गरुडपुराणम्

भृत्यप्रसादसुमुखमायतारुणलोचनम् । किरीटिनं कुण्डलिनं श्रिया वक्षसि लक्षितम् ॥ २,१.

त्याने आपल्या सेवकांवर कृपावंत, प्रसन्न चेहरा, लांब लालसर डोळे, मुकुट, कुंडले आणि छातीवर श्रीचं चिन्ह असलेला भगवान पाहिला.

पीतांशुकं चतुर्बाहुं प्रसन्नहसिताननम् । अभ्यर्हणासनासीनं ताभिः शक्तिभिरावृतम् ॥ २,१.

पिवळे वस्त्र, चार हात, प्रसन्न आणि हसरा चेहरा, पूजेच्या आसनावर बसलेला आणि त्या शक्तींनी वेढलेला तो भगवान दिसला.

प्रधानपुरुषाभ्यां च महता चाहमा तथा । एकादशोन्द्रियैश्चैव पञ्चभूतैस्तथैव च ॥ २,१.

मुख्य पुरुष, महत्, मी स्वतः, अकरा इंद्रिये आणि पाच महाभूत यांच्यासह तो तिथे होता.

स्वरूपेरममाणं तमीश्वरं विनतासुतः । तद्दर्शनाह्लादयुतस्वान्तो हृष्यत्तनूरुहः ॥ २,१.

विनतापुत्राने त्या परमेश्वराचं खरं रूप पाहिलं; त्याच्या मनात आनंद भरला आणि अंगावर रोमांच उभे राहिले.

लोचनाभ्यामश्रु मुञ्चन्प्रेममग्नो ननाम ह । नमागतं नतं स्वीय वाहनं विष्णुरब्रवीत् । भूमिः का लङ्घिता पक्षिंस्त्वयेयन्तमनेहसम् ॥ २,१.

डोळ्यांतून प्रेमाने अश्रू वाहत, तो प्रेमात बुडून वाकला. त्यावर विष्णूने आपल्या वाहनाला विचारलं, "हे पक्षी, तू कोणता लोक पार करून आला आहेस?"

गरुड उवाच । तव प्रसादाद्वैकुण्ठ त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ २,१.

गरुड म्हणाला, "तुझ्या कृपेने, हे वैकुंठनाथ, मी तीनही लोकं, सर्व चराचरांसह पाहिली."

मया विलोकितं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । भूर्लोकात्सत्यपर्यन्तं पुरं याम्यं विना प्रभो ॥ २,१.

"मी सर्व जग, स्थावर आणि जंगम, भूरलोकापासून सत्यलोकापर्यंत, फक्त यमाचे नगर सोडून, पाहिलं आहे, प्रभो."

भूर्लोकः सर्वलोकानां प्रचुरः सर्वजन्तुषु । मानुष्यं सर्वभूतानां भुक्तिमुक्त्यालयं शुभम् ॥ २,१.

"भूरलोक सर्व लोकांमध्ये जीवांनी सर्वाधिक भरलेला आहे; सर्व सृष्टीत मानवजन्म हा भोग आणि मुक्ती मिळवण्याचा शुभ स्थान आहे."

अतः सुकृतिनां लोको न भूतो न भविष्यति ॥ २,१.

"म्हणून, सत्कर्म करणाऱ्यांसाठी असा लोक कधी झाला नाही आणि होणारही नाही."

गायन्ति देवाः किल गीतकानि धन्यास्तु ये भारतभूमिभागे । स्वर्गापवर्गस्य फलार्जनाय भवन्ति भूयः पुरुषाः सुरत्वात् ॥ २,१.

देवता खरंच गाणी गातात — भाग्यवान तेच आहेत जे भारतभूमीत जन्म घेतात. कारण, स्वर्ग आणि मुक्ती मिळवण्यासाठी लोक पुन्हा पुन्हा इथे जन्म घेतात, त्यांच्या पुण्यामुळे.

प्रेतः कौक्षिप्यते कस्मात्पञ्चरत्नं मुखे कथम् । अधस्ताच्चालिता दर्भाः पादौ याम्यां व्यवस्थितौ ॥ २,१.

मृताच्या तोंडात पाच रत्नांचं नाणं का ठेवतात? खाली कुशा का ठेवतात, आणि पाय दक्षिणेकडे का ठेवतात?

किमर्थं पुत्रपौत्राश्च तस्य तिष्ठन्ति चाग्रतः । किमर्थं दीयते दानं गोदानमपि केशव ॥ २,१.

मुलं आणि नातवंडं मृताच्या समोर का उभी राहतात? दान का दिलं जातं, आणि गाईचं दान का केलं जातं, केशवा?

बन्धुमित्राण्यमित्राश्च क्षमापयन्ति तत्कथम् । तिलालोहं हिरण्यं च कर्पासं लवणं तथा ॥ २,१.

नातेवाईक, मित्र आणि शत्रूंनाही त्या वेळी क्षमा का मागतात? तीळ, लोखंड, सोने, कापूस आणि मीठ का अर्पण करतात?

सप्तधान्यं क्षितिर्गावो दीयन्ते केनहेतुना । कथं हि म्रियते जन्तुर्मृतो वै कुत्र गच्छति ॥ २,१.

सात धान्यं, माती आणि गाई का द्याव्यात? जिवंत प्राणी कसा मरतो, आणि मृत्यूनंतर तो कुठे जातो?

अतिवाहशरीरं च कथं हि श्रयते तदा । शवं स्कन्धे वहेत्पुत्रो अग्निदाता च पौत्रकः ॥ २,१.

मृत्यूनंतर प्रवासासाठी सूक्ष्म शरीर कसं मिळतं? मुलगा मृतदेह खांद्यावर का उचलतो, आणि नातू अग्नी का देतो?

आज्येनाभ्यञ्जनं कस्मात्कुत एकाहुतिक्रिया । वसुन्धरा किमर्थं च कुतः स्त्रीशब्दकीर्तनम् ॥ २,१.

शरीर तुपाने का लावतात, एकच होम का करतात? माती का अर्पण करतात, आणि 'स्त्री' हा शब्द का घेतात?

यमसूक्तं किमर्थं च उदीच्या दिशमाहरेत् । पानीयमेकवस्त्रेण सूर्यबिम्बनिरीक्षणम् ॥ २,१.

यमसूक्त का म्हणतात, आणि मृतदेह उत्तरेकडे का नेतात? एक वस्त्र घालून पाणी का देतात, आणि सूर्याचं चक्र का पाहतात?

यवसर्षपदूर्वास्तु पाषाणे निम्बपत्रकम् । वस्त्रं नरश्च नारी च विदध्यादधरोत्तरम् ॥ २,१.

जौ, मोहरी, दुर्वा, दगडावर आणि निमाच्या पानांसह का ठेवतात? वस्त्र, पुरुष आणि स्त्री वरखाली का मांडतात?

अन्नाद्यं गृहमागत्य न भोक्तव्यं जनैः सह । नवकांश्चैव पिण्डांश्च किमर्थं ददते सुताः ॥ २,१.

घरात परतल्यावर इतरांसोबत जेवण का करू नये? मुलं नव पिंड का देतात?

किमर्थं चत्वरे दुग्धं यात्रे पक्वे च मृन्मये । काष्ठत्रयं गणाबद्धं कृत्वा रात्रौ चतुष्पथे ॥ २,१.

चौकात मातीच्या भांड्यात दूध का ठेवतात? प्रवासाच्या वेळी, रात्री चौकात तीन लाकडं एकत्र बांधून का ठेवतात?

निशायां दीयते दीपो यावदब्दं दिनेदिन । दाहोदकं किमर्थं च किमर्थं च जनैः सह ॥ २,१.

रोज रात्री एक वर्ष दिवा का लावतात? पाणी दान का करतात, आणि ते इतरांसोबत का करतात?

भगवन्नाति वाहश्च नव पिण्डाः प्रदापयेत् । कथं देयं पितृभ्यश्च वाहस्यावाहनं कथम् ॥ २,१.

भगवंत, प्रवास लांब असेल तर नव पिंड द्यावेत का? ते पितरांना कसे द्यावेत, आणि प्रवासासाठी वाहन कसं मिळवावं?

इदञ्चेत्क्रियते देव कस्मात्पिण्डं प्रदापयेत् । किं तत्प्रदीयते तस्य पिण्डदानाद्यनन्तरम् ॥ २,१.

देवा, हे केल्यावर पिंड का द्यावा? पिंडदानानंतर लगेच काय द्यावं?

अस्थिसञ्चयनं चैव घटस्फोटं तथैव च । द्वितीयेऽह्नि कुतः स्नानं चतुर्थे साग्निके द्विजे ॥ २,१.

हाडं गोळा करणं आणि मडकं फोडणं का करतात? दुसऱ्या दिवशी स्नान का करतात, आणि चौथ्या दिवशी अग्निकर्म का करतात?

दशमे किं मलस्नानं कार्यं सर्वजनैः सह । कस्मात्तैलोद्वर्तनं च स्कन्धवाहगृहं नयेत् ॥ २,१.

दहाव्या दिवशी सगळ्यांनी एकत्र मलस्नान का करावं? तेल लावणं का करतात, आणि खांद्यावर नेणाऱ्याच्या घरी का जातात?

तैलोद्वर्तनकं चापि दधुः स्थूलजलाशये । दशमेऽहनि यत्पिण्डं तद्दद्या दामिषेण तु ॥ २,१.

तेल लावणं मोठ्या पाण्यात का करतात? दहाव्या दिवशी पिंड मातीच्या भांड्यात का द्यावा?

पिणाञ्चैकादशे कस्माद्वृषोत्सर्गादिपूर्वकम् । भाजनोपानहौ च्छत्रं वासांसि त्वङ्गुलीयकम् ॥ २,१.

अकराव्या दिवशी वृषोच्छ्रावणानंतर पिंड का द्यावा? भांडी, पादत्राणं, छत्री, वस्त्रं आणि अंगठी का द्यावी?

त्रयोदशेऽह्नि देयं स्यात्पददानं किमर्थकम् । श्राद्धानि षोडशैतानि अब्दं यावत्कुतो घटः ॥ २,१.

तेराव्या दिवशी पाद्य द्यावं, याचा काय अर्थ आहे? ही सोळा श्राद्धं वर्षभर का करावी लागतात, आणि या घटाचा काय उपयोग आहे?

अन्नाद्येनोदकेनैव षष्ट्याधिकशतत्रयम् । दिनेदिने च दातव्यं घटान्नं प्रेततृप्तये ॥ २,१.

अन्न आणि पाण्याने एकशे त्रेसष्ट घडे रोज रोज द्यावे, म्हणजे पितरांना तृप्ती मिळते.