ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಧರ್ಮಃ ಪ್ರವ್ರಜಿತಸ್ತಪಃ ಪ್ರಚಲಿತಂ ಸತ್ಯಂ ಚ ದೂರಂ ಗತಂ ಪೃಥ್ವೀ ವನ್ಧ್ಯಫಲಾ ಜನಾಃ ಕಪಟಿನೋ ಲೌಲ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ । ಮರ್ತ್ಯಾಃ ಸ್ತ್ರೀವಶಗಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚ ಚಪಲಾ ನೀಚಾ ಜನಾ ಉನ್ನತಾಃ ಹಾ ಕಷ್ಟಂ ಖಲುಜೀವಿತಂ ಕಲಿಯುಗೇ ಧನ್ಯಾ ಜನಾ ಯೇ ಮೃತಾಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಧರ್ಮವು ದೂರವಾಗಿದೆ, ತಪಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಿಲ್ಲ, ಸತ್ಯವು ದೂರ ಹೋಗಿದೆ, ಭೂಮಿ ಫಲವಿಲ್ಲ, ಜನರು ಮೋಸಗಾರರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಲೋಭದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾರೆ, ಮನುಷ್ಯರು ಹೆಂಗಸರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಹೆಂಗಸರು ಚಂಚಲರು, ಹೀನಜನರು ಮೇಲೇರಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಯ್, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಬದುಕು ದುಃಖಕರ! ಸತ್ತವರು ಧನ್ಯರು.

ಧನ್ಯಾಸ್ತೇ ಯೇ ನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ದೇಶಭಙ್ಗಂ ಕುಲಕ್ಷಯಮ್ । ಪರಚಿತ್ತಗತಾನ್ ದಾರಾನ್ಪುತ್ರಂ ಕುವ್ಯಸನೇ ಸ್ಥಿತಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ದೇಶದ ನಾಶ, ಕುಟುಂಬದ ಕ್ಷಯ, ಹೆಂಡತಿ ಪರರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮಗನು ಕೆಟ್ಟ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ—ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡದವರು ಧನ್ಯರು.

ಕುಪುತ್ರೇ ನಿರ್ವೃತಿರ್ನಾಸ್ತಿ ಕುಭಾರ್ಯಾಯಾಂ ಕುತೋ ರತಿಃ । ಸುಮಿತ್ರ ನಾಸ್ತಿ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಕುರಾಜ್ಯೇ ನಾಸ್ತಿ ಜೀವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಕೆಟ್ಟ ಮಗನಿಂದ ಸಂತೋಷವಿಲ್ಲ, ಕೆಟ್ಟ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದವಿಲ್ಲ; ಕೆಟ್ಟ ಸ್ನೇಹಿತನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲ, ಕೆಟ್ಟ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬದುಕು ಇಲ್ಲ.

ಪರಾನ್ನಂ ಚ ಪರಸ್ವಂ ಚ ಪರಶಯ್ಯಾಃ ಪರಸ್ತ್ರಿಯಃ । ಪರವೇಶ್ಮನಿ ವಾಸಶ್ಚ ಶಕ್ರಾದಪಿ ಹರೇಚ್ಛ್ರಿಯಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಪರರ ಆಹಾರ, ಪರರ ಸೊತ್ತು, ಪರರ ಹಾಸಿಗೆ, ಪರಸ್ತ್ರೀ, ಪರರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಇಂದ್ರನಿಗೂ ಐಶ್ವರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಲಾಪಾದ್ಗಾತ್ರಸಂಸ್ಪರ್ಶಾತ್ಸಂಸರ್ಗಾತ್ಸಹ ಭೋಜನಾತ್ । ಆಸನಾಚ್ಛಯನಾದ್ಯಾನಾತ್ಪಾಪಂ ಸಂಕ್ರಮತೇ ನೃಣಾಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮಾತನಾಡುವುದು, ದೇಹಸ್ಪರ್ಶ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವುದು, ಜೊತೆಯಾಗಿ ಊಟ, ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮಲಗುವುದು, ಪ್ರಯಾಣ—all ಇವುಗಳಿಂದ ಪಾಪವು ಜನರಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ತ್ರಿಯೋ ನಶ್ಯನ್ತಿ ರೂಪೇಣ ತಪಃ ಕ್ರೋಧನ ನಶ್ಯತಿ । ಗಾವೋ ದ್ವರಪ್ರಚಾರೇಣ ಶೂದ್ರಾನ್ನೇನ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಹೆಂಗಸರು ತಮ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ತಪಸ್ಸು ಕೋಪದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಹಸುಗಳು ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ಅಲೆಯುವುದರಿಂದ ಹಾಳಾಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶೂದ್ರರಿಂದ ಆಹಾರ ತಿಂದರೆ ಅವರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಆಸನಾದೇಕಶಯ್ಯಾಯಾಂ ಬೋಜನಾತ್ಪಙ್ಕ್ತಿಸಙ್ಕರಾತ್ । ತತಃ ಸಂಕ್ರಮತೇ ಪಾಪಂ ಘಟಾದ್ಧಟ ಇವೋದಕಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಒಂದೇ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗುವುದು, ಜೊತೆಯಾಗಿ ಊಟ ಮಾಡುವುದು, ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು—ಇವುಗಳಿಂದ ಪಾಪವು ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾತ್ರೆಗೆ ನೀರು ಹರಿಯುವಂತೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.

ಲಾಲನೇ ಬಹವೋ ದೋಷಾಸ್ತಾಡನೇ ಬಹವೋ ಗುಣಾಃ । ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿಷ್ಯಂ ಚ ಪುತ್ರಂ ಚ ತಾಡಯೇನ್ನ ತು ಲಾಲಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮಗನನ್ನಾಗಲಿ, ಶಿಷ್ಯನನ್ನಾಗಲಿ, ಹಗುರವಾಗಿ ಪೋಷಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತಪ್ಪುಗಳಿವೆ; ಆದರೆ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ನಡೆಸುವುದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಗನನ್ನೂ ಶಿಷ್ಯನನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲ, ಶಿಸ್ತಿನಿಂದಲೇ ನಡೆಸಬೇಕು.

ಅಧ್ವಾ ಜರಾ ದೇಹವತಾಂ ಪರ್ವತಾನಾಂ ಜಲಂ ಜರಾ । ಅಸಂಭೋಗಶ್ಚ ನಾರೀಣಾಂ ವಸ್ತ್ರಾಣಾಮಾತಪೋ ಜರಾ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ದೇಹ ಹಳೆಯದಾಗುವುದು ಪ್ರಯಾಣದಿಂದ, ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ನೀರಿನಿಂದ, ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಸಂಗದ ಕೊರತೆಯಿಂದ, ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಹಳೆಯದಾಗುವುದು.

ಅಧಮಾಃ ಕಲಿಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಸನ್ಧಿಮಿಚ್ಛತಿ ಮಧ್ಯಮಾಃ । ಉತ್ತಮಾ ಮಾನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಮಾನೋ ಹಿ ಮಹತಾಂ ಧನಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಕೆಳಮಟ್ಟದವರು ಜಗಳವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ, ಮಧ್ಯಮರು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಗೌರವವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಗೌರವವೇ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸೊತ್ತು.

ಮಾನೋ ಹಿ ಮೂಲಮರ್ಥಸ್ಯ ಮಾನೇ ಸತಿ ಧನೇನ ಕಿಮ್ । ಪ್ರಭ್ರಷ್ಟಮಾನದರ್ಪಸ್ಯ ಕಿಂ ಧನೇನ ಕಿಮಾಯುಷಾ ॥ ೧,೧೧೫.

ಗೌರವವೇ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಮೂಲ. ಗೌರವ ಇದ್ದರೆ ಹಣಕ್ಕೆ ಏನು ಅಗತ್ಯ? ಗೌರವ ಮತ್ತು ಗರ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಿಗೆ ಹಣವಿದ್ದರೂ, ಜೀವವಿದ್ದರೂ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?

ಅಧಮಾ ಧನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಧನಮಾನೌ ಹಿ ಮಧ್ಯಮಾಃ । ಉತ್ತಮಾ ಮಾನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಮಾನೋ ಹಿ ಮಹತಾಂ ಧನಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಅತಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯವರು ಹಣವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಮಧ್ಯಮರು ಹಣವೂ ಗೌರವವೂ ಬೇಕೆಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮರು ಗೌರವವನ್ನೇ ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಗೌರವವೇ ಸಂಪತ್ತು.

ವನೇಽಪಿ ಸಿಂಹಾ ನ ನಮನ್ತಿ ಕಂ ಚ ಬುಭು ಕ್ಷಿತಾ ಮಾಂಸನಿರೀಕ್ಷಣಂ ಚ । ಧನೈರ್ವಿಹೀನಾಃ ಸುಕುಲೇಷು ಜಾತಾ ನ ನೀಚಕರ್ಮಾಣಿ ಸಮಾರಭನ್ತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಿಂಹಗಳು ಯಾರಿಗೂ ತಲೆಬಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾಂಸವನ್ನು ನೋಡುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಹಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ.

ನಾಭಿಷೇಕೋ ನ ಸಂಸ್ಕಾರಃ ಸಿಂಹಸ್ಯ ಕ್ರಿಯತೇ ವನೇ । ನಿತ್ಯಮೂರ್ಜಿತಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಸ್ವಯಮೇವ ಮೃಗೇನ್ದ್ರತಾ ॥ ೧,೧೧೫.

ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಭಿಷೇಕ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕಾರ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಸ್ವಭಾವದ ಬಲದಿಂದಲೇ ಅದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಾಜನಾಗುತ್ತದೆ.

ವಣಿಕ್ಪ್ರಮಾದೀ ಭೃಕಶ್ಚ ಮಾನೀ ಭಿಕ್ಷುರ್ವಿಲಾಸೀ ಹ್ಯಧನಶ್ಚ ಕಾಮೀ । ವರಾಙ್ಗನಾ ಚಾಪ್ರಿಯವಾದಿನೀ ಚ ನ ತೇ ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಮಾರಭನ್ತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಅಲಕ್ಷ್ಯವಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಕ್ಷೌರಿಕ, ಹೆಮ್ಮೆಯ ಭಿಕ್ಷು, ಬಡವನಾದ ಕಾಮಾತುರ, ಸುಂದರ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವ—all ಇವರೂ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ದಾತಾ ದರಿದ್ರಃ ಕೃಪಣೋರ್ಽಥಯುಕ್ತಃ ಪುತ್ತ್ರೋಽವಿಧೇಯಃ ಕುಜನಸ್ಯ ಸೇವಾ । ಪರೋಪಕಾರೇಷು ನರಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ ದುಶ್ಚರಿತಾನಿ ಪಞ್ಚ ॥ ೧,೧೧೫.

ಒಬ್ಬ ದಾನಿ ಬಡವನು, ಹಣವಿದ್ದರೂ ಕಂಜನು, ಮಾತುಕೇಳದ ಮಗನು, ಕೆಟ್ಟವನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು, ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಯುವುದು — ಇವು ಐದು ಕೆಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳು.

ಕಾನ್ತಾವಿಯೋಗಃ ಸ್ವಜನಾಪಮಾನಂ ಋಣಸ್ಯ ಶೇಷಃ ಕುಜನಸ್ಯ ಸೇವಾ । ದಾರಿದ್ರಯಾಭಾವಾದ್ವಿಮುಖಾಶ್ಚ ಮಿತ್ರಾ ವಿನಾಗ್ನಿನಾ ಪಞ್ಚ ದಹನ್ತಿ ತೀವ್ರಾಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಪ್ರಿಯತೆಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ, ತಮ್ಮವರಿಂದ ಅವಮಾನ, ಉಳಿದಿರುವ ಸಾಲ, ಕೆಟ್ಟವನ ಸೇವೆ, ಬಡತನದಿಂದ ದೂರವಾದ ಸ್ನೇಹಿತರು — ಇವು ಐದು ಬೆಂಕಿಯಿಲ್ಲದೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸುಡುವವು.

