ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଆଚାରକାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକରେ ମଣିର ଉତ୍ପତ୍ତି, ପରୀକ୍ଷା, ଗୁଣ ଓ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତଥ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ଉତ୍ପତ୍ତି ତିନି ପ୍ରକାରର ହୁଏ। ଏହି ପଦ୍ମରାଗ ମଣିକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା ଓ ତଦନ୍ତ କରାଯାଏ। ଏହି ପରୀକ୍ଷାରେ ମଣି କେତେ ଅଗ୍ନିକୁ ସହିପାରେ, ସେଥିରେ ବି ବିଚାର କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷା ମଣିର ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କରାଯାଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଯଦି ଅଗ୍ନି ସହିବାର ଶକ୍ତି ଠିକ୍ ଭାବେ ଜଣା ନଥିବା ଦ୍ୱାରା ମଣି ଅଗ୍ନିର ଦୋଷରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏଠାରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କାଚ, ନୀଳପଦ୍ମ, କରବୀର, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ସହିତ ମାଉସ ମଣିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାରି ଓ ଶକ୍ତି ଅବଶ୍ୟ ଜଣା ଯିବା ଦରକାର। କିଛି ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ମଣିରେ ତାମ୍ବା ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ। ନୀଳ ମଣିର ଚମକ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ଚାୟା ପରି ଚମକେ। ଏହି ରଙ୍ଗର ଅଧିକତା କାରଣରେ ଏହି ମଣି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଦୁଧରେ ରହିଥାଏ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ମୂଲ୍ୟ ମାଷା ଦାଣା ସହିତ ଭାର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ମଣିର ପରୀକ୍ଷା ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ବିବରଣା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁମାନେ କାର୍କେତା ଓ ଭୀଷ୍ମକ ଅଞ୍ଚଳରେ ମିଳିଥାନ୍ତି। ଯୁଗାନ୍ତରେ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କାଳରେ ଦାନବର ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏହି ଶବ୍ଦ ଦୂର ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଖଣିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଥାଏ। ଦାନବର ମଣି, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ତୁରା ନାଦ ପରି, ବର୍ଷା ମେଘର ଦୃଶ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଏ। ପଦ୍ମରାଗ ମଣିକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ନେଲେ, ପୃଥିବୀରେ ମଣିର ରଙ୍ଗ ବହୁ ପ୍ରକାର ଥାଏ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଉଛି ମୟୂର କଣ୍ଠ ନୀଳ, କିମ୍ବା ବାଂଶପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣି ମାଲିକଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଚମକ ଦେଇଥାଏ। ପାହାଡ଼ କାଚ, କିଶୋର କାଚ ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଧୂଆଁରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ଲେଖା ନଥିବା ଓ ହଲକା ଭାର ଦ୍ୱାରା କିଶୋର କାଚକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଦରକାର। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ମଣିର ମୂଲ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଗଣନା କରାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିର ଏକା ରଙ୍ଗର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଥାଏ। ଏହି ଭିନ୍ନତାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ସତର୍କ ଭାବେ ଦେଖିବା ଦରକାର, କାରଣ ଏହି ଚିହ୍ନଟ ସହଜ। ଦକ୍ଷ ଓ ଅଦକ୍ଷ, ଉଚିତ ଓ ଅନୁଚିତ ଉପଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମଣି ଭରିଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ, ସେମାନେ ମଣି ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ଭାବେ ବାନ୍ଧି ରଖିଯାନ୍ତି। ଗତ ମଣିର ଖଣି ସମୁଦ୍ର ତଟ ଉପରେ ମିଳିଥାଏ। ମନୁ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଭାର ଶୋଳେ ମାଷା। ଏକ ତନ୍ତୁ ଚାରି ମାଷା ଭାର, ଏକ ମାଷା ପାଞ୍ଚ କୃଷ୍ଣଳା। ଏଭଳି ମଣିର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପ୍ରଣାଳୀ ବିବରଣା ଦିଯାଏ। ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ପରୀକ୍ଷା ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ଶେଷ ହୁଏ। ଏବେ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ରେ ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ର ପତିତ ଚର୍ମ ଅପତିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠି ଏକ ଫିକା ଚମକଦାର ରଙ୍ଗର ପଥର ପଦ୍ମରାଗ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ। ଲାଲ, ହଳଦା, ପ୍ରସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ବାଦାମି ରଙ୍ଗର ଏକ ପ୍ରକାର ମଣି ବିବରଣା ଦିଯାଏ। ଯେଉଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଲାଲ ତାହା ପଦ୍ମରାଗ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ। ଏହି ମଣିର ମୂଲ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣି ପରି। ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ପରୀକ୍ଷା ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ଶେଷ ହୁଏ। ପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ, ବାୟୁ ଦାନବ ନାୟକଙ୍କର ନଖ ଉଠାଇ ଲୋଟସ ଜଙ୍ଗଲରେ ସମ୍ବେଦନା ସହିତ ଛିଁଡ଼ି ଦେଲା। ଏହି ମଣି ରଙ୍ଗରେ ରକ୍ତ, ସୋମ, ମଧୁ, ତାମ୍ବା, ହଳଦା ଓ ଅଗ୍ନି ଚମକରେ ବିକିରଣ କରେ। ଏଭଳି ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକରେ ମଣିର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଚିହ୍ନଟ, ଗୁଣ, ମୂଲ୍ୟ ଓ ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିଶଦ ଓ ଗମ୍ଭୀର ବିବରଣା ଦିଯାଏ, ଯାହା ମଣିର ଜ୍ଞାନ ଓ ପରିଚୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ।