హా నాథ కిం ప్రభో జాతమత్యద్భుతమమానుషమ్ । వైశసం సర్వదేవానాం దేవదేవ సనాతన
హాయ్ నాథా! ప్రభూ, ఇది ఏమైంది? ఎంత ఆశ్చర్యకరం, మానవులకు అందని విపత్తు! ఓ శాశ్వత దేవదేవా, ఇది అందరు దేవతలకు కలిగిన విపత్తు!
మాయేయం కస్య దేవస్య యయా తేఽద్య శిరో హృతమ్ । అచ్ఛేద్యస్త్వమభేద్యోఽసి అప్రదాహ్యోఽసి సర్వదా
ఏ దేవుని మాయతో నీ తల నేడు పోయింది? నీవు ఎప్పుడూ కోయలేని, పగలేని, కాలిపోని వాడివి.
ఏవం గతే త్వయి విభో మరిష్యన్తి చ దేవతాః । కీదృశస్త్వయి నః స్నేహః స్వార్థేనైవ రుదామహే
ప్రభూ, నీవు ఇలా ఉండగా దేవతలు నశించిపోతారు. మనం నీపై ఉన్న ప్రేమ వల్ల కాదు, మన స్వార్థం కోసం మాత్రమే ఏడుస్తున్నాం.
నాయం విఘ్నః కృతో దైత్యైర్న యక్షైర్న చ రాక్షసైః । దేవైరేవ కృతః కస్య దూషణం చ రమాపతే
ఈ విఘ్నం దానవులు, యక్షులు లేదా రాక్షసులు చేయలేదు. ఇదే దేవతలే చేసారు. ఓ లక్ష్మీపతీ, దీనికి బాధ్యుడు ఎవరు?
పరాధీనాః సురాః సర్వే కిం కుర్మః క్వ వ్రజామ చ । శరణం నైవ దేవేశ సురాణాం మూఢచేతసామ్
దేవతలందరూ బలహీనులైపోయారు. మనం ఏమి చేయగలం? ఎక్కడికి వెళ్లగలం? ఓ దేవదేవా, మూర్ఖమైన మన దేవతలకు ఇప్పుడు ఎక్కడా ఆశ్రయం లేదు.
న చైషా సాత్త్వికీ మాయా రాజసీ న చ తామసీ । యయా ఛిన్నం శిరస్తేఽద్య మాయేశస్య జగద్గురోః
ఇది సాత్వికమైన మాయ కాదు, రాజసికమైనది కాదు, తామసికమైనది కూడా కాదు. ఓ మాయాధిపతి, జగద్గురూ, నేడు నీ తల కోసిన మాయ ఇది కాదు.
క్రన్దమానాంస్తదా దృష్ట్వా దేవాఞ్ఛివపురోగమాన్ । బృహస్పతిస్తదోవాచ శమయన్వేదవిత్తమః
అప్పుడు శివుడు ముందుండి దేవతలు ఏడుస్తూ ఉండగా, వేదాలను బాగా తెలిసిన బృహస్పతి వారిని శాంతింపజేయడానికి ఇలా అన్నాడు.
రుదితేన మహాభాగాః క్రన్దితేన తథాపి కిమ్ । ఉపాయశ్చాత్ర కర్తవ్యః సర్వథా బుద్ధిగోచరః
ఓ మహాభాగులారా! ఏడుస్తూ, అరుస్తూ ప్రయోజనం ఏముంది? మనకు తెలిసినంతలో ఏదైనా మార్గం అన్వేషించాలి.
దైవం పురుషకారశ్చ దేవేశ సదృశావుభౌ । ఉపాయశ్చ విధాతవ్యో దైవాత్ఫలతి సర్వథా
ఓ దేవదేవా! దైవం, మన ప్రయత్నం రెండూ సమానమే. ఏదైనా మార్గం అనుసరించాలి. ఫలితం ఎప్పుడూ దైవానుసారమే కలుగుతుంది.
ఇన్ద్ర ఉవాచ దైవమేవ పరం మన్యే ధిక్పౌరుషమనర్థకమ్ । విష్ణోరపి శిరశ్ఛిన్నం సురాణాం చైవ పశ్యతామ్
ఇంద్రుడు అన్నాడు: నేను దైవాన్ని అత్యంత ముఖ్యమని భావిస్తున్నాను. మన ప్రయత్నం వ్యర్థం. విష్ణువు తల కూడా దేవతలందరూ చూస్తుండగా కోసబడింది.
బ్రహ్మోవాచ అవశ్యమేవ భోక్తవ్యం కాలేనాపాదితం చ యత్ । శుభం వాప్యశుభం వాపి దైవం కోఽతిక్రమేత్పునః
బ్రహ్మ అన్నాడు: కాలంతో వచ్చినది తప్పక అనుభవించాల్సిందే. అది మంచిదైనా, చెడ్డదైనా. దైవాన్ని ఎవరూ దాటి పోగలరా?
దేహవాన్సుఖదుఃఖానాం భోక్తా నైవాత్ర సంశయః । యథా కాలవశాత్కృత్తం శిరో మే శమ్భునా పురా
దేహం ఉన్నవాడు సుఖదుఃఖాలను అనుభవించాల్సిందే, ఇందులో సందేహం లేదు. కాలబలంతో, పూర్వం శివుడు నా తల కోసినట్లే.
తథైవ లిఙ్గపాతశ్చ మహాదేవస్య శాపతః । తథైవాద్య హరేర్మూర్ధా పతితో లవణామ్భసి
అదే విధంగా, మహాదేవుని శాపంతో లింగం పడిపోయింది. అలాగే, నేడు హరివారి తల ఉప్పు సముద్రంలో పడిపోయింది.
సహస్రభగసంప్రాప్తిర్దుఃఖం చైవ శచీపతేః । స్వర్గాద్భ్రంశస్తథా వాసః కమలే మానసే సరే
సహస్రభాగంగా విభజించబడటం, శచీపతికి కలిగిన బాధ, స్వర్గం నుండి పడిపోవడం, కమలాలతో నిండిన మానస సరస్సులో నివాసం—all ఇవన్నీ జరిగాయి.
ఏతే దుఃఖస్య భోక్తారః కేన దుఃఖం న భుజ్యతే । సంసారేఽస్మిన్మహాభాగాస్తస్మాచ్ఛోకం త్యజన్తు వై
ఈ లోకంలో బాధ అనుభవించని వారు ఎవ్వరూ లేరు. అందరూ బాధను అనుభవించేవారే. అందుకే, మహాభాగ్యవంతులారా, మీరు శోకాన్ని విడిచిపెట్టండి.
చిన్తయన్తు మహామాయాం విద్యాదేవీం సనాతనీమ్ । సా విధాస్యతి నః కార్యం నిర్గుణా ప్రకృతిః పరా
మీరు మహామాయ అయిన శాశ్వత విద్యాదేవిని ధ్యానించండి. ఆమెనే నిర్గుణ స్వరూపిణి, పరమ ప్రకృతి. మన అవసరాన్ని ఆమె తీరుస్తుంది.
బ్రహ్మవిద్యాం జగద్ధాత్రీం సర్వేషాం జననీం తథా । యయా సర్వమిదం వ్యాప్తం త్రైలోక్యం సచరాచరమ్
ఆమె బ్రహ్మవిద్య, జగత్తును పోషించేవారు, సమస్త ప్రాణుల తల్లి. ఆమె వల్లే ఈ మూడు లోకాలు, చలించేవి, అచలమైనవి అన్నీ వ్యాపించాయి.
సూత ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా వై సురాన్వేధా నిగమానాదిదేశ హ । దేహయుక్తాన్స్థితానగ్రే సురకార్యార్థసిద్ధయే
సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా దేవతలకు చెప్పిన తరువాత, బ్రహ్మ దేవుడు వారి ముందున్న శరీరధారులైన వేదాలను దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం ఉపదేశించాడు.
