सर्वेषु वेदेषु त्र्यम्बकनामा भगवान् स्तूयते, जटिलः पञ्चवक्त्रः, गौरीअर्धशरीरधारी च। स कैलासे निवसति, ध्याननिरतः, सर्वशक्तिसम्पन्नः, भूतगणैः सहितः, दक्षयज्ञविध्वंसकः देवः। तथा वेदविदः प्रतिदिनं प्रातः सायं च, मध्याह्ने च, विविधैः स्तोत्रैः सूर्यं स्तुवन्ति। एवमेव सर्वेषु वेदेषु सूर्यपूजा परमा मता, स एव परात्मा महात्मा इति ख्यातः। अग्निः सर्वत्र वेदेषु वेदविद्भिः स्तूयते; तथैव त्रैलोक्याधिपः इन्द्रः च वरुणः च स्तुयन्ते। यथा गङ्गा नानावर्त्मना प्रवहति, एवं सर्वदेवतासु विष्णुः महर्षिभिः प्रतिपाद्यते। केवलं त्रयः प्रमाणोपायाः सतां शिक्ष्यन्ते—प्रत्यक्षम्, अनुमानम्, तथा शब्दः तृतीयः। अन्ये चत्वारि प्रमाणानि उपदिशन्ति, उपमानस्य समावेशेन; केचिद् बुद्धिमन्तः पञ्च प्रमाणानि वदन्ति, अर्थापत्तेः समावेशेन। सप्त प्रमाणानि पुराणेषु मनीषिभिः कथ्यन्ते; तैः प्रमाणैः परब्रह्म ज्ञातुं दुष्करम्। अत्र युक्त्या, बुद्ध्या, शास्त्रैः, निर्णयेन च पुनः पुनः परीक्ष्यताम्। प्रत्यक्षज्ञानं नित्यम् उदाहृतैः सह विवेकिनां परीक्ष्यं, पण्डितपथानुसारेण। एवं विद्वांसः पुराणेषु गीतमपि वदन्ति—ब्रह्मणः सृष्टिशक्तिः, हरेः पालनशक्तिः। हरेः संहारशक्तिः, सूर्यस्य प्रकाशशक्तिः, शेषे च कूर्मे च पृथिवीधारणशक्तिः। सा आदिशक्तिः विकृतिरूपेण सर्वत्र स्थिताऽस्ति; वह्नेः दाहशक्तिः, वायोः गमनशक्तिः। शिवोऽपि कुण्डलिन्याः वियोगे निर्जीवः भवति; शक्तिहीनः अशक्तः इति मनीषिभिः कथ्यते। एवं सर्वेषु स्थावरजङ्गमेषु, ब्रह्मादिषु तृणान्तेषु च, अस्मिन् विश्वे, हे महातपस्विनः, यत् शक्तिहीनं तत् निन्द्यं, केवलं द्रव्यं, गतिसंख्ये, जयेषु, भोजने च अशक्तम्। सर्वव्यापिनी या शक्ति सा ब्रह्मेत्यवगम्यते; सा विविधानुपूज्या, नित्यं मनीषिभिः परीक्ष्यते। विष्णौ सात्त्विकी शक्तिः, तया विना स कर्म न करोति। ब्रह्मणि राजसी शक्तिः, तया विना स सृष्टिं न करोति। शिवे तामसी शक्तिः, तया स संहारं करोति; एवं सर्वमिदं अनुमेयम्, पुनः पुनः चित्ते परीक्ष्यं। शक्तिः एव विश्वं सृजति, सा सर्वं धारयति; तया इच्छया जगत्, स्थावरजङ्गमं, लीयते। न विष्णुः, न हरः, न शक्रः, न ब्रह्मा, न अग्निः, न सूर्यः, न वरुणः स्वकार्यं कर्तुं स्वयमेव समर्थाः। सा शक्त्या समन्विता देवाः स्वानि कार्याणि कुर्वन्ति; सा एव कारणे फले च प्रत्यक्ष्या। सा गुणवती निर्गुणा च मनीषिभिः वर्ण्यते; कामिनः सगुणां, विरक्ताः निर्गुणां उपासते। सा निःस्पृहा धर्मार्थकाममोक्षाधिपः; विधिपूजिता सा कामान् ददाति। मोहिता जनाः तस्याः मायया आवृताः तां न जानन्ति; ज्ञानेष्वपि केचिदन्याँ भ्रमयन्ति। पण्डिताः कालयुताः मन्दबुद्धयः स्वार्थाय पृथग्दृष्टिम् नानाविधां स्थापयन्ति। अस्मिन्कलियुगे, हे भाग्यवन्, नानाविधाः मतभेदाः जायन्ते; अन्यस्मिन् युगे एवं वेदविरुद्धाः धर्माः न दृश्यन्ते। स तु भीषणः विष्णुः बहूनि वर्षाणि तपः करोति; ब्रह्मा, हरिः, हरश्च—त्रयो देवाः—नित्यं किञ्चिदक्षरं तत्वं चिन्तयन्ति। ते ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः नित्यं कामान् कामयन्ते, विविधानि यज्ञानि कुर्वन्ति। ते तु नित्यं मनसा परां शक्तिं, या देवी ब्रह्माख्या परात्मा, सनातनी नित्यां च चिन्तयन्ति। तस्मात्, दृढनिश्चयानां पण्डितानां शक्तिः सदा सेव्या; एषा सर्वशास्त्रसारः, हे मुनिश्रेष्ठ। एषा कथा मया कृष्णात् श्रुता, मया नारदात् अधीताऽपि; स च पितुः श्रुतवान्, ब्रह्मणश्च विष्णोः वचसा। अन्येषां वचांसि न श्रोतव्यानि, न चिन्तनीयानि; केवलं शक्तिः दृढनिश्चयानां पण्डितानां सदा सेव्या। शक्तिहीनानां कर्माणि अपि प्रत्यक्षं निरीक्ष्यन्ते; तस्मात् सर्वेषु भूतेषु केवलं शक्तिः एव विज्ञेया। एवं कथायां, यदा तस्य जगन्नाथस्य शरीरात् निद्रा निवृत्ता, तदा सा तस्य नेत्रमुखनासिकाबाहुहृदयवक्षसः निर्गता। सा परमा तामसी शक्तिः आकाशे स्थित्वा, जगदधीशः पुनः पुनः प्रसार्य जृम्भमाणः उत्थितः। तदा स तत्र प्रजापतिं दृष्टवान्, सः भीतविस्मितः तिष्ठति स्म; तं महाबलः मेघनिनादसदृशेन स्वर्याऽभ्यभाषत। विष्णुरुवाच—“भगवन्, किं त्वं तपः त्यक्त्वा अत्र आगतः, पद्मयोने? किं त्वं भयाकुलचित्तः, किमर्थं चिंतितः?” ब्रह्मोवाच—“भगवन्, तव कर्णमलात् उत्पन्नौ मधुकैटभौ दैत्यौ मां हन्तुं आगतौ; तौ भीषणरूपौ महाबलौ च।