ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗଣପତିଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଗଣପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପ ଅତି ପୂଜ୍ୟ—ଗଣପୂଜ୍ୟ, ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ, ଏକଦନ୍ତୀ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ନୀଳଗ୍ରୀବ, ଲମ୍ବୋଦର, ବିକଟ, ବିଘ୍ନରାଜକ, ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଭାଳଚନ୍ଦ୍ର, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ କିମ୍ବା ଏକାଠି ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ଗଣପତିଙ୍କୁ ଯେ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ। ଏହା ବିଶେଷ କରି ଶ୍ରାବଣ, ଆଶ୍ୱିନ, ଭାଦ୍ରପଦ ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁଭ ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ନାଗପୂଜା ବିଷୟରେ କହିଲେ—ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ, କାଳିୟ, ମଣିଭଦ୍ର, ଏୟାରାବତ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, କର୍କୋଟକ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ—ଏହି ଅଷ୍ଟ ନାଗଙ୍କୁ ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ଏହି ନାଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନନ୍ୟ ନାଗ—ଅନନ୍ତ, ବାସୁକି, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, କମ୍ବଳ, କର୍କଟକ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଶଂଖକ, କାଳିୟ, ତକ୍ଷକ, ପିଙ୍ଗଳଙ୍କୁ ମାସ ମାସେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀରେ ଏହି ଅଷ୍ଟ ନାଗଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ମୋକ୍ଷ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ। ଘର ଦ୍ୱାରର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତାଙ୍କର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା ଓ ଶ୍ରାବଣର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଅନନ୍ତ ଓ ମହାନାଗଙ୍କୁ କ୍ଷୀର ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ ବିଷ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ଏହି ଦିନ ନାଗଦଂଶ ନିବାରଣ କରେ; ନାଗମାନେ ଅଭୟ ଦାନ କରୁଥିବା ହସ୍ତରେ ଚିତ୍ରିତ। ଏପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ—ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସମୟରେ ଯେ କୌଣସି ନିଷ୍କ୍ରମଣ, ଦାନ, ସ୍ନାନ ଆଦି କରାଯାଏ, ତାହା ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ। ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା: "ଓଁ ଖଖୋଲ୍କାୟ, ଅମୃତତ୍ୱାୟ, ସଦା ପ୍ରିୟ ସଂଯୋଗ ଭୂୟାତ୍, ସ୍ୱାହା।" ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରି ମରିଚା ଭୋଜନ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ; ସପ୍ତମୀରେ ଶୂଚିତ୍ୱ ରେ ନିୟମିତ ସ୍ନାନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଫଳ ଦାନ କରି 'ମାର୍ତଣ୍ଡ ପ୍ରସନ୍ନ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍। ଖଜୁରୀ, ନଡିଆ କିମ୍ବା ବିଜୁରି ଭୋଜନ କରିପାରିବେ। "ମୋର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ସଫଳ ହେଉ," ଏହି ଭାବନାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖିର ଭୋଜନ କରାଯିବ। ଦାନ ଦେଇ ନିଜେ ଦୁଧ ପିଇବେ; ତେଣୁ ଭୋଜ୍ୟ, ଚୁଷଣୀୟ, ଲେହ୍ୟ, ଓ ଅନ୍ନ ଉପଵାସରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଧନ, ସନ୍ତାନ ଆଦି ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଓ ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; କେବଳ ବାୟୁ ଭୋଜନ କଲେ ଭୋକ ଉପରେ ବିଜୟ ମିଳେ, ଏହା 'ବିଜୟା ସପ୍ତମୀ'। ଚାହିଲେ ଉପବାସ ଦିନରେ ଅର୍କ ଭୋଜନ କରି ଅଭିମାନ ଦମନ କରିପାରିବେ। ଗହୁଁ, ବିରି, ଯବ, ଚାଉଳ, ପିତଳ, ପାଥର ଚକିର ଚାଉଳ, ମଧୁ, ମାଂସ, ମଦ୍ୟ, ତେଲ, କାଜଳ, ତିଳ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସପ୍ତମୀ ଉପବାସରେ ଯେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା କରାଯାଏ, ତାହା ସଫଳ ହୁଏ। ଏହାପରେ ଦୂର୍ବାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ—ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀ ଉପବାସ କରି, ଦୂର୍ବା ଘାସ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଫଳ, ଚାଉଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ "ଓଁ ଶିବାୟ ନମଃ, ହେ ଦୂର୍ବା, ତୁମେ ଅମୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହି ଅଷ୍ଟମୀ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ" ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଅଗ୍ନିରେ ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଭୋଜନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ ମୁଚିଯାଏ। ଏହା 'ଦୂର୍ବାଷ୍ଟମୀ' ବ୍ରତ। କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ରେ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଦିନ ସପ୍ତମୀ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ତିନି ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ କରେ। ଉପବାସ କରି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ତିଥି ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ପରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ନାମସ୍ମରଣ ଓ ସ୍ନାନ, ପୂଜା, ବିଶ୍ରାମ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍—"ଓଁ ଗୋବିନ୍ଦାୟ ନମଃ, ଯୋଗରୂପ, ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ଯୋଗସ୍ଥାନ; ଯଜ୍ଞରୂପ, ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର, ଯଜ୍ଞୀଶ୍ୱର; ବିଶ୍ୱରୂପ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱନାଥ; ସର୍ବରୂପ, ସର୍ବେଶ୍ୱର, ସର୍ବପାଳକ, ସର୍ବକାରଣ।" ଉଚ୍ଚ ଚଉକିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ରୋହିଣୀ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା, ଶଙ୍ଖରେ ଜଳ, ଫୁଲ, ଫଳ, ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଜାଙ୍ଘ ଗଢି ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା—"କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅତ୍ରିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ଚନ୍ଦ୍ର, ରୋହିଣୀ ସହିତ, ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ଶ୍ରୀ, ବସୁଦେବ, ନନ୍ଦ, ବଳରାମଙ୍କ ପାଇଁ।" ଏହାପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଫଳ ସହିତ ଯଶୋଦା, ଅନନ୍ତ, ବାମନ, ଶୌରି, ବୈକୁଣ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେବେ। ବାସୁଦେବ, ହୃଷୀକେଶ, ମାଧବ, ମଧୁସୂଦନ, ବରାହ, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ନୃସିଂହ, ଦୈତ୍ୟନାଶକଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବେ। ଦାମୋଦର, ପଦ୍ମନାଭ, କେଶବ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଦେବ, ଅନନ୍ତ, ଅଜୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଅଧୋକ୍ଷଜ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡବୀଜ, ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିଲୟକାରଣ, ଅନାଦି ଅନନ୍ତ, ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବେ। ଚତୁର୍ଭୁଜ ନାରାୟଣ, ଶଂଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ଦିବ୍ୟ ବନମାଳାଧାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଶ୍ରୟ, ଶ୍ରୀନାଥ, ଶ୍ରୀଧର, ହରି, ଦେବକୀଙ୍କୁ ଯେ ବସୁଦେବ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ପୃଥିବୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ୍—"ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ହରି, ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର; ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୁଃଖ ଓ ବ୍ୟଥାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ହେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ, ଶ୍ରୀନାଥ, ହେ ହରି, ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର; ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କର, ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଯେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରେ।