ગરુડપુરાણમ્

સર્વમેતદ્ધિ કથિતં મયા તવ ખગેશ્વર । વિશેષં કથયિષ્યામિ મૃતસ્યૈવ સુખપ્રદમ્ ॥ ૨,૨૬.

હે પંખીઓના રાજા, મેં તને આ બધું કહી દીધું છે; હવે હું મૃત્યુ પામેલા માટે સુખદાયક જે છે તે વિશેષ રીતે કહું છું.

દ્વાદશાહે કૃતં સર્વં વર્ષં યાવત્સપિણ્ડનમ્ । પુનઃ કુર્યાત્સદા નિત્યં ઘટાન્નં પ્રતિમાસિકમ્ ॥ ૨,૨૬.

દ્વાદશાં દિવસે અને વાર્ષિક શ્રાદ્ધ સુધી જે પણ વિધિ થાય છે, એ દર મહિને અન્ન અને પાણી સાથે ફરી કરવી જોઈએ.

કૃતસ્ય કરણં નાસ્તિ પ્રેતકાર્યાદૃતે ખગ । યઃ કરોતિ નરઃ કશ્ચિત્કૃત્પૂર્વં વિનશ્યતિ ॥ ૨,૨૬.

હે પંખી, મૃત્યુ પામેલા માટેની વિધિ સિવાય, જે કંઈ પહેલેથી કરેલું હોય તેનું પુનરાવર્તન કરવાથી કોઈ લાભ નથી; જે પુનરાવૃત્તિ કરે છે તે વિનાશ પામે છે.

મૃતસ્યૈવ પુનઃ કુર્યાત્પ્રેતોઽક્ષય્યમવાપ્નુયાત્ । પ્રતિમાસં ઘટા દેયા સોદના જલપૂરિતાઃ ॥ ૨,૨૬.

મૃતક માટે જ વિધિ ફરી કરવી જોઈએ; આવું કરવાથી મૃત્યુ પામેલા ને અક્ષય પુણ્ય મળે છે. દર મહિને પાણીથી ભરેલા ઘડા અર્પણ કરવા જોઈએ.

અર્વાક્ચ વૃદ્ધેઃ કરણાચ્ચ તાર્ક્ષ્ય સપિણ્ડનં યઃ કુરુતે હિ પુત્રઃ । તથાપિ માસં પ્રતિપિણ્ડમેકમન્નં ચ કુમ્ભં સજલં ચ દદ્યાત્ ॥ ૨,૨૬.

પિતા વૃદ્ધ થયા પછી કે વિધિ પછી પણ, પુત્રે જો સપીંડ વિધિ કરે, તો પણ દર મહિને એક અન્ન અને પાણીથી ભરેલો કુંડો અર્પણ કરવો જોઈએ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૭ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । કથં પ્રેતા વસન્ત્યત્ર કીદૃગ્રૂપા ભવન્તિ તે । મહાપ્રેતાઃ પિશાચાશ્ચ કૈઃકૈઃ કર્મફલૈર્વિભો । સર્વેષામનુકમ્પાર્થં બ્રૂહિ મે મધુસૂદન ॥ ૨,૨૭.

તાર્ક્ષ્યએ પૂછ્યું: અહીં પ્રેતાત્માઓ કેવી રીતે રહે છે અને તેઓ કયા રૂપે હોય છે? મહાપ્રેત અને પિશાચો કયા કર્મફળે થાય છે? સર્વના કલ્યાણ માટે, હે મધુસૂદન, મને કહો.

પ્રેતત્વાન્મુચ્યતે યેન દાનેન ચ શુભે ન ચ । તન્મે કથય દેવેશ મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્ ॥ ૨,૨૭.

કયા દાનથી અને કયા શુભ કર્મથી પ્રેતત્વમાંથી મુક્તિ મળે છે? હે દેવોના સ્વામી, જો તને ગમતું હોય તો મને એ કહો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા તાર્ક્ષ્ય માનુષાણાં હિતાય વૈ । શૃણુચાવહિતો ભૂત્વા યદ્વચ્મિ પ્રેતલક્ષણમ્ ॥ ૨,૨૭.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: તાર્ખ્ષ્ય, તું માનવજાતના કલ્યાણ માટે બહુ સારું પ્રશ્ન પૂછ્યો છે. હવે, હું જે કહું છું તે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ, હું મૃત્યુ પામેલા પ્રાણીઓના લક્ષણો વિશે સમજાવું છું.

ગુહ્યદ્ગુહ્યતરં હ્યેતન્નાખ્યેયં યસ્ય કસ્યચિત્ । ભક્તસ્ત્વં હિ મહાબાહો તેન તે કથયામ્યહમ્ ॥ ૨,૨૭.

આ વાત ખૂબ જ ગુપ્ત છે, ગુપ્તમાં પણ વધુ ગુપ્ત છે અને કોઈને પણ કહેવાની નથી. પણ, મહાબાહુ, તું ભક્ત છે, એટલે હું તને કહું છું.

પુરા ત્રેતાયુગે તાત રાજાસીદ્બભ્રુવાહનઃ । મહોદયપુરે રમ્યે ધર્મનિષ્ઠો મહાબલઃ ॥ ૨,૨૭.

પહેલાં ત્રેતાયુગમાં, પ્રિય, મહોદય નામના સુંદર શહેરમાં બભ્રુવાહન નામે એક રાજા હતો, જે ધર્મમાં અડગ અને બહુ બળવાન હતો.

યજ્વા દાનપતિઃ શ્રીમાન્બ્રહ્મણ્યઃ સાધુસંમતઃ । શીલાચારગુણોપેતો દયાદાક્ષિણ્યસંયુતઃ ॥ ૨,૨૭.

એ રાજા યજ્ઞ કરતો, દાનમાં અગ્રગણ્ય, ધનવાન, બ્રાહ્મણપ્રેમી, સારા લોકોમાં માન્ય, સારા સ્વભાવ અને આચારવાળો, દયાળુ અને દાનશીલ હતો.

પ્રજાઃ પાલયતે નિત્યં પુત્રાનિવ મહાબલઃ । ક્ષત્ત્રધર્મરતો નિત્યં સ દણ્ડ્યાન્દણ્ડયન્નૃપઃ ॥ ૨,૨૭.

એ મહાબળવાન રાજા પોતાના પ્રજાજનોને પોતાના સંતાન સમાન હંમેશા રક્ષતો અને ક્ષત્રિય ધર્મમાં સદા તત્પર રહી, દોષિતને દંડ આપતો.

સ કદાચિન્મહાબાહુઃ સસૈન્યોમૃગયાં ગતઃ । વનં વિવેશ ગહનં નાનાવૃક્ષસમન્વિતમ્ ॥ ૨,૨૭.

એક વખત એ મહાબાહુ રાજા પોતાની સેના સાથે શિકાર કરવા ગયો અને અનેક પ્રકારના વૃક્ષોથી ભરેલા ઘન જંગલમાં પ્રવેશ્યો.

શાર્દૂલશતસંજુષ્ટં નાનાપક્ષિનિનાદિતમ્ । વનમધ્યે તદા રાજા મૃગં દૂરાદપશ્યત ॥ ૨,૨૭.

એ જંગલમાં સિંહ અને વાઘ જેવા અનેક પ્રાણીઓ રહેતા અને અનેક પક્ષીઓના અવાજથી ગુંજતું હતું. એ જંગલના મધ્યમાં રાજાએ દૂરથી એક હરણ જોયું.

તેન વિદ્ધો મૃગોઽતીવ બાણેન સુદૃઢેન ચ । બાણમાદાય તં તસ્ય સ વનેઽદર્શનં યયૌ ॥ ૨,૨૭.

મજબૂત બાણથી ઘાયલ થયેલું હરણ એ બાણ સાથે જંગલમાં અદૃશ્ય થઈ ગયું.

કક્ષે તચ્છોણિતસ્ત્રાવાત્સ રાજાનુજગામ તમ્ । તતો મૃગપ્રસઙ્ગેન વનમન્યદ્વિવેશ સઃ ॥ ૨,૨૭.

હરણના લોહીના ચાંપથી રાજા એનું પીછું કરતો ગયો અને એ હરણના પીછા કરતા બીજા જંગલમાં પ્રવેશ્યો.

ક્ષુત્ક્ષામકણ્ઠો નૃપતિઃ શ્રમસન્તાપમૂર્છિતઃ । જલસ્થાનં સમાસાદ્ય સાશ્વ એવાવગાહત ॥ ૨,૨૭.

ભૂખ અને તરસથી કંટાળેલો, થાકથી બેભાન થયેલો રાજા પાણીની જગ્યા પર પહોંચ્યો અને ઘોડા ઉપર બેઠો બેઠો જ પાણીમાં ઉતરી ગયો.

પીત્વા તદુ દકં શીતં પદ્મગન્ધાધિવાસિતમ્ । તત ઉત્તીર્ય સલિલાદ્વિમલાદ્બભ્રુવાહનઃ ॥ ૨,૨૭.

એ ઠંડું અને કમળની સુગંધથી ભરપૂર પાણી પીધા પછી બભ્રુવાહન શુદ્ધ પાણીમાંથી બહાર આવ્યો.

ન્યગ્રોધવૃક્ષમાસાદ્ય શીતચ્છાયં મનોહરમ્ । મહાવિટપિનં હૃદ્યં પક્ષિસઙ્ઘાતનાદિતમ્ ॥ ૨,૨૭.

પછી એ એક વટવૃક્ષ પાસે ગયો, જેની ઠંડી અને મોહક છાંયાં, વિશાળ ડાળીઓ અને પક્ષીઓના ઝુંડના અવાજથી મનોહર લાગતી હતી.

