వీక్ష్య ప్రేమాద్భుతం తత్ర బాలే చటకయోస్తదా । వ్యాసశ్చిన్తాతురః కామం మనసా సమచిన్తయత్
ఆ చిన్న పక్షుల్లో ఉన్న అద్భుతమైన ప్రేమను చూసి, వ్యాసుడు మనసులో కలవరంతో లోతుగా ఆలోచించసాగాడు.
తిరశ్చామపి యత్ప్రేమ పుత్రే సమభిలక్ష్యతే । కిం చిత్రం యన్మనుష్యాణాం సేవాఫలమభీప్సతామ్
జంతువుల్లో కూడా తమ పిల్లలపై ఇంత ప్రేమ కనిపిస్తే, సేవ ఫలితాన్ని కోరే మనుషులకు అలాంటి ప్రేమ ఉండటం ఏమాత్రం ఆశ్చర్యం కాదు.
కిమేతౌ చటకౌ చాస్య వివాహం సుఖసాధనమ్ । విరచ్య సుఖినౌ స్యాతాం దృష్ట్వా వధ్వా ముఖం శుభమ్
ఈ రెండు పక్షులు తమ పిల్ల పక్షికి పెళ్లి చేసి, అదేవిధంగా ఆనందంగా ఉండి, వధువు ముఖాన్ని చూసి సంతోషిస్తారా?
అథవా వార్ధకే ప్రాప్తే పరిచర్యాం కరిష్యతి । పుత్రః పరమధర్మిష్ఠః పుణ్యార్థం కలవింకయోః
లేదా, వృద్ధాప్యంలోకి వచ్చినప్పుడు, ఆ పిల్ల పక్షి ఎంతో ధర్మబద్ధంగా తల్లిదండ్రులకు సేవ చేస్తాడా?
అర్జయిత్వాథవా ద్రవ్యం పితరౌ తర్పయిష్యతి । అథవా ప్రేతకార్యాణి కరిష్యతి యథావిధి
లేదా, సంపద సంపాదించి తల్లిదండ్రులను తృప్తిపరచుతాడా? లేక, వారు మరణించిన తర్వాత విధిగా అంత్యకర్మలు చేస్తాడా?
అథవా కిం గయాశ్రాద్ధం గత్వా సంవితరిష్యతి । నీలోత్సర్గం చ విధివత్ప్రకరిష్యతి బాలకః
లేదా, గయకు వెళ్లి పితృకర్మలు చేసి, నీళ్ళు సమర్పించే కార్యక్రమాన్ని సక్రమంగా నిర్వహిస్తాడా?
సంసారేఽత్ర సమాఖ్యాతం సుఖానాముత్తమం సుఖమ్ । పుత్రగాత్రపరిష్వంగో లాలనఞ్చ విశేషతః
ఈ లోకంలో, సర్వోత్తమమైన ఆనందం అంటే — కొడుకు శరీరాన్ని ఆలింగనం చేసుకోవడం, ముఖ్యంగా అతన్ని పెంచి పోషించడం అని చెబుతారు.
అపుత్రస్య గతిర్నాస్తి స్వర్గో నైవ చ నైవ చ । పుత్రాదన్యతరన్నాస్తి పరలోకస్య సాధనమ్
కొడుకు లేనివారికి గమ్యం లేదు, స్వర్గం లేదు; కొడుకు తప్ప పరలోకానికి దారి లేదు.
మన్వాదిభిశ్చ మునిభిర్ధర్మశాస్త్రేషు భాషితమ్ । పుత్రవాన్స్వర్గమాప్నోతి నాపుత్రస్తు కథఞ్చన
మనువు మొదలైన మునులు ధర్మశాస్త్రాలలో చెప్పారు — కొడుకు ఉన్నవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు, కొడుకు లేనివాడు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ పొందడు.
దృశ్యతేఽత్ర సమక్షం తన్నానుమానేన సాధ్యతే । పుత్రవాన్ముచ్యతే పాపాదాప్తవాక్యం చ శాశ్వతమ్
ఇది మన కళ్ల ముందే కనిపిస్తుంది, ఊహతో కాదు; కొడుకు ఉన్నవాడు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు — ఇదే శాశ్వతమైన ఉపదేశం.
