गरुडपुराणम्

मस्तके तिष्ठतीशानो व्यक्ताव्यक्तो महेश्वरः । एकमूर्तेस्त्रयो भागा ब्रह्मा विष्णुहेश्वराः ॥ २,३०.

डोक्यात ईशान, जो प्रकट आणि अप्रकट आहे, महेश्वर वास करतो; या एका देहात ब्रह्मा, विष्णु आणि ईश्वर असे तिघांचे भाग आहेत.

अहं प्राणः शरीरस्थो भूतग्रामचतुष्टये । धर्माधर्मे मतिं दद्यात्सुखदुःखे कृताकृते ॥ २,३०.

मीच शरीरात असणारा प्राण आहे, सर्व सजीवांमध्ये वावरतो; मीच धर्म-अधर्म, सुख-दुःख आणि केलेले-अ केलेले यात विवेक देतो.

जन्तोर्वुद्धिं समास्थाय पूर्वमर्माधिवासिताम् । अहमेव तथा जीवान्प्रेरयामि च कर्मसु । स्वर्गं च नरकं मोक्षं प्रयान्ति प्राणिनो ध्रुवम् ॥ २,३०.

प्राण्याच्या बुद्धीत, जी आधीपासूनच शरीरात आहे, मीच वास करून, सर्व जीवांना त्यांच्या कर्मात प्रवृत्त करतो; त्यामुळे हे जीव नक्कीच स्वर्ग, नरक किंवा मुक्तीला जातात.

स्वर्गस्थं नरकस्थं वा श्राद्धे वाप्यायनं भवेत् । तस्माच्छ्राद्धानि कुर्वीत त्रिविधानि विचक्षणः ॥ २,३०.

स्वर्गात असो, नरकात असो किंवा श्राद्धाच्या वेळी असो, पोषण मिळतेच; म्हणून सुज्ञाने तीन प्रकारचे श्राद्ध करावे.

मत्स्यं कर्मं च वाराहं नारसिंहञ्च वामनम् । रामं रामं च कृष्णं च बुद्धं चैव सकल्किनम् । एतानि दश नामानि स्मर्तव्यानि सदा बुधैः ॥ २,३०.

मत्स्य, कूर्म, वाराह, नरसिंह, वामन, राम, राम, कृष्ण, बुद्ध आणि कल्कि ही दहा नावे ज्ञानी लोकांनी नेहमी आठवावीत.

स्वर्गं जीवाः सुखं यान्ति च्युताः स्वर्गाच्च मानवाः । लब्ध्वा सुखं च वित्तं च दयादाक्षिण्यसंयुताः । पुत्रपौत्रैर्धनैराढ्या जीवेयुः शरदां शतम् ॥ २,३०.

स्वर्गात गेलेले जीव सुख मिळवतात; स्वर्गातून खाली आलेले माणसे, सुख-समृद्धी मिळवून, दया आणि दानशीलतेने, मुलाबाळांसह आणि संपत्तीने श्रीमंत होऊन शंभर वर्षे जगतात.

आतुरे च ददेद्दानं विष्णुपूजाञ्च कारयेत् । अष्टाक्षरं तथा मन्त्रं जपेद्वा द्वादशाक्षरम् ॥ २,३०.

रुग्णाला दान द्यावे आणि विष्णूची पूजा करावी; तसेच आठ अक्षरी किंवा बारा अक्षरी मंत्राचा जप करावा.

पूजयेच्छुक्लपुष्पैश्च नैवेद्यैर्घृतपाचितैः । तथा गन्धैश्च धूपैश्च श्रुतिस्मृतिमनूदितैः ॥ २,३०.

शुभ्र फुलांनी, तुपात शिजवलेल्या नैवेद्याने, तसेच सुगंध आणि धूपाने, वेद-पुराणांनी सांगितल्याप्रमाणे पूजा करावी.

विष्णुर्माता पिता विष्णुर्विष्णुः स्वजनबान्धवाः । यत्र विष्णुं न पश्यामि तेन वासेन किं मम ॥ २,३०.

विष्णूच माझी आई, विष्णूच माझे वडील, विष्णूच माझे आप्तस्वकीय; जिथे मला विष्णू दिसत नाही, त्या ठिकाणी मला राहून काय उपयोग?

जले विष्णुः स्थले विष्णुर्विष्णुः पर्वतमस्तके । ज्वालामालाकुले विष्णुः सर्वं विष्णुमयं जगत् ॥ २,३०.

पाण्यात विष्णू, जमिनीवर विष्णू, पर्वताच्या शिखरावर विष्णू, अग्नीच्या ज्वाळांमध्येही विष्णू; हे सर्व जग विष्णूमय आहे.

वयमापो वयं पृथ्वी वयं दर्भा वयं तिलाः । वयं गावो वयं राजा वयं वायुर्वयं प्रजाः ॥ २,३०.

आम्हीच पाणी, आम्हीच पृथ्वी, आम्हीच दुर्वा, आम्हीच तीळ; आम्हीच गायी, आम्हीच राजा, आम्हीच वारा, आम्हीच प्रजा.

वयं हेम वयं धान्यं वयं मधु वयं घृतम् । वयं विप्रा वयं देवा वयं शम्भुश्च भूर्भुवः ॥ २,३०.

आम्हीच सोने, आम्हीच धान्य, आम्हीच मध, आम्हीच तूप; आम्हीच ब्राह्मण, आम्हीच देव, आम्हीच शंभू, आम्हीच पृथ्वी आणि स्वर्ग.

अहं दाता अहं ग्राही अहं यज्वा अहं क्रतुः । अहं हर्ता अहं धर्मो अहं पृथ्वी ह्यहं जलम् ॥ २,३०.

मीच दाता, मीच घेणारा, मीच यज्ञ करणारा, मीच यज्ञ; मीच हरणारा, मीच धर्म, मीच पृथ्वी आणि मीच पाणी आहे.

धर्माधर्मे मतिं दद्यां कर्मभिस्तु शुभाशुभैः । यत्कर्म क्रियते क्वापि पूर्वजन्मार्जितं खग ॥ २,३०.

मीच धर्म-अधर्म यात विवेक देतो, शुभ-अशुभ कर्मांनी; हे पक्षराज, जे काही कुठेही केले जाते, ते सर्व पूर्वजन्मी मिळवलेले असते.

धर्मे मतिमहं दद्यामधर्मेऽप्यहमेव च । यातनां कुरुते सोऽपि धर्मे मुक्तिं ददाम्यहम् ॥ २,३०.

धर्मात मी विवेक देतो, अधर्मातही मीच तो देतो; तो स्वतः यातना निर्माण करतो, पण धर्माने मीच मुक्ती देतो.

मनुजानां हिता तार्क्ष्य अन्ते वैतरणी स्मृता । तयावमत्य पापौघं विष्णुलोकं स गच्छति ॥ २,३०.

माणसांच्या कल्याणासाठी, तक्षक, शेवटी वैतरणी आठवली जाते; ती ओलांडून, पापांचा भार सोडून, तो विष्णूच्या लोकात पोहोचतो.

बालत्वे यच्च कौमारे यच्च परिणतौ च यत् । सर्वावम्थाकृतं पापं यच्च जन्मान्तरेष्वपि ॥ २,३०.

बालपणी, कुमारावस्थेत आणि प्रौढपणी जे काही केले, तसेच इतर जन्मांत केलेले सर्व पाप.

यन्निशायां तथा प्रातर्यन्मध्याह्नापराह्नयोः । सन्ध्ययोर्यत्कृतं कर्म कर्मणा मनसा गिरा ॥ २,३०.

रात्री, सकाळी, दुपारी, संध्याकाळी आणि दोन्ही संध्याकाळी, जे काही आपण कृतीने, मनाने किंवा वाणीने करतो, त्या सर्व कृतींचा विचार केला जातो.

दत्त्वा वरां सकृदपि कपिलां सर्वकामिकाम् । उद्धरेदन्तकाले स आत्मानं पापसञ्चयात् ॥ २,३०.

