అనుతాపయుతం భూతం తచ్ఛణు త్వం ఖగేశ్వర । పూర్వం న జప్తం దివ్యమన్త్రం ముకున్ద తప్తం సదా క్లేశదావానలేన ॥ ౩,౨౧.
పక్షిరాజా! పశ్చాత్తాపంతో కూడినదే నిజమైన తపస్సు. గతంలో దివ్య మంత్రాన్ని జపించలేదు, ముకుందుడు ఎప్పుడూ బాధ అగ్నిలో కాలిపోతూ ఉండేవాడు.
న వై స్మృతం హరినామామృతం చ సదా స్మృతం హరిదోషాదికం చ । న తు స్మృతం హరితత్త్వామృతం చ సమ్యక్శ్రుతం లోలవార్తాదికం చ ॥ ౩,౨౧.
హరినామామృతాన్ని గుర్తు పెట్టుకోలేదు, హరిదోషాలను ఎప్పుడూ గుర్తు పెట్టుకోలేదు. హరితత్త్వామృతాన్ని కూడా గుర్తు పెట్టుకోలేదు, ఈ ప్రపంచపు చంచలమైన కథలను సరిగ్గా వినలేదు.
న పూజితం హరిపాదారవిన్దం సుపూజితాః పుత్రమిత్రాదికాశ్చ । న వన్దితం హరిపాదారవిన్దం సువన్దితో మిత్రపాదః సుఘోరః ॥ ౩,౨౧.
హరిలోటస్ పాదాలను పూజించలేదు, కానీ కుమారులు, మిత్రులు మొదలైనవారిని మాత్రం బాగా గౌరవించారు. హరిలోటస్ పాదాలను నమస్కరించలేదు, కానీ మిత్రుల పాదాలను ఎంతో గౌరవంతో నమస్కరించారు.
న దృష్టం వై ధూపధూమ్రైరుపేతం హరేర్వక్రం కున్తలైః సంవృతం చ । పుత్రాదికం లాలితం వై ముకున్ద న లాలితం తవ వక్రం మురారే ॥ ౩,౨౧.
వెల్లువెత్తే ధూపపు పొగతో చుట్టుముట్టిన, వంకర జుట్టుతో ఉన్న హరివిగ్రహాన్ని చూడలేదు. కుమారులను మొదలైనవారిని ఎంతో ప్రేమగా చూసుకున్నారు, కానీ మురారిప్రభూ! నీ రూపాన్ని మాత్రం ప్రేమగా చూడలేదు.
సులాలితం భూషణైః పుత్రమిత్రం న లాలితం సర్వపాపాపహారి । న భుక్తం వై హరినైరవేద్యశేషం మిత్రాలయే షడ్రసాన్నం చ భుక్తమ్ ॥ ౩,౨౧.
నా కుమారుడు, స్నేహితులు అందంగా అలంకరించబడ్డారు గానీ, వారిని మనసారా ఆదరించలేదు; అందువల్ల అన్ని పాపాలు తొలగిపోతాయి. హరిదేవునికి సమర్పించిన భోజనం నేను తినలేదు, స్నేహితుల ఇంట్లో రుచులన్నీ కలిగిన అన్నం కూడా తినలేదు.
సుపుష్పగన్ధా నార్పితా తే మురారే సమర్పితాః పుత్రమిత్రాదికేభ్యః । సన్తప్తోహం పుత్రమిత్రాదికేషు కదా ద్రక్ష్యే తవ వక్త్రం ముకున్ద ॥ ౩,౨౧.
మురారిని, సువాసన గల పువ్వులు నీకు సమర్పించలేదు, అవన్నీ కుమారులకు, స్నేహితులకు ఇచ్చేశాను. కుమారులు, స్నేహితుల మధ్య నేను బాధపడుతున్నాను; ముకుందా! నీ ముఖాన్ని నేను ఎప్పుడూ దర్శించగలను?
