सूतस्य वाणी, अमृतात् अपि मधुरतराः, रसपूर्णा च, भगवन्, यथा देवाः अमृतपानं न तृष्यन्ति, तथा वयं तव कथायाः श्रवणं न तृष्यामः। तद् अतः, सूतः ऋषिभिः उवाच — “हे महर्षयः, दिव्यं रमणीयं च चरितं शृणुत, यथा महर्षेः व्यासस्य मुखात् श्रुतं, तथा मम यथाशक्ति वक्ष्यामि। तत्र गुरुप्रियाया: तारा नाम्ना, या सुन्दरी, यौवनसम्पन्ना, रूपेण मृदुला, कामविह्वला च, सा कदाचित् सोमस्य यज्ञकर्तुः गृहं जगाम। तत्र सोमः, यौवनरम्यां तां तारा ददर्श। सोमः तां चन्द्रमुखीं तारा दृष्ट्वा, कामेन अभिभूतः अभवत्; तथा तारा अपि सोमं दृष्ट्वा, प्रेमरागेण व्याकुला अभवत्। तयोः उभयोः तारा-सोमयोः, प्रेमरागेण आकुलयोः, कामबाणैः विद्धयोः, परस्परं मिलित्वा, तत्र किञ्चित् दिनानि, परस्परानन्देन, रममाणौ, कामविह्वलौ, निवासम् अकुर्वताम्। बृहस्पतिः, दुःखेन पीडितः, शिष्यं प्रेषयामास, तारा गृहं आनयितुं; किन्तु तारा, मोहिता, न निवर्तिता। शिष्यः पुनः पुनः तारा विना प्रत्यागच्छत्, अतः बृहस्पतिः, क्रुद्धः, स्वयम् सोमगृहं अगच्छत्। तत्र सोमगृहं आगत्य, बृहस्पतिः, क्रोधेन अभिभूतः, सोमं, स्मितं, मदमत्तं च, इदं उवाच — “हे सोम, धर्मनिन्दितं कर्म किम् अकरोत्? मम पत्नीं, या मया रक्षितं, किमर्थं त्वया गृहीता?” “अहं तव गुरु, त्वं यज्ञकर्ता; कथं, मूढ, गुरुपत्न्याः भोगं कृतवान्, किं वा तया रक्षितः?” “ब्राह्मणहन्ता, सुवर्णचौरः, सुरापानः, गुरुपत्नीगामी — एते महापापिनः, तेषां संगिनः पञ्चमः। त्वं महापापे प्रवृत्तः, दुष्टाचारः, धर्मनिन्दितः; यदि तां स्त्रीं भुक्तवान्, तर्हि देवस्थानायोग्यः।” “इमां कृष्णाक्षीं स्त्रीं मम गृहं विसृज; अन्यथा, त्वां गुरुपत्न्याः चौरं घोषयिष्यामि।” एवं वदन्तं गुरुम्, रोहिणीनाथः सोमः प्रत्युवाच, यः क्रोधेन दग्धः, प्रियतारा-वियोगेन दुःखितः। सोमः उवाच — “क्रोधात् ब्राह्मणाः दुष्प्रसाद्याः; पूज्याः, धर्मविदः, अन्यथा त्याज्याः।” “सा सुन्दरी, स्वेच्छया तव गृहं आगमिष्यति; इयं तत्र केवलं तिष्ठति, कन्या — तव किं दोषः, हे निष्पाप?” “सा स्वेच्छया कामाभिलाषिणी तत्र तिष्ठति; किञ्चित् दिनानि स्थित्वा, इच्छया प्रत्यागमिष्यति।” “त्वं पूर्वं धर्मशास्त्रं उक्तवान् — नारी भ्रमणेन न दूष्यते, न ब्राह्मणः वेदाध्ययनात्।” एवं सोमेन उक्तः, बृहस्पतिः, शोकाभिभूतः, शीघ्रं स्वगृहं प्रत्यागच्छत्, चिन्तायुक्तः, प्रेमदग्धः। किञ्चित् दिनानि तत्र स्थित्वा, बृहस्पतिः, चिन्तया व्याकुलः, औषधीनाथस्य गृहं शीघ्रं अगच्छत्। तत्र द्वारस्थः, क्षत्रियैः निषिद्धः, क्रोधेन पूर्णः स्थित्वा, सोमः न निर्गतवान्, बृहस्पतिः अतः अधिकं क्रुद्धः अभवत्। “एषः मम शिष्यः, बलात् मम गुरुप्रियां, मातरं, हृतवान्; सः अधर्मे प्रवृत्तः, तं दण्डयितुं उचितः।” द्वारस्थः, क्रोधेन, उवाच — “मूढ, दुष्ट, देवाधम, किमर्थं गृहान्तः तिष्ठसि?” “मम प्रिया स्त्रीं शीघ्रं देहि, अन्यथा त्वां शापयिष्यामि; यदि न देहि, तव भस्मं करिष्यामि।” एवं बृहस्पतेः तीक्ष्णं वचनं श्रुत्वा, सोमः, द्विजाधिपः, शीघ्रं गृहात् निर्गतवान्। सोमः हास्यं कृत्वा, तम् उवाच — “किम् इदानीं बहु भाषसे? या कृष्णाक्षी, सर्वगुणसम्पन्ना स्त्री, तव योग्य नास्ति।” “अन्यां स्त्रीं गृह्य, या तव सदृशी, कुरूपा; एषा सुन्दरी, भिक्षुगृहाय अनर्हा।” “इति प्रियया समं रमणं इति श्रूयते, हे स्त्री; त्वं, मूढ, कामशास्त्रनिरणयम् न जानासि।” “यत्र इच्छसि गच्छ; अहं तव काम्या स्त्रीं न दास्यामि; यथाशक्ति कुरु, किन्तु एषा सुन्दरी न दास्यते।” “तव शापः, कामोत्पन्नः, मम हानि न करिष्यति; अहं मम प्रियां न दास्यामि, हे गुरु — यथेष्टं कुरु।” एवं सोमेन उक्तः, बृहस्पतिः, क्रोधेन चिन्तया च व्याकुलः, शीघ्रं शचीपते इन्द्रस्य गृहं अगच्छत्, मनः क्रोधदग्धम्। तत्र, गुरुम् दुःखितम् उपविष्टम् दृष्ट्वा, शतक्रतु: इन्द्रः, आदरपूर्वकं पाद्यं, अर्घ्यं, भोजनं च अर्पितवान्। सः दाननिधिः, गुरुम् एवं पृच्छति — “किम् तव दुःखं, भगवन्? किमर्थं त्वं एवम् आकुलः, महर्षे?” “मम राज्ये, हे गुरु, त्वं स्वामी; कः तव अपमानं कृतवान्? सर्वं सैन्यं, लोकनाथाः अपि तव आज्ञायाः अधीनाः।” “ब्रह्मा, विष्णु, शिवः, अन्ये च उत्तमाः देवाः, सर्वे तव सहायं दास्यन्ति; किं चिन्ता? कथय।” गुरुः उवाच — “मम पत्नी तारा, सुन्दराक्षी, सोमेन हृता; पुनः पुनः याच्यमानः, सः दुष्टः न प्रतिपादयति।” “किं करिष्यामि, देवाधिप? त्वमेव मम शरणम्; साहाय्यं कुरु, शतक्रतु, अहं पीडितः।” इन्द्रः उवाच — “मा शुचः, धर्मज्ञ; अहं तव दासः, स्थिरव्रत; नूनं तव पत्नीं प्रत्यावर्तयिष्यामि, महामते।