ଏହି କଥାଟି ନାରାୟଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ କଥିତ ହୋଇଛି, ଏହାକୁ ଯେଉଁଠି ପଢ଼ାଯାଏ, ଶୁଣାଯାଏ, ସେଠି ପବିତ୍ରତା ବିକାଶ ପାଏ। ପୁରାଣର ମୂଳ ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣ ଅଛି, ଏହି ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ବଂଶାବଳୀ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। ଏଠାରେ ଶୈବ, ଭାଗବତ, ଭବିଷ୍ୟ, ଓ ନାରଦ ପୁରାଣ, ତଥା ଲୈଙ୍ଗ, ବାରାହ, ସ୍କାନ୍ଦ ଓ ବାମନ ପୁରାଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହିଠାରେ ଶେଷ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ। ଏଭଳି ଏଠି ଅଠାରୋଟି ପୁରାଣର ସାର ଶୁଣିଲା ପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଜନମ ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ତଥ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ତୃତୀୟ ପୁରାଣ—ସ୍କାନ୍ଦ ପୁରାଣ—କୁମାର ଦ୍ୱାରା କଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହାପରେ ଦୁର୍ବାସା ମହାମୁନିଙ୍କ କଥିତ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରାଣ ଓ ତାପରେ ନାରଦଙ୍କ କଥା ରହିଛି। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ବାରୁଣ, ଏବଂ କଳିକା ନାମକ ଅନ୍ୟ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ପରାଶର, ମାରୀଚ ଓ ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥିତ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ତାଲିକାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସଂହିତା ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ଏହି ସଂହିତା ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଛଅ ହଜାର। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମସ୍ତ ମହିମା ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ବଂଶାବଳୀ, ଦେବତାମୟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଉପାଖ୍ୟାନ ଏଠି ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଖ୍ୟାନଗୁଡିକୁ ବ୍ୟାସଦେବ ପୂର୍ବେ କଥା ଥିଲେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ କହିବି। ଏକଥା ହେଉଛି—ଦେବମାନେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ମଥାନ ଲାଠି କରି ଖୀରସାଗରକୁ ମଥନ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗିୟ କ୍ଷେମ ପାଇଁ ମନ୍ଦରକୁ ବୋହିଲେ। ସେଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କୂର୍ମ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ଥିଲେ। ଶ୍ରୀମାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ, ପରମପୁରୁଷ, ସେହି ମନ୍ଦରକୁ ଧରି ରହିଲେ। ତେବେ ଦେବମାନେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋହିତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ଏହି ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବୀ କିଏ? ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।" ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ନିଷ୍ପାପ ଋଷିମାନେ କହିଲେ—"ଏହି ଆମର ପ୍ରିୟ ମହାମାୟା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ମୋହିତ।" ଦେବୀ କହିଲେ—"ମୁଁ ମୋହ ଦେଉଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ମୁଁ ସମାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣନ୍ତି ଓ ବିବେକ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ମହାମୋହକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ଇଶାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ—ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ମୋର ଅନ୍ତର୍ଗତ। ପୂର୍ବେ ମୋ ଠାରୁ ପଦ୍ମାବାସିନୀ ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ମୋହିନୀ ନାମକ ଦେବୀ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି।" "ଏହି ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏବଂ ଭୂଲୋକର ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ଦେବମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଦୁର୍ଜୟ ମାୟାକୁ କିଏ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ?" "ଏଠି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ। ସେ ମୋ ମୁଖରୁ ଦିବ୍ୟ ସଂହିତା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଋଷିମାନେ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ନିସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କେବଳ ମୋରେ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ବୋଲି ପରିଚିତ, ତୁମେ ତୁମ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମକୁ ମନେପକାଅ।" "ମୋର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଶେଷରେ ତୁମେ ମୋରେ ଏକତ୍ରିତ ହେବ। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭୂବନ୍ତର ବେଳେ, ତୁମେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୋରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ। ସମୟର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ମୋ ସହିତ ରହିବ। ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ପୁନଃଜନ୍ମ ଦେଇଛି। ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ, ବୋଲାଯାଏ, ସେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ରୂପେ ଗୁପ୍ତ ଅଛି।