అవైష్ణవాన్నైః శిగ్రుశాకాదికైశ్చ హ్యనర్పితాన్నైశ్చ తథాప్యసంస్కృతైః । తథాప్యభక్ష్యై రసనా చ దగ్ధా కదా ద్రక్ష్యే తవ వక్త్రం ముకున్ద ॥ ౩,౨౧.
విష్ణుభక్తులకు అర్హమైన భోజనం కాకుండా, మునగ ఆకుల వంటలు, సమర్పించని, శుద్ధి చేయని అన్నాలు తిని నా నాలుక నిషిద్ధమైన వాటితో కాలిపోయింది. ముకుందా! నీ ముఖాన్ని నేను ఎప్పుడు చూడగలను?
అష్టాక్షరీపూజయా దివ్యతీర్థైర్విష్ణోః పురా భ్రామితైః శఙ్ఖతీర్థైః । న పావితం మచ్ఛరీరం మురారే కదా ద్రక్ష్యే తవ వ క్త్రం ముకున్ద ॥ ౩,౨౧.
అష్టాక్షరి మంత్రంతో పూజ చేయలేదు, దివ్య తీర్థయాత్రలు చేయలేదు, శంఖధారి తీర్థాలను ప్రదక్షిణ చేయలేదు. మురారే! నా శరీరం పవిత్రం కాలేదు. ముకుందా! నీ ముఖాన్ని నేను ఎప్పుడు దర్శించగలను?
అనర్పితైర్గన్ధపుష్పాదికైశ్చ అనర్పితైర్భూషణైర్వస్త్రజాతైః । అవైష్ణవానాం దిగ్ధగన్ధాదిదోషైర్గాత్రం దగ్ధం కదా హ్యుద్ధరిష్యే ముకున్ద ॥ ౩,౨౧.
సువాసన గల పుష్పాలు, అలంకారాలు, వస్త్రాలు నీకు సమర్పించకుండా నా శరీరాన్ని అలంకరించలేదు. విష్ణుభక్తులు కానివారి అపవిత్ర సుగంధాలు, ఇతర మలినాలతో నా శరీరం కాలిపోయింది. ముకుందా! నన్ను ఎప్పుడు రక్షిస్తావు?
దగ్ధౌ చ పాదౌ మమ వాసుదేవ న గచ్ఛన్తౌ క్షేత్రపథం హరేశ్చ । నేత్రే చ దగ్ధే మమ సర్వదాపి నాలోకితం తవ దేవ ప్రతీకమ్ ॥ ౩,౨౧.
వాసుదేవా! నా పాదాలు కాలిపోయాయి, అవి హరిదేవుని పవిత్రక్షేత్రాలకు వెళ్లలేదు. నా కళ్ళు కాలిపోయాయి, అవి ఎప్పుడూ నీ దివ్యమూర్తిని చూడలేదు.
దగ్ధౌ చ హస్తౌ మమ వాసుదేవ న పూజితం తవ విష్ణోః ప్రతీకమ్ । మయా కృతం పాపజాతం మురారే కదా ద్రక్ష్యే తవ వక్రం ముకున్ద ॥ ౩,౨౧.
వాసుదేవా! నా చేతులు కాలిపోయాయి, అవి నీ విగ్రహాన్ని పూజించలేదు. మురారే! నేను పాపాలు చేశాను. ముకుందా! నీ ముఖాన్ని నేను ఎప్పుడు దర్శించగలను?
మదీయదోషాన్గణయన్న పూర్ణ దయాం కురు త్వం సుద్ధదాస్యాన్ముకున్ద । యావన్తి లోమాని మదీయగాత్రే సంతి ప్రభో సర్వదోర్షర్విదూర ॥ ౩,౨౧.
ముకుందా! నా తప్పులను లెక్కపెట్టి, నాపై సంపూర్ణ కృప చూపించి, నీ సేవ ద్వారా నన్ను శుద్ధి చేయుము. ప్రభూ! నా శరీరంలో ఉన్న ప్రతి వెంట్రుకను లెక్కిస్తే, అంతగా నా తప్పులు ఉన్నాయి, అవన్నీ ధర్మానికి దూరంగా ఉన్నాయి.
