మాహేశ్వరం భాగవతం వాసిష్ఠం చ సవిస్తరమ్ । ఏతాన్యుపపురాణాని కథితాని మహాత్మభిః
మాహేశ్వర పురాణం, భాగవత పురాణం, విస్తారంగా చెప్పబడిన వాసిష్ఠ పురాణం — ఇవన్నీ మహాత్ములు వివరంగా చెప్పిన ఉపపురాణాలు.
అష్టాదశ పురాణాని కృత్వా సత్యవతీసుతః । భారతాఖ్యానమతులం చక్రే తదుపబృంహితమ్
సత్యవతీ కుమారుడు పదహారు పురాణాలను రచించి, వాటి ఆధారంగా భరతమనే అపూర్వమైన కథను సృష్టించాడు.
మన్వన్తరేషు సర్వేషు ద్వాపరే ద్వాపరే యుగే । ప్రాదుఃకరోతి ధర్మార్థీ పురాణాని యథావిధి
ప్రతి మన్వంతరంలో, ప్రతి ద్వాపరయుగంలో, ధర్మాన్ని కోరువాడు పురాణాలను యథావిధిగా వెలికి తీస్తాడు.
ద్వాపరే ద్వాపరే విష్ణుర్వ్యాసరూపేణ సర్వదా । వేదమేకం స బహుధా కురుతే హితకామ్యయా
ప్రతి ద్వాపరయుగంలో, విష్ణువు వ్యాసుడి రూపంలో, అందరి మేలుకోసం ఒకే వేదాన్ని అనేక భాగాలుగా విభజిస్తాడు.
అల్పాయుషోఽల్పబుద్ధీంశ్చ విప్రాన్జ్ఞాత్వా కలావథ । పురాణసంహితాం పుణ్యాం కురుతేఽసౌ యుగే యుగే
కలియుగంలో బ్రాహ్మణులు తక్కువ ఆయుష్షు, తక్కువ బుద్ధి కలవారని తెలుసుకుని, ప్రతి యుగంలో పుణ్యమైన పురాణ సంగ్రహాన్ని ఆయన రచిస్తాడు.
స్త్రీశూద్రద్విజబన్ధూనాం న వేదశ్రవణం మతమ్ । తేషామేవ హితార్థాయ పురాణాని కృతాని చ
స్త్రీలు, శూద్రులు, ద్విజబంధువులు వేదాన్ని వినడానికి అర్హులు కాదని భావించి, వారి మేలుకోసం పురాణాలు రూపొందించబడ్డాయి.
మన్వన్తరే సప్తమేఽత్ర శుభే వైవస్వతాభిధే । అష్టావింశతిమే ప్రాప్తే ద్వాపరే మునిసత్తమాః
ఈ శుభమైన ఏడవ మన్వంతరంలో, వైవస్వత మన్వంతరంగా పిలవబడే కాలంలో, ఇరవై ఎనిమిదవ ద్వాపరయుగం వచ్చినప్పుడు, మహర్షులారా,
వ్యాసః సత్యవతీసూనుర్గురుర్మే ధర్మవిత్తమః । ఏకోనత్రింశత్సంప్రాప్తే ద్రౌణిర్వ్యాసో భవిష్యతి
సత్యవతీ కుమారుడు, నా గురువు, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, ఇరవై తొమ్మిదవ చక్రంలో ద్రౌణిగా వ్యాసుడవుతాడు.
అతీతాస్తు తథా వ్యాసాః సప్తవింశతిరేవ చ । పురాణసంహితాస్తైస్తు కథితాస్తు యుగే యుగే
అదే విధంగా, గతంలో ఇరవై ఏడుగురు వ్యాసులు ఉన్నారు. వారు ప్రతి యుగంలో పురాణ సంగ్రహాలను వివరంగా చెప్పారు.
