કૂર્મપુરાણમ્

હિમાલયપર્વતની પત્ની મેનાએ પર્વતરાજ સમક્ષ વિનમ્રતાપૂર્વક શબ્દો ઉચારીને કહ્યું: “હે મહારાજ, અમારી બંનેની તપસ્યાથી સર્વ જીવોના કલ્યાણાર્થે જે પુત્રી જન્મી છે, તે અતિ દિવ્ય અને વિશિષ્ટ છે. તેની જટાઓ સુંદર રીતે ગૂંથાયેલ છે, તેને ચાર મુખ અને ત્રણ નેત્ર છે, અને તે અસાધારણ તેજસ્વી છે. તે ગુણાતીત અને ગુણવતી છે—સર્વેના સમક્ષ પ્રગટ, પણ સત્તા અને અસત્તા બંનેથી પર છે.” મેનાની આ દિવ્ય પુત્રીના દર્શને હિમાલયપર્વત સ્વયં ભયભીત થઈ ગયા. ભયથી તેમના હાથ જોડાઈ ગયા અને તેમણે પરમેશ્વરીને પ્રણામ કરી કહ્યું: “હે સુમધુરા, હું આપને યથાર્થરૂપે ઓળખતો નથી; કૃપા કરીને મને આપનું સાચું સ્વરૂપ જણાવો.” તે સમયે, યોગીઓને નિર્ભયતા આપનારી અને મહાન મમતા ધરાવનારી પરમાત્માએ પર્વતરાજને સંબોધિત કરીને કહ્યું: “જેને મુક્તિની ઇચ્છા ધરાવનારા દર્શન કરે છે, તે અનન્ય, અવિનાશી અને એકમાત્ર હું છું. હું ચિરસ્વરૂપા, પરમ જ્ઞાન અને સર્વ ક્રિયાની મૂળસ્રોત છું.” પછી દેવી બોલી: “હું તને દિવ્ય દૃષ્ટિ આપે છું—મારો પરમેશ્વરી સ્વરૂપ નિહાળ.” આ શબ્દો સાથે પરમેશ્વરીએ પોતાનું દિવ્ય, પરમ સ્વરૂપ દર્શાવ્યું. તે સ્વરૂપે હજારો અગ્નિમય માળાઓથી અલંકૃત, પ્રલયકાળના સૈંકડો અગ્નિસમાંન, અત્યંત ભયાનક અને ઉગ્ર રૂપ ધરાવતી, એક હાથે ત્રિશૂલ અને બીજામાં વર્હ ધરાવતી, ચંદ્રના ચિહ્નોથી શોભાયમાન અને દસ કરોડ ચાંદની જેવી તેજસ્વી દેખાઈ. દેવી દિવ્ય માળાઓ અને વસ્રોથી સજ્જ, સ્વર્ગીય સુગંધોથી અંકિત, બ્રહ્માંડના ડુંગરની અંદર અને બહાર, સર્વત્ર વ્યાપ્ત અને સર્વોત્કૃષ્ટ હતી. બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર અને યોગેશ્વરો પણ તેમના કમળચરણોની પૂજા કરતા હતા. હિમાલયપર્વતે સર્વત્ર વ્યાપ્ત અને સર્વ જીવોમાં વસતી પરમેશ્વરીનું દર્શન કર્યું. ભયથી overcome થયેલા, પણ હૃદય આનંદથી ભરપુર, પર્વતરાજે પરમેશ્વરીને એક હજાર આઠ નામોથી સ્તુતિ કરી. તેમણે પરમેશ્વરીના ગુણોનું વર્ણન કર્યું: “આ દેવી શાંતિરૂપા, મહાદેવી, શિવશક્તિ, શાશ્વત, અનાદિ, અવિનાશી, શુદ્ધ, દિવ્યસ્વરૂપા, અચલ, સર્વવ્યાપી, મહાશક્તિસ્વરૂપા અને નિર્મળ છે. તે નંદા, સર્વાત્મા, જ્ઞાનસ્વરૂપા, તેજસ્વી, અમર અને અવિનાશી છે. તે આકાશરૂપ, આકાશમાં નિવાસ કરતી, આકાશને આધાર આપનારી, અવિનાશી અને અમર છે. તે યજ્ઞ, પ્રથમજાત, અમરતાનું નાભિ અને આત્માનો આશ્રય છે.” “તે જીવનની સ્વામિની, શ્વાસરૂપા, પ્રકૃતિ અને પુરુષની પણ અધિપતિ છે. સર્વ ક્રિયાની નિયંત્રી, સર્વ જીવ અને તેમના સ્વામિઓની પણ દેવી છે. તે આકાશથી જન્મેલી, સંયોગમાં સ્થિત અને મહાયોગેશ્વરોની પણ દેવી છે. તે સંસારની મૂળ, પૂર્ણ અને સર્વ શક્તિઓની ઉત્પત્તિ છે. તે પ્રાણશક્તિ, પ્રાણવિદ્યાની જ્ઞાનરૂપા, યોગિની અને પરમ કલા છે. તે અનાદિ, અનંત શક્તિસ્વરૂપા, પરમ હિતમાં તત્પર અને આત્માના અગ્નિરૂપ છે.” “તે ધ્વનિની મૂળ, Nada સ્વરૂપ, ધ્વનિથી બનેલી અને ધ્વનિરૂપા છે. તે પ્રાચીન, ચૈતન્યમયી, સર્વ જીવોની ઉત્પત્તિ અને વિરાટ પુરુષરૂપ છે. તે જન્મ, મૃત્યુ અને વૃદ્ધિને અતિક્રમણ કરતી, સર્વ શક્તિથી યુક્ત છે. તે ક્ષેત્રજ્ઞની શક્તિ, અવ્યક્ત ચિહ્નવાળી અને નિર્મળ છે. તે મહામાયાથી જન્મેલી, તામસિક, આત્મમયી અને ચિરસ્થાયી છે. તે સ્વયં ક્રિયા ન કરતી હોવા છતાં ક્રિયાની માતા છે અને હંમેશાં સર્જનશીલ છે.” “તે બ્રહ્માની યોનિ, ચતુર્વેદમયી, પદ્મનાભ અને અચ્યૂતનું તત્ત્વ છે. તે સર્વના આધારરૂપ, વિશાળ સ્વરૂપ અને સર્વસ્વતંત્રતા ધરાવનારી છે.” આ રીતે પર્વતરાજે પરમેશ્વરીની મહિમા અનુભવી અને ભક્તિપૂર્વક તેમની સ્તુતિ કરી.