తావన్తి పాపాని మదీయగాత్రే కదా ద్రక్ష్యే తవ వక్త్రం ముకున్ద । అనన్తదేహే పతిపుత్రైర్గృహైశ్చ మిత్రైర్ధనైః పశుభృత్యాదికైశ్చ ॥ ౩,౨౧.
ముకుందా! నా శరీరంలో ఉన్నన్ని పాపాలు ఉన్నాయి. నీ ముఖాన్ని నేను ఎప్పుడు దర్శించగలను? ఈ అంతులేని శరీరంలో భర్త, కుమారులు, ఇల్లు, స్నేహితులు, ధనం, పశువులు, సేవకులు ఇలా అనేక బంధువులతో ఉన్నాను.
సుఖం నాప్తం హ్యపుమాత్రం ముకున్ద సేవా ముక్తా తవ దేవస్య విష్ణోః । ఇతః పరం పుత్రమిత్రాదికం చ యాస్యే నాహం తవ దాసీ భవామి ॥ ౩,౨౧.
ముకుందా! నిజమైన ఆనందాన్ని పొందలేదు, నీ సేవ ద్వారా మోక్షాన్ని పొందలేదు. ఇకపై కుమారులు, స్నేహితుల దగ్గరే ఉంటాను; నీ సేవకురాలిని కానేను.
యేయే బ్రూయుః పుత్రమిత్రాదికైశ్చ సమ్యక్సుఖం జాయతే మర్త్యలోకే । తేషామాస్యే మూత్రవిష్ఠాదికం చ సమ్యక్సదా పతితం చేతి జానే ॥ ౩,౨౧.
ఈ మానవ లోకంలో కుమారులు, స్నేహితులతోనే సుఖం లభిస్తుందని చెప్పేవారికి, వారి నోటిలో ఎప్పుడూ మూత్రం, మలాది అపవిత్ర పదార్థాలు పడుతూనే ఉంటాయని నాకు తెలుసు.
మిత్రాదీనాం యత్కృతం ద్రవ్యజాతం వృథా గతం మలరూపం చ జాతమ్ । సద్వైష్ణవానాం యత్కృతం ద్రవ్యజాతం హరిప్రాప్తేః కారణం స్యాత్సదైవ ॥ ౩,౨౧.
స్నేహితుల కోసం సంపాదించిన ధనం వృథా అయి, మలినంగా మారుతుంది. నిజమైన విష్ణుభక్తులు సంపాదించిన ధనం ఎప్పుడూ హరిదేవుని చేరడానికి కారణమవుతుంది.
ఏతాదృశం తత్తు జాతం ముకున్ద అలం హ్యలం తేన దుఃఖం చ భుక్తమ్ । సంగం దత్తాత్సజ్జనానాం సదా త్వం వినా చ త్వం దుర్జనానాం చ సంగాత్ ॥ ౩,౨౧.
ముకుందా! ఇలాంటి అనుభవాలు జరిగిపోయాయి; ఇక చాలు, ఈ బాధలు చాలించు. ఎప్పుడూ మంచి మనుషుల సాంగత్యం కలిగించు, చెడు మనుషుల దగ్గర నుండి దూరంగా ఉంచు.
సంగైః సదా దుర్జనానాం మురారే గాత్రం దగ్ధం న విరాగేణ యుక్తమ్ । ఏతాదృశాహం కాం గాతిం వా ముకున్ద యాస్యే న జానే దయయా మాం చ పాహి ॥ ౩,౨౧.
మురారే! చెడు మనుషులతో సాంగత్యం వల్ల నా శరీరం కాలిపోయింది, విరక్తి లేదు. ఇలాంటి స్థితిలో, ముకుందా! నేను ఏ దిశకు పోతానో నాకు తెలియదు; దయతో నన్ను రక్షించు.