વનસ્ય તસ્ય સર્વસ્ય કેતુભૂતમિવોચ્છ્રિતમ્ । તં મહાતરુમાસાદ્ય નિષસાદ મહીપતિઃ ॥ ૨,૨૭.

એ મહાન વૃક્ષ આખા જંગલમાં એક નિશાની જેવું ઊંચું ઊભેલું હતું. એ વૃક્ષ પાસે જઈને મહારાજ ત્યાં બેઠા.

અથ પ્રેતં દદર્શાસૌ ક્ષુત્તૃષ્ણાવ્યાકુલેન્દ્રિયમ્ । ઉત્કચં મલિનં કુબ્જં (રૂક્ષં) નિર્માંસં ભીમદર્શનમ્ ॥ ૨,૨૭.

ત્યાં તેણે એક પ્રેત જોયો, જે ભૂખ અને તરસથી ઇન્દ્રિયો બેકાબૂ, વાંકડો, ગંદો, દુર્લગ્ન, દુર્બળ અને ભયાનક દેખાતો હતો.

સ્નાયુબદ્ધાસ્થિચરણં ધાવમાનમિતસ્તતઃ । અન્યૈશ્ચ બહુભિઃ પ્રેતૈઃ સમન્તાત્પરિવારિતમ્ ॥ ૨,૨૭.

એના પગ હાડકાં અને સ્નાયુથી બંધાયેલા, એ અહીંથી ત્યાં દોડતો અને આસપાસ ઘણા બીજા પ્રેતો એના સાથે હતા.

તં દૃષ્ટ્વા વિકૃતં ઘોરં વિસ્મિતો બભ્રુવાહનઃ । પ્રેતોઽપિ દૃષ્ટ્વા તાં ઘોરામટવીમાગતં નૃપમ્ ॥ ૨,૨૭.

એ ભયાનક અને વિકૃત પ્રાણી જોઈને બભ્રુવાહન આશ્ચર્યચકિત થયો. એ પ્રેત પણ એ ભયાનક જંગલમાં રાજાને આવ્યો જોઈને એ તરફ જોઈ રહ્યો.

તદા હૃષ્ટમના ભૂત્વા તસ્યાન્તિકમુપાગતઃ । અબ્રવીત્સ તદા તાર્ક્ષ્ય પ્રેતરાજો નૃપં વચઃ ॥ ૨,૨૭.

પછી પ્રેતોના રાજા ખુશ થઈને એના નજીક આવ્યો અને, તાર્ખ્ષ્ય, એ રાજાને 이렇게 કહ્યું.

પ્રેતભાવો મયા ત્યક્તઃ પ્રાપ્તોઽસ્મિ પરમાં ગતિમ્ । ત્વત્સંયોગાન્મહાબાહો નાસ્તિધન્યતરો મમ ॥ ૨,૨૭.

હવે હું પ્રેત અવસ્થાને છોડીને ઉત્તમ ગતિમાં પહોંચી ગયો છું. મહાબાહુ, તારી મુલાકાતથી મારો કરતાં વધુ ધન્ય બીજું કોઈ નથી.

નૃપતિરુવાચ । કૃષ્ણવર્ણઃ કરાલાસ્યસ્ત્વં પ્રેત ઇવ લક્ષ્યસે । કથયસ્વ મમ પ્રીત્યા યથૈવં ચાસિ તત્ત્વતઃ ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ કહ્યું: તું કાળી છાયાવાળો છે, તારો ચહેરો ભયાનક છે અને તું મને ભૂત જેવો દેખાય છે. મારી પ્રીતિ માટે, સાચું-સાચું કહું કે તું કોણ છે અને આવો કેમ છે.

તથા પૃષ્ટઃ સ વૈ રાજ્ઞા પ્રોવાચ સકલં સ્વકમ્ ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ આમ પૂછતાં, તેણે પોતાનું બધું વર્તમાન કહી દીધું.

પ્રેત ઉવાચ । કથયામિ નૃપશ્રેષ્ઠ સર્વમેવાદિતસ્તવ । પ્રેતત્વે કારણં શ્રુત્વા દયાં કર્તું મમાર્હસિ ॥ ૨,૨૭.

ભૂતએ કહ્યું: રાજાશ્રી, હું તને બધું આરંભથી કહું છું. મારી ભૂતદશાનું કારણ સાંભળી, તું મારા પર દયા કરવી.

વૈદિશં નામ નગરં સર્વસમ્પત્સમન્વિતમ્ । નાનાજનપદાકીર્ણં નાનારત્નસમાકુલમ્ । નાનાપુણ્યસમાયુક્તં નાનાવૃક્ષસમાકુલમ્ ॥ ૨,૨૭.

વૈદિશા નામનું એક શહેર છે, જ્યાં સર્વ પ્રકારની સંપત્તિ છે, અનેક પ્રદેશના લોકો વસે છે, અનેક પ્રકારના રત્નો છે, અનેક પુણ્યથી ભરપૂર છે અને અનેક વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે.