदहं पूर्वं ऋषिसभायां श्रुतवान्। एकदा तीर्थयात्रायां गच्छन् अहं नैमिषारण्यं प्राप्तवान्, यत्र ब्रह्मपुत्राः जीवन्मुक्ताः महाव्रतानां तपोवनं आसीत्। तत्र सर्वान् ऋषीन् नमस्कृत्य उत्तमे आश्रमे स्थितवान्। तत्र ब्राह्मणानां सभायां संवादः अभवत्। तत्र जामदग्निः ऋषिः उपविष्टः प्रश्नं अपृच्छत्— 'हे तपस्विनः, मम मनसि संशयः अस्ति। ऋषिसभायां अस्माकं मध्ये कः पूज्यतमः, कामफलप्रदः? ब्रह्मा, विष्णु, रुद्रः, इन्द्रः, वरुणः, अग्निः, कुबेरः, वायु, त्वष्टा, सेनापतिः, गणाधिपः, सूर्यः, अश्विनौ, भगः, पूषा, रात्रिपतिः, ग्रहाः—एतेषां मध्ये कः शीघ्रं तुष्टः, पूज्यः, सम्मानप्रदः?' तस्य प्रश्नस्य उत्तराय लोमशः ऋषिः अवदत्— 'जामदग्ने, शृणु। सर्वकामार्थिनां सर्वेषां पूज्यायाः शक्तिरेका अस्ति—परमप्रकृतिः, आद्या, सर्वव्यापिनी, नित्यशुभा देवी। सा देवतानां माता, ब्रह्मादीनां अपि; सा संसारवृक्षस्य मूलरूपा। देवी स्मरणे वा नामोच्चारणे वा, सा कामान् ददाति; सा नित्यं दयार्द्रा, पूजिता वरान् ददाति। एतस्य उदाहरणं वक्ष्यामि। द्विजातिः केवलं पवित्राक्षराणि उच्चार्य देवीदत्तम् प्राप्तवान्। कोसलदेशे कश्चन ब्राह्मणः देवदत्तः नाम्ना, पुत्रार्थे यज्ञं विधिवत् अकुर्वन्। तमसातटं गत्वा उत्तमं मण्डपं निर्माय, वेदविदः, यज्ञकुशलान् ब्राह्मणान् आमन्त्र्य, यज्ञमण्डलं निर्माय, अग्निं स्थाप्य, पुत्रेष्टिं विधिवत् अकुर्वन्। सः सुहोत्रं ब्रह्मा, याज्ञवल्क्यं अध्वर्यु, बृहस्पतिं होतारं नियुक्तवान्। पैलः प्रस्तोता, गोभिलः उद्गाता, अन्ये ऋषयः सभासदः अभवन्; तान् सम्पूर्णं धनं दत्त्वा पूजितवान्। उद्गाता, सामगानां श्रेष्ठः, सप्तस्वरयुक्तं रथन्तरं साम यथायोग्यं गायन् आसीत्। पुनः पुनः श्वासप्रश्वासेन तस्य स्वरः विघ्नितः। देवदत्तः क्रुद्धः गोभिलं प्राह— 'मूढः त्वं, ऋषिश्रेष्ठ! तव दोषेन पुत्रकामयज्ञे स्वरः भ्रष्टः।' गोभिलः क्रुद्धः प्रत्युवाच— 'तव पुत्रः मूढः, कपटी, वाचाहीनः भविष्यति। सर्वेषु शरीरेषु श्वासप्रश्वासः दुष्करः, मम दोषः नास्ति।' एतद्वचनं श्रुत्वा देवदत्तः शापभीतः दुःखितः गोभिलं प्राह— 'हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, निरपराधं मां किमर्थं क्रुद्धः? क्रोधरहिताः ऋषयः सुखदाः भवन्ति। लघुदोषे किमर्थं मां शप्तवान्? अहं पुत्रहीनः दुःखितः, त्वया अधिकं दुःखं कृतम्।' 'वेदविदः वदन्ति—पुत्राभावः मूढपुत्रात् श्रेयः; मूढब्राह्मणः सर्वैः निन्द्यः। पशुशूद्रवत् सर्वकर्मासु अयोग्यः; मूढपुत्रः किम् करिष्यामि? मूढब्राह्मणः शूद्रवत्, न पूज्यः, न दानयोग्यः, सर्वयज्ञेषु निन्द्यः। वेदारहिते भूमौ ब्राह्मणः राज्ञा शूद्रवत् करग्राही कार्यः।' 'मूढब्राह्मणः न पितृदेवयज्ञेषु आसनीयः। राजा तं शूद्रसमानं कृत्वा कृषिकार्ये नियोजयेत्। शुद्धब्राह्मणरहिते कुशपर्णेन श्राद्धं कर्तव्यम्, मूढेन न। अज्ञेयं भोजनं न दातव्यम्, दाता नरकं गच्छति, विशेषतः प्राप्ता।' एवं देवदत्तस्य दुःखं, गोभिलस्य शापः, यज्ञस्य विधिः, ऋषिसभायाः संवादः, देवीप्रसादः च, व्यासेन जनमेजयाय पुण्यकथारूपेण श्रावितम्।