తక్షక ఉవాచ అహం స పన్నగో బ్రహ్మంస్తం ధక్ష్యామి మహీపతిమ్ । నివర్తస్వ న శక్తస్త్వం మయా దష్టం చికిత్సితుమ్
తక్షకుడు అన్నాడు: 'బ్రాహ్మణా! నేను ఆ నాగుడిని, ఆ రాజును కాల్చబోతున్నాను. వెనక్కి తిరిగి వెళ్ళు; నా కాటు తగిలినవారిని నువ్వు చికిత్స చేయలేవు.'
కశ్యప ఉవాచ అహం దష్టం త్వయా సర్ప నృపం శప్తం ద్విజేన వై । జీవయిష్యామ్యసన్దేహం కామం మన్త్రబలేన వై
కశ్యపుడు అన్నాడు: 'నాగా! బ్రాహ్మణుడు శపించిన ఆ రాజును నువ్వు కాటినా, నేను మంత్రబలంతో అతనిని తప్పక బ్రతికిస్తాను—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
తక్షక ఉవాచ యది త్వం జీవితుం యాసి మయా దష్టం నృపోత్తమమ్ । మన్త్రశక్తిబలం విప్ర దర్శయ త్వం మమానఘ
తక్షకుడు అన్నాడు: 'నువ్వు నా కాటు తగిలిన ఆ మహారాజును బ్రతికించగలవని అనుకుంటే, బ్రాహ్మణా! నీ మంత్రశక్తిని నాకు చూపించు.'
ధక్ష్యామ్యేనం చ న్యగ్రోధం విషదంష్ట్రాభిరద్య వై । కశ్యప ఉవాచ జీవయిష్యే త్వయా దష్టం దగ్ధం వా పన్నగోత్తమ
'ఈ రోజు నేను నా విషపు దంతాలతో ఈ మర్రిచెట్టును కాల్చేస్తాను.' కశ్యపుడు అన్నాడు: 'నాగశ్రేష్ఠా! నువ్వు దాన్ని కాటినా, కాల్చినా, నేను దాన్ని మళ్ళీ బ్రతికిస్తాను.'
సూత ఉవాచ అదశత్పన్నగో వృక్షం భస్మసాచ్చ చకార తమ్ । ఉవాచ కశ్యపం భూయో జీవయైనం ద్విజోత్తమ
సూతుడు చెప్పాడు: ఆ నాగుడు ఆ చెట్టును కాటేసి బూడిదగా మార్చాడు. తరువాత, కశ్యపుణ్ణి చూచి, 'బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! దీన్ని మళ్ళీ బ్రతికించు' అని అన్నాడు.
దృష్ట్వా భస్మీకృతం వృక్షం పన్నగేన విషాగ్నినా । సర్వం భస్మ సమాహృత్య కశ్యపో వాక్యమబ్రవీత్
నాగుడు తన విషాగ్నితో ఆ చెట్టును బూడిదగా చేసినదాన్ని చూసి, కశ్యపుడు ఆ బూడిదను మొత్తం కూడగట్టి ఇలా అన్నాడు.
పశ్య మన్త్రబలం మేఽద్య న్యగ్రోధం పన్నగోత్తమ । జీవయామ్యద్య వృక్షం వై పశ్యతస్తే మహావిష
'నాగశ్రేష్ఠా! ఈ రోజు నా మంత్రబలాన్ని చూడు. మహావిషవంతుడా! నీకు చూస్తుండగానే ఈ మర్రిచెట్టు మళ్ళీ బ్రతికిపోతుంది.'
ఇత్యుక్త్వా జలమాదాయ కశ్యపో మన్త్రవిత్తమః । సిషేచ భస్మరాశిం తం మన్త్రితేనైవ వారిణా
అలా చెప్పి, మంత్రజ్ఞుడైన కశ్యపుడు నీళ్లు తీసుకుని, మంత్రపఠనంతో ఆ బూడిదపై చల్లి పోశాడు.
తద్వారిసేచనాజ్జాతో న్యగ్రోధః పూర్వవచ్ఛుభః । విస్మయం తక్షకః ప్రాప్తో దృష్ట్వా తం జీవితం నగమ్
ఆ నీళ్లు పోయడంతో, మర్రిచెట్టు మునుపటిలాగే అందంగా పునర్జన్మ పొందింది. ఆ చెట్టు బ్రతికినదాన్ని చూసి తక్షకుడు ఆశ్చర్యపోయాడు.