బ్రహ్మోవాచ స్తువన్తు పరమాం దేవీం బ్రహ్మవిద్యాం సనాతనీమ్ । గూఢాఙ్గీం చ మహామాయాం సర్వకార్యార్థసాధనీమ్
బ్రహ్మ చెప్పాడు: మీరు పరమదేవిని, శాశ్వతమైన బ్రహ్మవిద్యను, అంతర్లీనమైన అవయవాలుగల మహామాయను, సమస్త కార్యాలను సిద్ధించేవారిని స్తుతించండి.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య వేదాః సర్వాఙ్గసున్దరాః । తుష్టువుర్జ్ఞానగమ్యాం తాం మహామాయాం జగత్స్థితామ్
అతని మాటలు విని, అందంగా ఉన్న వేదాలు, జ్ఞానంతో గ్రహించదగిన, జగత్తును నిలిపే మహామాయను స్తుతించాయి.
వేదా ఊచుః నమో దేవి మహామాయే విశ్వోత్పత్తికరే శివే । నిర్గుణే సర్వభూతేశి మాతః శఙ్కరకామదే
వేదాలు పలికాయి: ఓ మహామాయా దేవీ! విశ్వాన్ని సృష్టించేవారు, శివస్వరూపిణి, నిర్గుణ స్వరూపిణి, సమస్త భూతాల అధిపతిగా, శంకరుని కోరికను తీరుస్తూ ఉండే తల్లీ! నీకు నమస్కారం.
త్వం భూమిః సర్వభూతానాం ప్రాణాః ప్రాణవతాం తథా । ధీః శ్రీః కాన్తిః క్షమా శాన్తిః శ్రద్ధా మేధా ధృతిః స్మృతిః
నీవే సమస్త భూతాలకు భూమి, ప్రాణవంతులకు ప్రాణం. నీవే బుద్ధి, శ్రీ, కాంతి, సహనం, శాంతి, విశ్వాసం, మేధ, స్థైర్యం, స్మృతి.
త్వముద్గీథేఽర్ధమాత్రాసి గాయత్రీ వ్యాహృతిస్తథా । జయా చ విజయా ధాత్రీ లజ్జా కీర్తిః స్పృహా దయా
నీవే ఉద్గీతంలో అర్ధమాత్ర, నీవే గాయత్రీ, నీవే వ్యాహృతులు. నీవే జయం, విజయము, పోషకురాలు, లజ్జ, కీర్తి, ఆకాంక్ష, దయ.
త్వాం సంస్తుమోఽమ్బ భువనత్రయసంవిధాన- దక్షాం దయారసయుతాం జననీం జనానామ్ । విద్యాం శివాం సకలలోకహితాం వరేణ్యాం వాగ్బీజవాసనిపుణాం భవనాశకర్త్రీమ్
మూడు లోకాలను నిర్వహించడంలో నైపుణ్యముగల తల్లీ! దయామృతంతో నిండినవారూ, సమస్త జనుల తల్లీ, విద్య, శుభదాయిని, అన్ని లోకాలకూ మేలు చేసే, అతి శ్రేష్ఠురాలు, వాక్సూత్రంలో నిపుణురాలు, భయాన్ని తొలగించేవారు, మేము నిన్ను స్తుతిస్తున్నాము.
బ్రహ్మా హరః శౌరిసహస్రనేత్ర- వాగ్వహ్నిసూర్యా భువనాధినాథాః । తే త్వత్కృతాః సన్తి తతో న ముఖ్యా మాతా యతస్త్వం స్థిరజఙ్గమానామ్
బ్రహ్మ, హరుడు, శౌరి, సహస్రనేత్రుడు, వాగ్దేవి, అగ్ని, సూర్యుడు, లోకాధిపతులు — వీరందరూ నీ వల్లే ఉన్నారు. అందువల్ల వీరు ప్రధానులు కావు. ఎందుకంటే స్థిరచర జగత్తుకి నీవే తల్లి.
