गरुडपुराणम्

एवं तु मापने कृतं सति, बाह्यभागस्य निश्चितिः सम्पद्यते। अन्तरालयः तु ततो द्विगुणः कार्यः, तत्र मापनं रश्मिना निर्दिश्यते। तदनन्तरं प्रपद्येऽहं राजप्रासादानां प्रमाणं यथानुपातं च जनयामि। पञ्चधा प्रासादाः, त्रिविष्टपादयः, विविधप्रभवाः सन्ति। तेषु कश्चित् वर्तुलाकृतिः, अन्यः दीर्घः, पञ्चमः अष्टाश्रयः इति निर्दिष्टः। सर्वेषां मूलभूततत्त्वानां चत्वारिंशद् रूपाणि समुत्पद्यन्ते। भद्रकः, सर्वतः, भद्रः, रुचकः, तथैव नन्दनः इत्येते चतुर्भुजाः जाताः, वैराजा इति प्रसिद्धाः। तत्रैव विमानं, ब्रह्ममन्दिरं, गृहं च सृज्यते। कङ्कणं, दुन्दुभिः, पद्मम्, महापद्माख्यं चान्यत्, इत्येते रूपाणि। गुवा वृक्षः, अन्यश्च वर्तुलः, कैलासोत्पन्नः इति कथ्यते। भूमुखः, भूधरः, श्रीजयः, पृथिवीधरः, वज्रः, चक्रः, मुष्टिकः, वभ्रुसंज्ञितः च भवन्ति। विजयः नाम, शुक्लवर्णः, त्रिविष्टपात् उत्पन्नः इति निर्दिष्टः। यत्र कुत्रापि स्यात्, तत्र मण्डपस्य रूपं स्थापनीयम्। त्रिकोणाद्यनुक्रमे पुत्रलाभः, स्त्रीलाभः, श्रीलाभः च सम्पद्यते। मण्डपः समसङ्ख्याय गुणितः, तद्वत् सूत्रेणापि माप्यते। स एव वा वातायनयुक्तः, अथवा वातायनवर्जितः स्यात्। किञ्चित् प्रसङ्गे मण्डपः प्राकारस्य द्विगुणः कार्यः। मापनवैकल्येन विकृतरेखाभिः शोभितः स्यात्। मेरुः श्रेष्ठः प्रासादः, शतशृङ्गसमन्वितः। तेषां रूपाणि, प्रमाणानि च नानाविधानि, स्पष्टानि अस्पष्टानि च। छादनभेदेन मन्दिराणि नानारूपाणि सञ्जायन्ते। देवपूजायै विशेषतः बहूनि मन्दिराणि वर्णितानि। तानि प्राचीनप्रमाणेन देवतानां कृते निर्मातव्यानि। तत्र चन्द्रशालाभिः, भेर्यर्धचूडैः च शोभितानि भवन्ति। नाट्यमण्डपश्चापि द्वारदेशे समीपे निर्माणीयः। द्वारपालाः मुख्याः पृथग् द्वारेषु स्थापनीयाः। आवरणमण्डपः कर्तव्यः, फलपुष्पजलोपेतः; स च विश्वेश्वरस्य वासुदेवस्य, सर्वभोगस्य गृहं स्यात्। अथ सर्वदेवताप्रतिष्ठां संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि। पुरोहितैः सह मध्यदेशस्थं आचार्यं चिनुत। पञ्चभिः वा अधिकैः अपि, पाद्य-अर्घ्यदानं कारयेत्। आचार्यः मन्त्रन्यासं कृत्वा कर्मारम्भं कुर्यात्। द्वादशहस्तमितं तु षोडशस्तम्भयुक्तं स्थापयेत्। नदीसंगमे वा तटे च रजः समानीयम्। पूर्वतः आरभ्य पञ्च होमकुण्डानि स्थापनीयानि। शान्तिकर्मणा अग्निप्रतिष्ठया सर्वकामा अभिप्रेताः सिध्यन्ति। केचित् ईशानकोणे मङ्गलभूमिं अभिषेचयितुमिच्छन्ति। न्यग्रोध, उदुम्बर, अश्वत्थ, बिल्व, पालाश, खदिर—एतेषां काष्ठानां स्तम्भान् चतुर्दिशं निक्षिपेत्।