താവദ്വക്തും സമഗ്രേണ ന സമര്ഥശ്ചതുര്മുഖഃ । വ്യങ്കടാദ്രൌ പരാം ഭക്തിം യേ കുര്വന്തി ദിനേദിനേ । പങ്ഗര്ജങ്ഘാല ഏവ സ്യാദചക്ഷുഃ പദ്മലോചനഃ ॥ ൩,൨൬.
നാലുമുഖനു പോലും അതിന്റെ മഹത്വം മുഴുവൻ പറയാൻ കഴിയില്ല. വെങ്കടാദ്രിയിൽ ദിവസേന പരമഭക്തി ചെയ്യുന്നവരുടെ കാലുകൾ കുമുദപ്പൂവുപോലും, കണ്ണുകൾ കമലനേത്രനുപോലും ആകും.
മൂകോ വാഗ്മീ ഭവേദേവ ബധിരഃ ശ്രാവകോ ഭവേത് । വന്ധ്യാ സ്യാദ്ബഹുപുത്രാ ച നിര്ധനഃ സധനോ ഭവേത് ॥ ൩,൨൬.
മിണ്ടാൻ കഴിയാത്തവൻ വാഗ്മിയാകും; ചെവികേൾവിയില്ലാത്തവൻ കേൾക്കാൻ കഴിയും; സന്താനമില്ലാത്തവൾക്ക് അനേകം മക്കൾ ഉണ്ടാകും; ദരിദ്രൻ ധനവാനാകും.
ഏതത്സര്വം ഗിരൌ ഭക്തിമാത്രേണൈവ ഭവേദ്ധ്രുവമ് । തത്ത്വതോ വ്യങ്കടാദ്രേസ്തു സ്വരൂപം വേത്തി കോ ഭുവി ॥ ൩,൨൬.
ഈ മലയില് ഭക്തിയോടെ മാത്രം ഇതെല്ലാം ഉറപ്പായും ലഭിക്കും; എന്നാല് വ്യങ്കടാദ്രിയുടെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം ഭൂമിയില് ആര്ക്കാണ് അറിയാവുന്നത്?
യസ്മാദസ്യ ഗിരേഃ പുണ്യം മാഹാത്മ്യം വേത്തി യഃ പുമാന് । മായാവീ പരമാനന്ദം ത്യക്ത്വാ വൈകുണ്ഠമുത്തമമ് । സ്വാമിപുഷ്കരിണീതീരേ രമയാ സഹമോദതേ ॥ ൩,൨൬.
ഈ മലയുടെ മഹത്വവും പുണ്യവും ആര് അറിയുന്നുവോ, അവന് മഹാമായയായ പരമാനന്ദവും ഉയര്ന്ന വൈകുണ്ഠവും ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വാമിപുഷ്കരിണിയുടെ തീരത്ത് ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുന്നു.
കല്യാണാദ്ഭുതഗാത്രായ കാമിതാര്ഥപ്ദായിനേ । ശ്രീമദ്വ്യങ്കടനാഥായ ശ്രീനിവാസായ തേ നമഃ ॥ ൩,൨൬.
മംഗളവും അത്ഭുതകരവുമായ ദേഹമുള്ള, ആഗ്രഹിച്ചുള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നല്കുന്ന, മഹത്വമുള്ള വ്യങ്കടനാഥനായ ശ്രീനിവാസന് നിങ്ങളെ ഞാന് നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്രീസ്വാമിപുഷ്കരിണ്യാശ്ച മാഹാത്മ്യം ശൃണു കന്യകേ । സ്വാമിപുഷ്കരിണീമധ്യേ ശ്രീനിവാസോസ്തി സര്വദാ ॥ ൩,൨൬.
കന്യകേ, ശ്രീസ്വാമിപുഷ്കരിണിയുടെ മഹത്വം കേള്ക്കൂ; സ്വാമിപുഷ്കരിണിയുടെ നടുവില് ശ്രീനിവാസന് എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്നാനം കുര്വന്തി യേ തത്ര തേഷാം മുക്തിഃ കരേ സ്ഥിതാ । തിസ്രഃ കോട്യോര്ധകോടിശ്ച തീര്ഥാനി ഭുവനത്രയേ । താനി സര്വാണി തത്രൈവ സംതി തീര്ഥേ ഹരേഃ സദാ ॥ ൩,൨൬.
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവര്ക്ക് മോക്ഷം കൈവശം ലഭിക്കും; മൂന്നു കോടി, പത്ത് കോടി തീര്ഥങ്ങള് ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഉള്ളവ, അവയെല്ലാം ഹരിയുടെ ആ പുണ്യസ്ഥലത്ത് എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്തീര്ഥം ശ്രീനിവാസാഖ്യം സര്വദേവനമസ്കൃതമ് । തദേവ ശ്രീനിവാസസ്യ മന്ദിരം പരികീര്തിതമ് ॥ ൩,൨൬.
ശ്രീനിവാസനെന്ന പേരിലുള്ള ആ തീര്ഥം എല്ലാ ദേവന്മാരും ആരാധിക്കുന്നതാണ്; അതാണ് ശ്രീനിവാസന്റെ ക്ഷേത്രം എന്നും പറയപ്പെടുന്നത്.
തദ്ദര്ശനാദേവ കന്യേ യാന്തി പാപാനി ഭസ്മസാത് । ഏകൈകസ്നാനമാത്രേണ സത്സംഗോ ഭവതി ധ്രുവമ് ॥ ൩,൨൬.
കന്യകേ, ആ സ്ഥലം കാണുന്നവരെ പാപങ്ങള് പൊടിയായി അകറ്റപ്പെടുന്നു; ഒരു പ്രാവശ്യം പോലും അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താല് നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യം ഉറപ്പായും ലഭിക്കും.
സത്സംഗാജ്ജ്ഞാനമാസാദ്യ ജ്ഞാനാന്മോക്ഷം ച വിന്ദതി । അധികാരിണാം ഭവേദേവം വിപരീതമയോഗിനാമ് ॥ ൩,൨൬.
നല്ലവരുടെ കൂട്ടത്തിലൂടെ ജ്ഞാനം ലഭിക്കും; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മോക്ഷം നേടാം; അര്ഹതയുള്ളവര്ക്ക് ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്, അര്ഹതയില്ലാത്തവര്ക്ക് അതിന്റെ വിപരീതമാണ്.
തീര്ഥാനാം സ്നാനമാത്രേണ മോക്ഷം യാന്തീതി യേ വിദുഃ । തേ സര്വേ അസുരാ ജ്ഞേയാസ്തേ യാന്തി ഹ്യധമാം ഗതിമ് ॥ ൩,൨൬.
തീര്ഥങ്ങളില് സ്നാനം ചെയ്താല് മാത്രം മോക്ഷം ലഭിക്കും എന്ന് കരുതുന്നവര് എല്ലാവരും അസുരന്മാരാണ്; അവര് താഴ്ന്ന നിലയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
ശ്രീനിവാസസ്യ തീര്ഥേസ്മിന്വായുകോണേ ച കന്യകേ । ആസ്തേ വായുഃ സദാ വിഷ്ണോഃ പൂജാം കര്തുമനുത്തമാമ് ॥ ൩,൨൬.
കന്യകേ, ശ്രീനിവാസന്റെ ഈ തീര്ഥത്തില്, വായു മൂലയിലായി വായു ദേവന് എപ്പോഴും വിഷ്ണുവിനെ ഉത്തമമായി ആരാധിക്കുന്നു.
വായുതീര്ഥം ച തത്പ്രോക്തം ഹസ്തദ്വാദശകാന്തരമ് । ഹസ്തഷട്കപ്രമാണം ച പശ്ചിമേ സമുദാഹൃതമ് । ഉത്തരേ ഹസ്തഷട്കം തു വായുതീര്ഥമുദാഹൃതമ് ॥ ൩,൨൬.
അത് വായു തീര്ഥം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്, പന്ത്രണ്ട് കൈ നീളത്തില് അകലെ; പടിഞ്ഞാറ് ആറു കൈ നീളമാണ്, വടക്കിലും ആറു കൈ നീളമുള്ളത് വായു തീര്ഥം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
യേ വേഷ്ണവാ വൈഷ്ണവദാസവര്യാഃ സ്നാനം സുര്യുസ്തത്ര പൂര്വം സുകന്യേ । മധ്വാന്തസ്ഥാഃ ശ്രീനിവാസസ്തു നിത്യമത്ര സ്നാനാത്പ്രീയതാം മേ ദയാലുഃ ॥ ൩,൨൬.
വൈഷ്ണവരും അവരുടെ ഭൃത്യന്മാരും, നല്ല കന്യകേ, ആദ്യം അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു; ശ്രീനിവാസന് എപ്പോഴും അവിടെയുണ്ട്, ദയാനിധിയായ അവന് എന്റെ ഈ സ്നാനത്തില് സന്തോഷിക്കട്ടെ.
യേ മധ്വതീര്ഥേ സ്നാതുമിച്ഛന്തി ദേവി രുദ്രാദയോ വായുഭക്താ മഹാന്തഃ । സദാ സ്നാനം തത്ര കുര്വന്തി ദേവി പ്രാതഃ കാലേ ചോദയാത്പൂര്വമേവ ॥ ൩,൨൬.
ദേവി, വായുവിനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്ന രുദ്രനും മറ്റ് മഹാത്മാക്കളും മധ്വതീര്ഥത്തില് സ്നാനം ചെയ്യാന് ആഗ്രഹിച്ച്, അവിടെ എപ്പോഴും പ്രഭാതത്തില് സൂര്യോദയത്തിന് മുമ്പ് സ്നാനം ചെയ്യുന്നു.
യേ വായുതീര്ഥേ വിസൃജന്തി ദേഹജം മലം മൂത്രം വമനം ശ്ലേഷ്മകം ച । യേഽപാനശുദ്ധിം ലിങ്ഗശുദ്ധിം ച കന്യേ കുര്വന്തി തേ ഹ്യസുരാ രാക്ഷസാശ്ച ॥ ൩,൨൬.
വായു തീര്ഥത്തില് ശരീരത്തിലെ മലങ്ങള്, മൂത്രം, ഛര്ദി, കഫം എന്നിവ ഒഴിക്കുന്നവര്, അവിടെയോ താഴ്വയു ശുദ്ധിയും ലിംഗശുദ്ധിയും ചെയ്യുന്നവര്, കന്യകേ, അവര് അസുരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരുമാണ്.
ശൃണ്വന്തി യേ ഭാഗവതം പുരാണം കിം വര്ണയേ തസ്യ പുണ്യം തു ദേവി । യേ കൃഷ്ണമന്ത്രം തു ജപന്തി ദേവി ഹ്യഷ്ടാ ക്ഷരം മന്ത്രവരം സുഗോപ്യമ് ॥ ൩,൨൬.
ദേവി, ഭാഗവതപുരാണം കേള്ക്കുന്നവരുടെ പുണ്യം പറയേണ്ടതില്ല; കൃഷ്ണന്റെ അഷ്ടാക്ഷര രഹസ്യ മന്ത്രം ജപിക്കുന്നവര്—
തേഷാം ഹരിഃ പ്രീയതേ കേശവോലം മധ്വാന്തസ്ഥോ നാത്ര വിചാര്യമസ്തി । ഏവം ദാനം തത്ര കുര്വന്തി യേ വൈ ദ്വിജാഗ്ര്യാണാം വൈഷ്ണവാനാം വിദാം ച ॥ ൩,൨൬.
അവർക്കായി ഹരി, മധ്യത്തിൽ വസിക്കുന്ന കേശവൻ, സംതൃപ്തനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല; അതുപോലെ അവിടെ ഉത്തമ വൈഷ്ണവന്മാരെയും പണ്ഡിതന്മാരെയും ദാനം ചെയ്യുന്നവരും.
തേഷാം പുണ്യം നൈവ ജാനന്തി ദേവാ ജാനാത്യേവം ശ്രീനിവാസോ ഹരിസ്തു । ശാലഗ്രാമം വായുതീര്ഥേ ദദന്തേ തേഷാം പുണ്യം വേത്തി സ വ്യങ്കടേശഃ ॥ ൩,൨൬.
അവരുടെ പുണ്യം ദേവന്മാർക്കു പോലും അറിയില്ല; ശ്രീനിവാസൻ ഹരിയാണ് അതറിയുന്നത്. വായു തീര്ഥത്തില് ശാലഗ്രാമം സമര്പ്പിക്കുന്നവരുടെ പുണ്യം വ്യങ്കടേശൻ അറിയുന്നു.