సకలభువనమేతత్కర్తుకామా యదా త్వం సృజసి జనని దేవాన్విష్ణురుద్రాజముఖ్యాన్ । స్థితిలయజననం తైః కారయస్యేకరూపా న ఖలు తవ కథంచిద్దేవి సంసారలేశః
తల్లీ! నీవు అన్ని లోకాల్ని సృష్టించాలనుకున్నపుడు, విష్ణువు, రుద్రుడు మొదలైన దేవతలను సృష్టిస్తావు. వారి ద్వారా సృష్టి, స్థితి, లయలను నీవే నిర్వహిస్తావు. అయినా నీవు ఒక్కరే. దేవీ! నీలో సంసార బంధనానికి కనీసం చిహ్నం కూడా లేదు.
న తే రూపం వేత్తుం సకలభువనే కోఽపి నిపుణో న నామ్నాం సంఖ్యాం తే కథితుమిహ యోగ్యోఽస్తి పురుషః । యదల్పం కీలాలం కలయితుమశక్తః స తు నరః కథం పారావారాకలనచతురః స్యాదృతమతిః
ఈ లోకాలన్నిటిలో నీ రూపాన్ని తెలుసుకోగలిగినవారు ఎవరూ లేరు. నీ పేర్ల సంఖ్యను చెప్పగలిగినవారు ఎవరూ లేరు. ఒకడు నీ మహిమలో చిన్న భాగాన్ని కూడా గ్రహించలేకపోతే, సముద్రాన్ని మనసుతో కొలవగలడా?
న దేవానాం మధ్యే భగవతి తవానన్తవిభవం విజానాత్యేకోఽపి త్వమిహ భువనైకాసి జననీ । కథం మిథ్యా విశ్వం సకలమపి చైకా రచయసి ప్రమాణం త్వేతస్మిన్నిగమవచనం దేవి విహితమ్
దేవతలలో, భగవతీ! నీ అనంత శక్తులను ఒక్కరైనా తెలుసుకోలేరు. నీవే జగత్తుకు తల్లి. నీవొక్కడివై, ఈ మాయ ప్రపంచాన్ని ఎలా సృష్టిస్తావో అర్థం కాదు. దీనికి వేదవాక్యాలే ప్రమాణం, దేవీ!
నిరీహైవాసి త్వం నిఖిలజగతాం కారణమహో చరిత్రం తే చిత్రం భగవతి మనో నో వ్యథయతి । కథంకారం వాచ్యః సకలనిగమాగోచరగుణ- ప్రభావః స్వం యస్మాత్స్వయమపి న జానాసి పరమమ్
నీవు ఏదీ ఆశించకుండా ఉన్నా, సమస్త జగత్తుకు కారణమవుతావు. భగవతీ! నీ లీలలు అద్భుతమైనవి. మనసుకు కలవరమేమీ లేదు. వేదాలకీ అందని నీ గుణశక్తులను ఎలా వివరించగలం? ఎందుకంటే, నీవు నీ పరమ స్వరూపాన్ని కూడా పూర్తిగా తెలుసుకోవు.
న కిం జానాసి త్వం జనని మధుజిన్మౌలిపతనం ॥ శివే కిం వా జ్ఞాత్వా వివిదిషసి శక్తిం మధుజితః । హరేః కిం వా మాతర్దురితతతిరేషా బలవతీ
తల్లీ! నీవు మధుసూదనుని కిరీటపాతం గురించి తెలియదా? లేక తెలిసి, మధుసూదనుని శక్తిని పరీక్షించాలనుకుంటున్నావా, శివే? లేక హరిలో ఈ దురదృష్టబలం చాలా ఎక్కువగా ఉందా, తల్లీ?