ఋషయ ఊచుః బ్రూహి సూత మహాభాగ వ్యాసాః పూర్వయుగోద్భవాః । వక్తారస్తు పురాణానాం ద్వాపరే ద్వాపరే యుగే
మహర్షులు ఇలా అడిగారు: 'ఓ సూతా! అదృష్టశాలివాడా! గత యుగాలలో పుట్టిన వ్యాసులు ఎవరు? ప్రతి ద్వాపరయుగంలో పురాణాలను ఎవరు చెప్పారు?'
సూత ఉవాచ ద్వాపరే ప్రథమే వ్యస్తాః స్వయం వేదాః స్వయమ్భువా । ప్రజాపతిర్ద్వితీయే తు ద్వాపరే వ్యాసకార్యకృత్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: 'మొదటి ద్వాపరయుగంలో స్వయంభువుడు స్వయంగా వేదాలను విభజించాడు. రెండవ ద్వాపరయుగంలో ప్రజాపతి వ్యాసుని పని చేశాడు.'
తృతీయే చోశనా వ్యాసశ్చతుర్థే తు బృహస్పతిః । పఞ్చమే సవితా వ్యాసః షష్ఠే మృత్యుస్తథాపరే
మూడవ ద్వాపరయుగంలో ఉశనుడు వ్యాసుడు అయ్యాడు. నాలుగవ యుగంలో బృహస్పతి, ఐదవ యుగంలో సవిత, ఆరవ యుగంలో మృత్యువు వ్యాసునిగా ఉన్నారు.
మఘవా సప్తమే ప్రాప్తే వసిష్ఠస్త్వష్టమే స్మృతః । సారస్వతస్తు నవమే త్రిధామా దశమే తథా
ఏడవ ద్వాపరయుగంలో మఘవాన్, ఎనిమిదవ యుగంలో వసిష్ఠుడు, తొమ్మిదవ యుగంలో సారస్వతుడు, పదవ యుగంలో త్రిధామా వ్యాసునిగా గుర్తించబడ్డారు.
ఏకాదశేఽథ త్రివృషో భరద్వాజస్తతః పరమ్ । త్రయోదశే చాన్తరిక్షో ధర్మశ్చాపి చతుర్దశే
పదకొండవ దశలో త్రివృషుడు, తర్వాత భరద్వాజుడు, పదమూడవ దశలో అంతరిక్షుడు, పద్నాలుగవ దశలో ధర్ముడు.
త్రయ్యారుణిః పఞ్చదశే షోడశే తు ధనఞ్జయః । మేధాతిథిః సప్తదశే వ్రతీ హ్యష్టాదశే తథా
పదహేనవ దశలో త్రయ్యారుణి, పదహారవ దశలో ధనంజయుడు, పదిహేడవ దశలో మేధాతిథి, పదెనిమిదవ దశలో వ్రతీ.
అత్రిరేకోనవింశేఽథ గౌతమస్తు తతః పరమ్ । ఉత్తమశ్చైకవింశేఽథ హర్యాత్మా పరికీర్తితః
పంతొమ్మిదవ దశలో అత్రి, తర్వాత గౌతముడు, ఇరవయ్యొకటవ దశలో ఉత్తముడు, హర్యాత్మ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందాడు.
వేనో వాజశ్రవాశ్చైవ సోమోఽముష్యాయణస్తథా । తృణబిన్దుస్తథా వ్యాసో భార్గవస్తు తతః పరమ్
వేనుడు, వాజశ్రవాసు, సోముడు, అముష్యాయణుడు, తృణబిందువు, వ్యాసుడు, తర్వాత భార్గవుడు.
తతః శక్తిర్జాతుకర్ణ్యః కృష్ణద్వైపాయనస్తతః । అష్టావింశతిసంఖ్యేయం కథితా యా మయా శ్రుతా
తర్వాత శక్తి, జాతుకర్ణ్యుడు, తరువాత కృష్ణద్వైపాయనుడు. ఇవే నేను విన్న ఇరవై ఎనిమిది మంది మహర్షులు.