സുദുര്ലഭോ വായുതീര്ഥേഽഭിഷേകോ നിഷ്കാമബുദ്ധ്യാ വൈഷ്ണവാനാം ച ദേവി । തത്രാപി തീര്ഥേ ലഭ്യതേ ഭാഗ്യയോഗാദ്ഭാഗവതസ്യ ശ്രവണം വിഷ്ണുദാസൈഃ ॥ ൩,൨൬.
ദേവി, വായു തീര്ഥത്തില് ആശയരഹിതമായ മനസ്സോടെ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് വൈഷ്ണവർക്കു അത്യന്തം അപൂര്വമാണ്; അവിടെ പോലും ഭാഗ്യയോഗം കൊണ്ടു വിഷ്ണുവിന്റെ ഭൃത്യന്മാർ ഭാഗവതം കേൾക്കാൻ സാധിക്കും.
തഥൈവ തീര്ഥേ ദുര്ലഭം തത്ര ദേവി ശാലഗ്രാമസ്യ ദ്വിജവര്യേ ച ദാനമ് । ജംബൂഫലാകാരസുനീലവര്ണം മുഖദ്വയം ചക്രചതുഷ്ടയാന്വിതമ് ॥ ൩,൨൬.
അതു പോലെ തന്നെ, ദേവി, ആ തിരുത്തിടത്ത് ജാംബൂഫലത്തിന്റെ ആകൃതിയിലും ആഴത്തിലുള്ള നീല നിറത്തിലും രണ്ട് വായുകളും നാല് ചക്രങ്ങളും ഉള്ള ശാലഗ്രാമം ഒരു ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന് നല്കുന്നത് വളരെ അപൂര്വം ആണ്.
സുകേസരൈഃ സംയുതം സ്വര്ണചിഹ്നധ്വജാം കുശൈര്വജ്രചിഹ്നൈര്യവൈശ്ച । ജാനാര്ദനീം മൂര്തിമാഹുര്മഹാന്തോ ദാനം തസ്യാ ദുര്ലഭം തത്ര തീര്ഥേ ॥ ൩,൨൬.
സുന്ദരമായ മുടിയും പൊന്നിന്റെ ചിഹ്നങ്ങളും പതാകകളും കുശത്തുണ്ടുകളും വജ്രത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളും യവമണികളും അലങ്കരിച്ച ജനാര്ദ്ദനന്റെ രൂപം മഹാത്മാക്കള് വളരെ അപൂര്വമായ ദാനം എന്ന് പറയുന്നു; ആ തിരുത്തിടത്ത് അതു നല്കുന്നത് വളരെ ദുർലഭം.
അത്യുത്തമം മൂര്തിദാനം തു ഭദ്രേ സുദുര്ല്ലഭം പരമം നാത്ര ലോഭഃ । സുദുര്ലഭം ബഹുദോഗ്ധ്യാശ്ച ഗൃഷ്ടേര്ദാനം തഥാ വസ്ത്രരത്നാദികാനാമ് ॥ ൩,൨൬.
ഭാഗ്യവതിയായവളേ, ഇങ്ങനെ ഉത്തമമായ രൂപം ദാനം ചെയ്യുന്നത് അത്യന്തം അപൂര്വവും ഉത്തമവുമാണ്; ഇവിടെ ലാലചം കാണിക്കരുത്. ധാരാളം പാലു നല്കുന്ന പശുക്കളെയും വസ്ത്രം, രത്നം മുതലായവയും ദാനം ചെയ്യുന്നതും വളരെ അപൂര്വമാണ്.
അത്യുത്തമം ദ്രവ്യദാനം ച ദേവി സ്വാപേക്ഷിതം ദാനമാഹുര്മഹാന്തഃ । സ്വസ്യാനപേക്ഷം ഫലദാനം ച വസ്ത്രാദാനം തസ്യ വ്യര്ഥമാഹുര്മഹാന്തഃ ॥ ൩,൨൬.
ദേവി, മഹാത്മാക്കള് പറയുന്നത്, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ സമ്പത്ത് ദാനം ചെയ്യുന്നത് സ്വയം ആഗ്രഹിക്കുന്നതായിരിക്കണം. സ്വയം ആഗ്രഹമില്ലാതെ ഫലം അല്ലെങ്കില് വസ്ത്രം നല്കുന്നത് ഫലഹീനമാണെന്ന് മഹാത്മാക്കള് പറയുന്നു.