తమాహ కశ్యపం నాగః కిమర్థం తే పరిశ్రమః । సమ్పాదయామి తం కామం బ్రూహి వాడవ వాఞ్ఛితమ్
ఆ నాగుడు కశ్యపుణ్ణి అడిగాడు: 'నీవు ఎందుకు ఇంత శ్రమపడుతున్నావు? నీకు కావలసినది చెప్పు, నేను నీ కోరికను నెరవేర్చుతాను.'
కశ్యప ఉవాచ విత్తార్థీ నృపతిం మత్వా శప్తం పన్నగ నిఃసృతః । గృహాదహం చోపకర్తుం విద్యయా నృపసత్తమమ్
కశ్యపుడు ఇలా అన్నాడు: ధనం కోరికతో, రాజును నా ఆశ్రయంగా భావించి, ఆ పాము శపించబడిన తర్వాత, నా ఇంటిని విడిచి, నా విద్యతో ఆ ఉత్తమ రాజుకు సహాయం చేయడానికి బయలుదేరాను.
తక్షక ఉవాచ విత్తం గృహాణ విప్రేన్ద్ర యావదిచ్ఛసి పార్థివాత్ । దదామి స్వగృహం యాహి సకామోఽహం భవామ్యతః
తక్షకుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణలోకంలో గొప్పవాడవు నీవు, రాజుని దగ్గర నీవు ఎంత ధనం కావాలనుకుంటే అంత తీసుకో. నేను నీకు ఇస్తాను. ఇప్పుడు ఇంటికి వెళ్ళిపో, నాకు ఇకపై ఏమీ అవసరం లేదు.
సూత ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య కశ్యపః పరమార్థవిత్ । చిన్తయామాస మనసా కిం కరోమి పునః పునః
సూతుడు ఇలా అన్నాడు: అతని మాటలు విన్న కశ్యపుడు, పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడు, తన మనసులో మళ్లీ మళ్లీ 'ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?' అని ఆలోచించసాగాడు.
ధనం గహీత్వా స్వగృహం ప్రయామి యద్యహం పునః । భవిష్యతి న మే కీర్తిర్లోకే లోభసమాశ్రయాత్
నేను ఆ ధనం తీసుకుని తిరిగి ఇంటికి వెళ్ళితే, లోభానికి లోనై నా కీర్తి ఈ లోకంలో పోతుంది.
జీవితేఽథ నృపశ్రేష్ఠే కీర్తిః స్యాదచలా మమ । ధనప్రాప్తిశ్చ బహుధా భవేత్పుణ్యం చ జీవనాత్
కాని, నేను ఆ ఉత్తమ రాజు ప్రాణాన్ని రక్షిస్తే, నా కీర్తి అచంచలంగా నిలుస్తుంది, నాకు బహుళంగా ధనం లభిస్తుంది, ప్రాణాన్ని రక్షించినందుకు పుణ్యం కూడా వస్తుంది.
రక్షణీయం యశః కామం ధిగ్ధనం యశసా వినా । సర్వస్వం రఘుణా పూర్వం దత్తం విప్రాయ కీర్తయే
కీర్తిని ఎలాగైనా కాపాడుకోవాలి; కీర్తిలేని ధనం నిందనీయం. గతంలో రఘువు కీర్తికోసం ఒక బ్రాహ్మణునికి తన సర్వస్వాన్ని ఇచ్చాడు.
హరిశ్చన్ద్రేణ కర్ణేన కీర్త్యర్థం బహువిస్తరమ్ । ఉపేక్షేయం కథం భూపం దహ్యమానం విషాగ్నినా
హరిశ్చంద్రుడు, కర్ణుడు కూడా కీర్తికోసం ఎంతో ఇచ్చారు. విషపు అగ్నిలో కాలుతున్న రాజును నేను ఎలా నిర్లక్ష్యం చేయగలను?
జీవితేఽద్య మయా రాజ్ఞి సుఖం సర్వజనస్య చ । అరాజకే ప్రజానాశో భవితా నాత్ర సంశయః
ఈ రోజు నేను రాజు ప్రాణాన్ని కాపాడితే, అందరికీ సుఖం కలుగుతుంది; రాజు లేకపోతే ప్రజలు నాశనం అవడం ఖాయం — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ప్రజానాశస్య పాపం మే భవిష్యతి మృతే నృపే । అపకీర్తిశ్చ లోకేషు ధనలోభాద్భవిష్యతి
రాజు చనిపోతే, ప్రజల నాశనం వల్ల పాపం నాకే వస్తుంది. ధనలోభంతో నాకు లోకంలో అపకీర్తి కలుగుతుంది.