కృష్ణద్వైపాయనాత్ప్రోక్తం పురాణం చ మయా శ్రుతమ్ । శ్రీమద్భాగవతం పుణ్యం సర్వదుఃఖౌఘనాశనమ్
కృష్ణద్వైపాయనుని నుండి నేను విన్న పురాణం, శ్రీమద్భాగవతం, పవిత్రమైనది, అన్ని బాధలను తొలగించేది.
కామదం మోక్షదం చైవ వేదార్థపరిబృంహితమ్ । సర్వాగమరసారామం ముముక్షూణాం సదా ప్రియమ్
అది మనసులో ఉన్న కోరికలు నెరవేర్చేది, మోక్షాన్ని ప్రసాదించేది, వేదార్థంతో అలంకరించబడినది, అన్ని శాస్త్రాల సారం, ముక్తిని కోరువారికి ఎప్పుడూ ప్రియమైనది.
వ్యాసేన కృత్వాతిశుభం పురాణం శుకాయ పుత్రాయ మహాత్మనే యత్ । వైరాగ్యయుక్తాయ చ పాఠితం వై విజ్ఞాయ చైవారణిసమ్భవాయ
వ్యాసుడు ఈ అత్యంత మంగళకరమైన పురాణాన్ని రచించి, తన కుమారుడు శుక మహాత్మునికి, విరక్తతతో ఉన్నవాడిగా, అరణి నుండి జన్మించినవాడిగా తెలుసుకొని, ఉపదేశించాడు.
శ్రుతం మయా తత్ర తథా గృహీతం యథార్థవద్‌వ్యాసముఖాన్మునీన్ద్రాః । పురాణగుహ్యం సకలం సమేతం గురోః ప్రసాదాత్కరుణానిధేశ్చ
నేను అక్కడ వ్యాసుడు మరియు ఇతర మహర్షుల వచనాల ద్వారా, గురువు దయతో, పురాణ రహస్యాన్ని యథావిధిగా విని, గ్రహించాను.
సూతేన పృష్టః సకలం జగాద ద్వైపాయనస్తత్ర పురాణగుహ్యమ్ । అయోనిజేనాద్‌భుతబుద్ధినా వై శ్రుతం మయా తత్ర మహాప్రభావమ్
సూతుడు అడిగినప్పుడు, అక్కడ ద్వైపాయనుడు పురాణ రహస్యాన్ని పూర్తిగా వివరించాడు. గర్భంలో పుట్టని, అద్భుతమైన బుద్ధి కలిగినవాడి నుండి నేను అక్కడ ఆ మహాశక్తిని విన్నాను.
శ్రీమద్‍భాగవతామరాంఘ్రిపఫలాస్వాదాదరః సత్తమాః సంసారార్ణవదుర్విగాహ్యసలిలం సన్తర్తుకామః శుకః । నానాఖ్యానరసాలయం శ్రుతిపుటైః ప్రేమ్ణాశృణోదద్‌భుతం తచ్ఛ్రుత్వా న విముచ్యతే కలిభయాదేవంవిధః కః క్షితౌ
లోకంలో ఉత్తములైన శుకుడు, సంసార సముద్రాన్ని దాటి పోవాలనే కోరికతో, దేవతల పాదపద్మాల అమృతాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, ఎన్నో కథల సారమైన, ఆశ్చర్యకరమైన భాగవతాన్ని ప్రేమతో శ్రద్ధగా విన్నాడు. ఇలాంటి పురాణాన్ని విని, కలియుగ భయాన్ని నుండి విముక్తి పొందని వాడు ఈ భూమిపై ఎవరు ఉంటారు?