അത്യുത്തമം ഗൃഷ്ടിദാനം ച പുണ്യം നൈവാപ്യതേ ദുഗ്ധദോഹാശ്ച ഗാവഃ । അത്യുത്തമേ വസ്ത്രദാനേ സുബുദ്ധിഃ സുദുര്ഘടാ പരമാ വൈ ജനാനാമ് ॥ ൩,൨൬.
ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പശു ദാനം ചെയ്യുന്നത് വലിയ പുണ്യമാണ്; പക്ഷേ, പാലില്ലാത്ത പശുക്കളെ ദാനം ചെയ്യുന്നത് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഉത്തമമായ വസ്ത്രം ദാനം ചെയ്യാനുള്ള മനസ്സാക്ഷി മനുഷ്യരില് വളരെ അപൂര്വമാണ്.
അത്യുത്തമം ഭാഗവതസ്യ പുസ്തകം സുദുര്ഘടം വായുതീര്ഥം ച കന്യേ । അത്യുത്തമം ദ്രവ്യദാനം ച ദേവി സുദുര്ഘടം വായുതീര്ഥം നൃണാം ഹി । സുദുര്ലഭോ വൈഷ്ണവൈസ്തത്ത്വവിദ്ഭിര്ഹരേര്വിചാരോ വായുതീര്ഥേ ച കന്യേ ॥ ൩,൨൬.
ശ്രീനിവാസസ്യ തീര്ഥസ്യ ഉത്തരസ്യാം ദിശി സ്ഥിതമ് । ചന്ദ്രതീര്ഥ മിതി പ്രോക്തം തത്രാസ്തേ ചന്ദ്രമാഃ സദാ ॥ ൩,൨൬.
ശ്രീനിവാസന്റെ തിരുത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് ചന്ദ്രതിര്ത്ഥം എന്ന് വിളിക്കുന്ന സ്ഥലം, അവിടെ ചന്ദ്രന് എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു.
ശ്രീനിവാസസ്യ പൂജാം ച തത്ര സ്ഥിത്വാ കരോത്യയമ് । തത്ര സ്നാനം പ്രകുര്വന്തി പുണ്യദേശേ ച കന്യകേ ॥ ൩,൨൬.
അവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് ശ്രീനിവാസനെ ആരാധിക്കുന്നു; അവിടെയുള്ള പുണ്യസ്ഥലത്ത്, കന്യകേ, ജനങ്ങള് സ്നാനം ചെയ്യുന്നു.
ഗുരുതല്പാദിപാപേഭ്യോ മുച്യന്തേ നാത്ര സംശയഃ । തത്ര സ്നാത്വാ പൂര്വഭാഗേ ശാലഗ്രാമം ദദാതി യഃ ॥ ൩,൨൬.
ഗുരുതല്പാദി പാപങ്ങളില് നിന്ന് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താല് മോചനം ലഭിക്കും, ഇതില് സംശയമില്ല. അവിടെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ശാലഗ്രാമം നല്കുന്നവര്—
ജ്ഞാനദ്വാരാ മോക്ഷമേതി നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । ദധിവാമനമൂര്തേശ്ച ദാനം തത്ര സുദുര്ലഭമ് ॥ ൩,൨൬.
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മോക്ഷം ലഭിക്കും, ഇതില് കൂടുതല് അന്വേഷിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല. അവിടെ ദധിവാമനന്റെ രൂപം ദാനം ചെയ്യുന്നത് അത്യന്തം അപൂര്വമാണ്.
കന്യകേ, ഭക്തന്റെ ഗ്രന്ഥം ദാനം ചെയ്യുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമം, വായു തിരുത്തിലേക്ക് പോകുന്നത് അത്യന്തം ദുർഘടമാണ്. ദേവി, ഉത്തമമായ സമ്പത്ത് ദാനം ചെയ്യുന്നതും അതുപോലെ വായു തിരുത്തിലേക്ക് പോകുന്നതും മനുഷ്യര്ക്ക് വളരെ ദുർഘടമാണ്. വൈഷ്ണവ സത്യം അറിയുന്നവര് ഹരിയെ അന്വേഷിക്കുന്നത് വായു തിരുത്തില് വളരെ അപൂര്വമാണ്, കന്യകേ.