ಚಿನ್ತಾಸಹಸ್ರೇಷು ಚ ತೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಚಿನ್ತಾಶ್ಚತಸ್ರೋಽಪ್ಯಸಿಧಾರತುಲ್ಯಾಃ । ನೀಚಾಪಮಾನಂ ಕ್ಷುಧಿತಂ ಕಲತ್ರಂ ಭಾರ್ಯಾ ವಿರಕ್ತಾ ಸಹಜೋಪರೋಧಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಸಾವಿರ ಚಿಂತೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಾಲ್ಕು ಚಿಂತೆಗಳು ಕತ್ತಿಯ ತುದಿಯಂತೆ ತೀವ್ರವಾದವು: ಕೆಳಜನರಿಂದ ಅವಮಾನ, ಹಸಿವಿನ ಪೀಡೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದ ಹೆಂಡತಿ, ತಮ್ಮವರಿಂದ ಆಗುವ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಕೆ.

ವಶ್ಯಶ್ಚ ಪುರ್ತ್ರೇರ್ಽಥ ಕರೀ ಚ ವಿದ್ಯಾ ಅರೋಗಿತಾ ಸಜ್ಜನಸಙ್ಗತಿಶ್ಚ । ಇಷ್ಟಾ ಚ ಭಾರ್ಯಾ ವಶವರ್ತಿನೀ ಚ ದುಃ ಖಸ್ಯ ಮೂಲೋದ್ಧರಣಾನಿ ಪಞ್ಚ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮಾತುಕೇಳುವ ಮಗ, ಸಂಪತ್ತು, ವಿದ್ಯೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಒಳ್ಳೆಯವರ ಸಂಗ, ಪ್ರೀತಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾತುಕೇಳುವ ಹೆಂಡತಿ — ಇವು ಐದು ದುಃಖವನ್ನು ಮೂಲದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವವು.

ಕುರಙ್ಗಮಾತಙ್ಗಪತಙ್ಗಂಭೃಗ ಮೀನಾ ಹತಾಃ ಪಞ್ಚಬಿರೇವ ಪಞ್ಚ । ಏಕಃ ಪ್ರಮಾಥೀ ಸ ಕಥಂ ನ ಘಾತ್ಯೋ ಯಃ ಸೇವತೇ ಪಞ್ಚಭಿರೇವ ಪಞ್ಚ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮೃಗ, ಆನೆ, ಚಿತ್ತಪಟಂಗ, ಜೇನುಹುಳು ಮತ್ತು ಮೀನು—ಈ ಐದು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಲಾ ಒಂದೊಂದು ದುರ್ಬಲತೆಯಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ಈ ಐದು ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇವಿಸುವ ಮಾನವನ ಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವೇ.

ಅಧೀರಃ ಕರ್ಕಶಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಕುಚೇಲಃ ಸ್ವಯಮಾಗತಃ । ಪಞ್ಚ ವಿಪ್ರಾ ನ ಪೂಜ್ಯನ್ತೇ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸಮಾ ಅಪಿ ॥ ೧,೧೧೫.

ಅವಿವೇಕಿ, ಕಠಿಣ ಸ್ವಭಾವದ, ಗರ್ವಿತ, ಅಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಬರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ—ಈ ಐದು ಜನರನ್ನು, ಅವರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಷ್ಟು ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಗೌರವಿಸಬಾರದು.

ಆಯುಃ ಕರ್ಮ ಚ ವಿತ್ತಂ ಚ ವಿದ್ಯಾ ನಿಧನಮೇವ ಚ । ಪಞ್ಚೈತಾನಿ ವಿವಿಚ್ಯನ್ತೇ ಜಾಯಮಾನಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಆಯುಷ್ಯ, ಕರ್ಮ, ಧನ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮರಣ—ಈ ಐದು ಮಾನವನಿಗೆ ಹುಟ್ಟುವಾಗಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರ್ವತಾರೋಹಣೇ ತೋಯೇ ಗೋಕುಲೇ ದುಷ್ಟನಿಗ್ರಹೇ । ಪತಿತಸ್ಯ ಸಮುತ್ಥಾನೇ ಶಸ್ತಾಃ ಪಞ್ಚ (ಹ್ಯೇತೇ) ಗುಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಪರ್ವತಾರೋಹಣ, ನೀರನ್ನು ದಾಟುವುದು, ಹಸುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬಿದ್ದವರನ್ನು ಎತ್ತುವುದು—ಈ ಐದು ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ಗುಣಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಭ್ರಚ್ಛಾಯಾ ಖಲೇ ಪ್ರೀತಿಃ ಪರನಾರೀಷು ಸಂಗತಿಃ । ಪಞ್ಚೈತೇ ಹ್ಯಸ್ಥಿರಾ ಭಾವಾ ಯೌವನಾನಿ ಧನಾನಿ ಚ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮೇಘದ ನೆರಳು, ದುಷ್ಟನ ಪ್ರೀತಿ, ಪರಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಗ, ಯೌವನ, ಧನ — ಈ ಐದು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಸ್ಥಿರಂ ಜೀವಿತಂ ಲೋಕೇ ಅಸ್ಥಿರಂ ಧನಯೌವನಮ್ । ಅಸ್ಥಿರಂ ಪುತ್ತ್ರದಾರಾದ್ಯಂ ಧರ್ಮಃ ಕೀರ್ತಿರ್ಯಶಃ ಸ್ಥಿರಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವಿತವೂ, ಧನವೂ, ಯೌವನವೂ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ; ಮಕ್ಕಳೂ, ಹೆಂಡತಿಯೂ, ಇತರರೂ ಕೂಡಾ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ. ಧರ್ಮ, ಕೀರ್ತಿ, ಯಶಸ್ಸು ಮಾತ್ರ ಸದಾ ಉಳಿಯುವವು.

ಶತ ಜೀವಿತಮತ್ಯಲ್ಪಂ ರಾತ್ರಿಸ್ತಸ್ಯಾರ್ಧಹಾರಿಣೀ । ವ್ಯಾಧಿಶೋಕಜರಾಯಾಸೈರರ್ಧಂ ತದಪಿ ನಿಷ್ಫಲಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಜೀವಮಾನವೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧವನ್ನು ರಾತ್ರಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ರೋಗ, ದುಃಖ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ದಣಿವು ಹೀಗೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಫಲವತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆಯುರ್ವರ್ಷಶತಂ ನೃಣಾಂ ಪರಿಮಿತಂ ರಾತ್ರೌ ತದರ್ಧಂ ಗತಂ ತಸ್ಯಾರ್ಧಸ್ಥಿತಕಿಞ್ಚಿದರ್ಧಮಧಿಕಂ ಬಾಲ್ಯಸ್ಯ ಕಾಲೇ ಗತಮ್ । ಕಿಞ್ಚಿದ್ವನ್ಧುವಿಯೋಗದುಃ ಖಮರಣೈರ್ಭೂಪಾಲಸೇವಾಗತಂ ಶೇಷಂ ವಾರಿತರಙ್ಗಗರ್ಭಚಪಲಂ ಮಾನೇನ ಕಿಂ ಮಾನಿನಾಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮಾನವನ ಆಯುಷ್ಯ ನೂರು ವರ್ಷ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ರಾತ್ರಿ ಹೋಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ; ಉಳಿದ ಭಾಗದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಂಧುಗಳ ವಿಯೋಗ, ದುಃಖ, ಮರಣ, ರಾಜಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದದು ನೀರಿನ ಅಲೆಗಳಂತೆಯೇ ಅಸ್ಥಿರ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಹೆಮ್ಮೆಯೆಂದರೆ ಏನು?

ಅಹೋರಾತ್ರಮಯೋ ಲೋಕೇ ಜರಾರೂಪೇಣ ಸಂಚರೇತ್ । ಮೃತ್ಯುರ್ಗ್ರಸತಿ ಭೂತಾನಿ ಪವನಂ ಪನ್ನಗೋ ಯಥಾ ॥ ೧,೧೧೫.

ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಕೂಡಾ ಜರಾ ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಮರಣವು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಾವು ಗಾಳಿಯನ್ನು ನುಂಗುವಂತೆ ನುಂಗುತ್ತದೆ.

ಗಚ್ಛತಸ್ತಿಷ್ಠತೋ ವಾಪಿ ಜಾಗ್ರತಃ ಸ್ವಪತೋ ನ ಚೇತ್ । ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಹಿತಾರ್ಥಾಯ ಪಶೋರಿವ ವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರಾದರೂ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ನಿಂತುಕೊಂಡು, ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾ, ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಅವನ ನಡೆ ಪ್ರಾಣಿಯಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.