ఏతాదృశో హ్యనుతాపః ఖగేన్ద్ర ప్రాయశ్చిత్తం న చ క్షౌరాదికం చ । భానోః కన్యా హ్యనుతాపం చ కృత్వా విచారయామాస హరేః సుతత్త్వమ్ ॥ ౩,౨౧.
పక్షిరాజా! ఇలాంటి పశ్చాత్తాపం ప్రాయశ్చిత్తం కాదు, గుండె శుద్ధికి క్షౌరం చేయడం వంటివి కూడా కావు. సూర్యుని కుమార్తె పశ్చాత్తాపంతో హరిదేవుని నిజస్వరూపాన్ని ఆలోచించింది.
సర్వోత్తమో హరిరేకః సదైవ యతః పూర్ణః సర్వగుణైస్తతశ్చ । సృష్టౌ యస్మాజ్జయతే విశ్వజాతమతో హరిః సర్వగుణైశ్చ పూర్ణః ॥ ౩,౨౧.
హరిదేవుడు ఎప్పుడూ అత్యుత్తముడు, ఎందుకంటే ఆయన అన్ని గుణాలతో పరిపూర్ణుడు. సృష్టిలోని అన్నీ ఆయన నుండే పుట్టాయి కాబట్టి, హరిదేవుడు ఎప్పుడూ సమస్త గుణాలతో నిండిపోయి ఉంటాడు.
యో దేవానామాద్య అకార ఏవ యతో బ్రహ్మాద్యా నైవ పూర్ణాః సమస్తాః । లక్ష్మీప్రసాదాచ్చిరపుణ్యేన జాతో యథాయోగ్యం పూర్ణగుణో విరిఞ్చః ॥ ౩,౨౧.
అందరు దేవతలకు మూలకారణుడు ఆయనే. బ్రహ్మ మొదలైనవారు కూడా ఆయనలాంటి పరిపూర్ణులు కారు. లక్ష్మీదేవి కృపతో, దీర్ఘకాలపు పుణ్యఫలంతో బ్రహ్ముడు తగిన గుణాలతో జన్మిస్తాడు.
న లక్ష్మీవద్గుణపూర్ణో విరిఞ్చో న విష్ణువద్గుణపూర్ణా రమాపి । న వాయువద్భారతీ చాపి పూర్ణా న శేషవద్వారుణీ చాపి పూర్ణా ॥ ౩,౨౧.
లక్ష్మీదేవిలా పరిపూర్ణమైన గుణాలు బ్రహ్ముడికి లేవు; విష్ణువులా లక్ష్మీదేవికి కూడా లేవు. వాయుదేవులా భారతి పరిపూర్ణురాలు కాదు; శేషునిలా వారుణి కూడా పరిపూర్ణురాలు కాదు.
న వై రుద్రవత్పార్వతీ పూర్ణరూపా హ్యన్యేప్యేవం నైవ పూర్ణాః సదైవ । ఆలోచనామేవమేషా హి కృత్వా తపశ్చక్రే యమునాయాశ్చ తీరే ॥ ౩,౨౧.
రుద్రుడు పార్థివతితో ఉన్నట్లుగా, మరెవరూ పూర్తిగా సంపూర్ణంగా ఉండరు. దీన్ని గమనించి, ఆమె యమునా తీరంలో కఠిన తపస్సు చేసింది.
తదాచాహం యమునాయాశ్చ తీరం పార్థేన సాకం మృగయాం గతః ఖగ । దృష్ట్వా చ తాం తత్ర తపశ్చరన్తీం తదాబ్రువం మత్సఖాయం చ పార్థమ్ ॥ ౩,౨౧.
అప్పుడు నేను పార్థుడితో కలిసి యమునా తీరానికి వేటకు వెళ్లాను, ఓ పక్షిరాజా! అక్కడ ఆమె తపస్సు చేస్తూ ఉండటాన్ని చూసి, నా స్నేహితుడు పార్థుడికి చెప్పాను.
హే పార్థ శీఘ్రం వ్రజ కన్యాసమీపం త్వం పృచ్ఛ కస్మాదత్ర తపః కరోషి । ఏవం ప్రోక్తస్తత్సమీపం స గత్వా పృష్ట్వా చైతత్కారణం శీఘ్రమేవ ॥ ౩,౨౧.
పార్థా! నీవు వెంటనే ఆ యువతికి దగ్గరికి వెళ్లి, ఇక్కడ ఎందుకు తపస్సు చేస్తుందో అడుగు అని చెప్పాను. అలా చెప్పగానే, అతడు ఆమె దగ్గరకు వెళ్లి, వెంటనే ఆ కారణాన్ని అడిగాడు.
ఆగత్య మామవదత్ఫాల్గునోయం సర్వం వృత్తాంన్తం త్వసౌ మత్సమీపే । తతస్త్వహం సుముహూర్తే చ తస్యాః పాణిగ్రహం కృతవాంస్తత్ర సమ్యక్ ॥ ౩,౨౧.
తరువాత ఫాల్గుణుడు నా దగ్గరకు వచ్చి, జరిగిన సంగతులన్నీ నాకు చెప్పాడు. ఆ తరువాత కొంతసేపటికి, అక్కడే నేను ఆమెను పెళ్లి చేసుకున్నాను.
తస్యాశ్చ తాపాత్సంతతం మద్విచారాత్ప్రసన్నోహం సతతం సుప్రసన్నః । పూర్ణానన్దే రమమాణాస్య నిత్యం తయా చ మే కిం సుఖంస్యాత్ఖగేన్ద్ర ॥ ౩,౨౧.
ఆమె నిరంతర తపస్సు, నన్ను ఎప్పుడూ ధ్యానించడంవల్ల, నేను ఎప్పుడూ ఆమెపై సంతోషంగా ఉంటాను, ఓ పక్షిరాజా! ఆమెతో కలిసి పరిపూర్ణ ఆనందంలో ఉండగా, నాకు ఇంకేం ఆనందం కావాలి?
మయా వివాహోనుగ్రహార్థం హి తస్యా అఙ్గీకృతో న తు సౌఖ్యాయ వీన్ద్ర । తథా వక్ష్యే లక్ష్మణాయాశ్చ రూపం పాణిగ్రాహే కారణం చాపి వీన్ద్రా ॥ ౩,౨౧.
నేను ఆమెను వివాహానికి అంగీకరించడమంటే, కేవలం దయతో మాత్రమే, సుఖం కోసం కాదు, ఓ వీరులలో శ్రేష్ఠుడా! అలాగే, లక్ష్మణా రూపం, ఆమెను పెళ్లి చేసుకోవడానికి కారణం కూడా చెబుతాను, ఓ పక్షిరాజా!
శృణుష్వ తత్తవ వక్ష్యామి గోప్యం సచ్ఛిష్యకే నాస్తి గోప్యం గురోశ్చ ॥ ౩,౨౧.
ఇప్పుడు నేను చెప్పబోయే రహస్యాన్ని శ్రద్ధగా విను. నిజమైన శిష్యుడికి, గురువుకు ఎలాంటి రహస్యాలు ఉండవు.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౨ శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । యా లక్ష్మణా పూర్వసర్గే ఖగేన్ద్ర పుత్రీ హ్యభూద్వహ్నివేదస్య వేత్తుః । సులక్షణైః సంయుతత్వాద్యతః సా సులక్ష్మణేతి ప్రథితా ఖగేన్ద్ర
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ పక్షిరాజా! పూర్వ జన్మలో వహ్నివేదుడు అనే యజ్ఞజ్ఞాని కుమార్తె అయిన లక్ష్మణా, మంచి లక్షణాలతో ఉండటంవల్ల సులక్ష్మణగా ప్రసిద్ధి చెందింది.