పాపీయానపి వేదధర్మరహితః స్వాచారహీనాశయో ॥ వ్యాజేనాపి శృణోతి యః పరమిదం శ్రీమత్పురాణోత్తమమ్ । భుక్త్యా భోగకలాపమత్ర విపులం దేహావసానేఽచలం యోగిప్రాప్యమవాప్నుయాద్భగవతీనామాఙ్‌కితం సున్దరమ్
వేదధర్మం లేకపోయినా, మంచి ప్రవర్తన లేకపోయినా, ఎంత పాపిష్టుడైనా, ఈ మహత్తరమైన, పవిత్రమైన పురాణాన్ని కనీసం నాటకీయంగా అయినా విన్నవాడు, ఈ లోకంలో అనేక సుఖాలను అనుభవించి, చివరికి యోగులు పొందే, భగవంతుని నామములతో అలంకరించబడిన, అచంచలమైన అందమైన స్థితిని పొందుతాడు.
యా నిర్గుణా హరిహరాదిభిరప్యలభ్యా విద్యా సతాం ప్రియతమాథ సమాధిగమ్యా । సా తస్య చిత్తకుహరే ప్రకరోతి భావం యః సంశృణోతి సతతం తు సతీపురాణమ్
హరి, హరుడు వంటి దేవతలకు కూడా అందని, మంచి వారికి ఎంతో ప్రియమైన, ధ్యానం ద్వారా లభించే ఆ పరమ విద్య, ఎవరైనా ఈ పవిత్ర పురాణాన్ని ఎప్పుడూ శ్రద్ధగా వింటే, వారి హృదయ గుహలో వెలుగుతుంది.
సమ్ప్రాప్య మానుషభవం సకలాఙ్గయుక్తం పోతం భవార్ణవజలోత్తరణాయ కామమ్ । సమ్ప్రాప్య వాచకమహో న శృణోతి మూఢః స వఞ్చితోఽత్ర విధినా సుఖదం పురాణమ్
మనిషిగా జన్మించి, అన్ని అవయవాలతో కూడిన శరీరాన్ని, సంసార సముద్రాన్ని దాటేందుకు నౌకను, చదివేవాడిని కూడా పొందినవాడు, అయినా ఈ సుఖదాయకమైన పురాణాన్ని వినకపోతే, అతడు విధి చేత మోసపోయి, సౌఖ్యాన్ని కోల్పోతాడు.
యః ప్రాప్య కర్ణయుగలం పటుమానుషత్వే రాగీ శృణోతి సతతం చ పరాపవాదాన్ । సర్వార్థదం రసనిధిం విమలం పురాణం నష్టః కుతో న శృణుతే భువి మన్దబుద్ధిః
మనుష్య జన్మలో రెండు చెవులు పొంది, ఎప్పుడూ పరులను నిందించేవాటిని ఆసక్తిగా వింటూ, అన్ని ఫలితాలను ఇచ్చే, అమృత సదృశమైన పవిత్ర పురాణాన్ని వినని మందబుద్ధి వాడు, ఈ భూమిపై నశించక తప్పదు.
దేవీసర్వోత్తమేతికథనమ్ ఋషయ ఊచుః సౌమ్య వ్యాసస్య భార్యాయాం కస్యాం జాతః సుతః శుకః । కథం వా కీదృశో యేన పఠితేయం సుసంహితా
ఋషులు ఇలా అడిగారు: సౌమ్యా! వ్యాసుని భార్యల్లో ఎవరిలో శుకుడు పుట్టాడు? ఆయన ఎలా పుట్టాడు? ఎవరెవరు, ఎలా ఈ గొప్ప భాగవతాన్ని చదివారు?
అయోనిజస్త్వయా ప్రోక్తస్తథా చారణిజః శుకః । సన్దేహోఽస్తి మహాంస్తత్ర కథయాద్య మహామతే
శుకుడు గర్భంలో పుట్టలేదని, అలాగే చరణులలో పుట్టాడని నీవు చెప్పావు. అందులో మాకు గొప్ప సందేహం ఉంది. మేధావీ! దయచేసి ఇప్పుడు వివరంగా చెప్పు.