ఆతురే మృత్యుకాలేఽపి భూమిశయ్యాగతో నరః । కరోతి మనసా చిన్తాం దుఃఖితః పుత్రవర్జితః
వ్యాధితో బాధపడుతూ, మరణ సమయానికి భూమిపై పడుకుని ఉన్నప్పుడు కూడా, కొడుకు లేని మనిషి మనసులో బాధతో ఆందోళన చెందుతాడు.
ధనం మే విపులం గేహే పాత్రాణి వివిధాని చ । మన్దిరం సున్దరం చైతత్కోఽస్య స్వామీ భవిష్యతి
‘నా ఇంట్లో ఎంతో ధనం ఉంది,色色 పాత్రలు ఉన్నాయి, ఈ అందమైన ఇల్లు — దీని యజమాని ఎవరు అవుతారు?’ అని ఆలోచిస్తాడు.
మృత్యుకాలే మనస్తస్య దుఃఖేన భ్రమతే యతః । అతోఽస్య దుర్గతిర్నూనం భ్రాన్తచిత్తస్య సర్వథా
మరణ సమయానికి అతని మనసు దుఃఖంతో చల్లారదు, అయోమయంగా తిరుగుతుంది; అందువల్ల అతని స్థితి ఖచ్చితంగా దుర్గతే.
ఏవం బహువిధాం చిన్తాం కృత్వా సత్యవతీసుతః । నిఃశ్వస్య బహుధా చోష్ణం విమనాః సమ్బభూవ హ
ఇలా ఎన్నో విధాలుగా ఆలోచించి, సత్యవతీ కుమారుడు వ్యాసుడు లోతుగా ఊపిరి తీసుకుని, మనస్సు దిగులుతో నిండిపోయాడు.
విచార్య మనసాత్యర్థం కృత్వా మనసి నిశ్చయమ్ । జగామ చ తపస్తప్తుం మేరుపర్వతసనిధౌ
తన మనసులో బాగా ఆలోచించి, దృఢంగా నిర్ణయించుకుని, మేరు పర్వతం దగ్గర తపస్సు చేయడానికి వెళ్లాడు.
మనసా చిన్తయామాస కం దేవం సముపాస్మహే । వరప్రదాననిపుణం వాఞ్ఛితార్థప్రదం తథా
మనసులో ఇలా ఆలోచించసాగాడు — ఎవరు వరాలిచ్చడంలో నిపుణులు? ఎవరు మన కోరికలు తీర్చగలరు? ఎవరు దేవుడు? అని.
విష్ణుం రుద్రం సురేన్ద్రం వా బ్రహ్మాణం వా దివాకరమ్ । గణేశం కార్తికేయం చ పావకం వరుణం తథా
విష్ణువు, రుద్రుడు, దేవేంద్రుడు, బ్రహ్మ, సూర్యుడు, గణేశుడు, కార్తికేయుడు, అగ్ని, వరుణుడు — వీరిలో ఎవరిని పూజించాలి?
ఏవం చిన్తయతస్తస్య నారదో మునిసత్తమః । యదృచ్ఛయా సమాయాతో వీణాపాణిః సమాహితః
అలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, గొప్ప ఋషి నారదుడు, తన వీణతో, ప్రశాంతంగా అక్కడికి యాదృచ్ఛికంగా వచ్చాడు.
తం దృష్ట్వా పరమప్రీతో వ్యాసః సత్యవతీసుతః । కృత్వార్ఘ్యమాసనం దత్త్వా పప్రచ్ఛ కుశలం మునిమ్
అతన్ని చూసి, సత్యవతీ కుమారుడు వ్యాసుడు ఎంతో ఆనందపడ్డాడు. అతITHికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి, ఆసనం కురిపించి, మునికి క్షేమం అడిగాడు.
శ్రుత్వాథ కుశలప్రశ్నం పప్రచ్ఛ మునిసత్తమః । చిన్తాతురోఽసి కస్మాత్త్వం ద్వైపాయన వదస్వ మే
క్షేమం గురించి అడిగిన తర్వాత, ఆ గొప్ప ముని ఇలా అడిగాడు — ద్వైపాయన, నీవు ఎందుకు ఆందోళనలో ఉన్నావు? నాకు చెప్పు.
వ్యాస ఉవాచ అపుత్రస్య గతిర్నాస్తి న సుఖం మానసే యతః । తదర్థం దుఃఖితశ్చాహం చిన్తయామి పున పునః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — కొడుకు లేని వాడికి ఎలాంటి గతి ఉండదు, మనసులో ఆనందం ఉండదు. అందుకే నేను బాధతో, మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తున్నాను.