मरणाच्या वेळी, सर्व इच्छा पूर्ण करणारी एक कपिला गाय जरी एखाद्याने एकदाच दिली, तरी तो मनुष्य आपल्यावर साचलेल्या पापांपासून स्वतःची सुटका करू शकतो.

गावो ममाग्रतः सन्तु पृष्ठतः पार्श्वतस्तथा । गावो मे हृदये सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम् ॥ २,३०.

माझ्या पुढे, मागे आणि दोन्ही बाजूंना गायी असाव्यात; माझ्या हृदयात गायी वसाव्यात; आणि मी गायींच्या मध्ये राहू दे.

या लक्ष्मीः सर्वभूतानां या च देवे व्यवस्थिता । धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु ॥ २,३०.

सर्व जीवांमध्ये जी लक्ष्मी आहे आणि देवांमध्ये जी स्थिर आहे, ती देवी गाय रूपाने माझ्या पापांचा नाश करो.

श्रीगरुडमहापुराणम् ३१ श्रीविष्णुरुवाच । ये नराः पापसंयुक्तास्ते गच्छन्ति यमालयम् । नृणां मत्साक्षिकं दत्तमनन्तफलदं भवेत् ॥ २,३१.

श्रीविष्णू म्हणाले: जे पुरुष पापांनी बांधले गेले आहेत, ते यमाच्या घरी जातात; पण माझ्या साक्षीने जे काही दान दिले जाते, त्याचे फळ अनंत काळ मिळते.

यावद्रजः प्रमाणाब्दंस्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । अश्वारूढाश्च ते यान्ति ददते ये ह्युपानहौ ॥ २,३१.

जितक्या काळासाठी धुळीचे कण मोजता येतील, तितक्या वर्षे भूमिदाता स्वर्गात राहतो; आणि जे लोक जोडे किंवा पादत्राणे देतात, ते घोड्यावर बसून तिथे जातात.

आतपे श्रमयोगेन न दह्यन्ते च कुत्रचित् । छत्त्रदानेन वै प्रेता विचरन्ति सुखं पथि ॥ २,३१.

छत्र दान केल्यामुळे, मृतात्म्यांना कुठेही उन्हाचा त्रास किंवा थकवा होत नाही; ते सुखाने मार्गक्रमण करतात.

यमुद्दिश्य ददात्यन्नं तेन चाप्यायितो भवेत् ॥ २,३१.

जो यमासाठी अन्न देतो, त्याने यम तृप्त होतो.

अन्धकारे महाघोरे अमूर्ते लक्ष्यवर्जिते । उद्द्योतेनैव ते यान्ति दीपदानेन मानवाः ॥ २,३१.

जिथे घनदाट अंधार आहे, रूप किंवा चिन्ह काहीच नाही, तिथे दिवा दान केल्यामुळे माणसे उजेडात पुढे जातात.

आश्विने कर्तिके वापि माघे मृततिथावपि । चतुर्दश्याञ्च दीयेत दीपदानं सुखाय वै ॥ २,३१.

आश्विन, कार्तिक किंवा माघ महिन्यात, मृत्यूच्या तिथीला किंवा चतुर्दशीला, सुखासाठी दिवा दान अवश्य करावा.

प्रत्यहञ्च प्रदातव्यं मार्गे सुविषमे नरैः । यावत्संवत्सरं वापि प्रेतस्य सुखलिप्सया ॥ २,३१.

प्रत्येक दिवशी किंवा अख्ख्या वर्षभर, अवघड वाटांवर, मृत व्यक्तीच्या सुखासाठी दिवा द्यावा.

कुले द्योतति शुद्धात्मा प्रकाशत्वं स गच्छति । ज्योतिर्मयोऽसौ पूज्योऽसौ दीपदानप्रदो नरः ॥ २,३१.

स्वतःच्या घरात शुद्ध मनाचा माणूस तेजाने चमकतो; दिवा दान करणारा तेजस्वी आणि पूज्य होतो.