ఇతి సఞ్చిన్త్య మనసా ధ్యానం కృత్వా స కశ్యపః । గతాయుషం చ నృపతిం జ్ఞాతవామ్బుద్ధిమత్తరః
ఇలా మనసులో ఆలోచించి, కశ్యపుడు ధ్యానం చేసి, తన గొప్ప తెలివితో రాజు ప్రాణం ముగిసిపోతుందని గ్రహించాడు.
ఆసన్నమృత్యుం రాజానం జ్ఞాత్వా ధ్యానేన కశ్యపః । గృహం యయౌ స ధర్మాత్మా ధనమాదాయ తక్షకాత్
ధ్యానంతో రాజు మరణానికి దగ్గరగా ఉన్నాడని తెలుసుకున్న ధర్మాత్ముడు కశ్యపుడు, తక్షకుని దగ్గర నుండి ధనం తీసుకుని ఇంటికి వెళ్ళాడు.
నివర్త్య కశ్యపం సర్పః సప్తమే దివసే నృపమ్ । హన్తుకామో జగామాశు నగరం నాగసాహ్వయమ్
కశ్యపుణ్ని వెనక్కు పంపిన తర్వాత, ఆ పాము ఏడవ రోజు రాజును చంపాలని ఆశించి, త్వరగా నాగసాహ్వయ అనే నగరానికి వెళ్ళింది.
శుశ్రావ నగరస్యాన్తే ప్రాసాదస్థం పరీక్షితమ్ । మణిమన్త్రౌషధైః కామం రక్ష్యమాణమతన్ద్రితమ్
ఆ నగరపు చివర రాజు ఒక ప్రాసాదంలో ఉన్నాడని, మణులు, మంత్రాలు, ఔషధాలతో జాగ్రత్తగా, అలసట లేకుండా అతన్ని కాపాడుతున్నారని విన్నాడు.
చిన్తావిష్టస్తదా నాగో విప్రశాపభయాకులః । చిన్తయామాస యోగేన ప్రవిశేయం గృహం కథమ్
ఆ సమయంలో ఆ పాము, బ్రాహ్మణుడి శాపభయంతో కలవరపడి, 'నేను యోగబలంతో ఈ ఇంట్లోకి ఎలా ప్రవేశించగలను?' అని ఆలోచించసాగాడు.
వఞ్జయామి కథం చైనం రాజానం పాపకారిణమ్ । విప్రశాపాద్ధతం మూఢం విప్రపీడాకరం శఠమ్
ఈ పాపి రాజును, బ్రాహ్మణుడి శాపంతో నాశనం అయినవాడిని, మూర్ఖుడిని, బ్రాహ్మణులను బాధించేవాడిని, నేను ఎలా మోసం చేయగలను?
పాణ్డవానాం కులే జాతః కోఽపి నైతాదృశో భవేత్ । తాపసస్య గలే యేన మృతః సర్పో నివేశితః
పాండవుల వంశంలో పుట్టినవాళ్లలో ఎవరూ ఇలాంటి పని చేయలేదు; ఒక మృత సర్పాన్ని తపస్వి మెడలో వేసినవాడు ఇతడే.
కృత్వా విగర్హితం కర్మ జానన్కాలగతిం నృపః । రక్షకాన్భవనే కృత్వా ప్రాసాదమభిగమ్య చ
కాలగతిని తెలిసినా, రాజు నిందనీయమైన పని చేశాడు; భవనంలో రక్షకులను పెట్టి, ప్రాసాదంలోకి ప్రవేశించాడు.
మృత్యుం వఞ్చయతే రాజా వర్తతేఽద్య నిరాకులః । తం కథం ధక్షయిష్యామి విప్రవాక్యేన చోదితః
ఈ రోజు రాజు నిర్భయంగా, మరణాన్ని మోసం చేస్తున్నానని భావిస్తున్నాడు. బ్రాహ్మణుడి మాట ప్రకారం, నేను అతన్ని ఎలా కాల్చగలను?
న జానాతి చ మన్దాత్మా మరణం హ్యనివర్తనమ్ । తేనాసౌ రక్షకాన్స్థాప్య సౌధారూఢోఽద్య మోదతే
మరణం తిరిగి రాదు అని అజ్ఞానిగా ఉన్న వాడు తెలియదు. అందుకే, ఈ రోజు రక్షకులను పెట్టి, రాజగృహంపైకి ఎక్కి ఆనందంగా ఉన్నాడు.
యది వై విహితో మృత్యుర్దైవేనామితతేజసా । స కథం పరివర్తేత కృతైర్యత్నైస్తు కోటిభిః
ఎంత గొప్ప శక్తి ఉన్నవాడికైనా, దైవం మరణాన్ని నిర్ణయిస్తే, లక్ష యత్నాలు చేసినా దాన్ని తప్పించలేడు.