తపసా తోషయామ్యద్య కం దేవం వాచ్ఛితార్థదమ్ । ఇతి చిన్తాతురోఽస్మ్యద్య త్వామహం శరణం గతః
ఈ రోజు నా కోరికను తీర్చే దేవుని తపస్సు చేయాలని అనుకుంటున్నాను. ఆ ఆలోచన వల్ల నేను బాధపడి, నిన్ను ఆశ్రయించాను.
సర్వజ్ఞోఽసి మహర్షే త్వం కథయాశు కృపానిధే । కం దేవం శరణం యామి యో మే పుత్రం ప్రదాస్యతి
మహర్షీ, నీవు అన్నీ తెలిసినవాడవు. కరుణామయుడవు. నాకు త్వరగా చెప్పు — ఎవరు నాకు కొడుకును ప్రసాదించగల దేవుడు? ఎవరి వద్ద ఆశ్రయం పొందాలి?
సూత ఉవాచ ఇతి వ్యాసేన పృష్టస్తు నారదో వేదవిన్మునిః । ఉవాచ పరయా ప్రీత్యా కృష్ణం ప్రతి మహామనాః
సూతుడు చెప్పాడు — ఇలా వ్యాసుడు అడిగినప్పుడు, వేదాలు తెలిసిన ముని నారదుడు, ఎంతో ప్రేమతో కృష్ణుని గురించి చెప్పాడు.
నారద ఉవాచ పారాశర్య మహాభాగ యత్త్వం పృచ్ఛసి మామిహ । తమేవార్థం పురా పృష్టః పిత్రా మే మధుసూదనః
నారదుడు అన్నాడు — పరాశరుని కుమారుడా, నీవు నన్ను అడిగిన ప్రశ్నను, ఒకప్పుడు నా తండ్రి మధుసూదనుని అడిగారు.
ధ్యానస్థం చ హరిం దృష్ట్వా పితా మే విస్మయం గతః । పర్యపృచ్ఛత దేవేశం శ్రీనాథం జగతః పతిమ్
హరిదేవుడు ధ్యానంలో ఉన్నాడని చూసి, నా తండ్రి ఆశ్చర్యపోయి, దేవతల అధిపతి శ్రీనాథుని, జగత్పతిని ప్రశ్నించారు.
కౌస్తుభోద్భాసితం దివ్యం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్ । పీతామ్బరం చతుర్బాహుం శ్రీవత్సాఙ్కితవక్షసమ్
కౌస్తుభ మణి వెలుగుతో ప్రకాశిస్తూ, శంఖం, చక్రం, గదా ధరించి, పసుపు వస్త్రాలు వేసుకుని, నాలుగు చేతులతో, వక్షస్స్పై శ్రీవత్సం ఉన్నవాడిగా ఆయన కనిపించాడు.
కారణం సర్వలోకానాం దేవదేవం జగద్గురుమ్ । వాసుదేవం జగన్నాథం తప్యమానం మహత్తపః
అన్ని లోకాలకూ కారణమైన దేవదేవుడు, జగద్గురు, వాసుదేవుడు, జగన్నాథుడు, గొప్ప తపస్సులో లీనమై ఉన్నాడు అని చూశాడు.
బ్రహ్మోవాచ దేవదేవ జగన్నాథ భూతభవ్యభవత్ప్రభో । తపశ్చరసి కస్మాత్త్వం కిం ధ్యాయసి జనార్దన
బ్రహ్మ అన్నాడు — దేవదేవా, జగన్నాథా, గత, భవిష్యత్, వర్తమాన కాలాల ప్రభువా! నీవు ఎందుకు తపస్సు చేస్తున్నావు జనార్దనా? ఎవరి ధ్యానంలో ఉన్నావు?
విస్మయోఽయం మమాత్యర్థం త్వం సర్వజగతాం ప్రభుః । ధ్యానయుక్తోఽసి దేవేశ కిం చ చిత్రమతః పరమ్
నీవు అన్ని లోకాల ప్రభువు, దేవతల అధిపతి అయినా, ధ్యానంలో లీనమై ఉన్నావు. దీనికంటే ఆశ్చర్యం ఇంకేముంటుంది?