ਕੂਰ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਭ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਯਗ੍ਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਨੈਸਰਗੀਕ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਵੈਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪਰ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਉਹੀ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਮਾਰਗ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹਨ, ਉਹੀ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਧਰਮ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਰਜੋਗੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਸੀ; ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਆਏ। ਫਿਰ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਨੇ ਆਗਿਆਨੁਸਾਰ ਬੋਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਾਠ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਛੇ ਕਰਤਵ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਧਰਮ ਹਨ। ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਦੰਡ ਅਤੇ ਯੁੱਧ, ਵਿਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲ, ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਅਤੇ ਯਗ੍ਯ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵ ਹਨ। ਘਰਸਥ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹਨ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਘਰਸਥ ਦਾ ਕਰਤਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਨਪ੍ਰਸਥੀ ਲਈ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡ ਕਰਨਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਧਰਮ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਸੰਦਿਆ ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਜੀਵਨ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਲਈ ਆਮ ਕਰਤਵ ਦੱਸਿਆ। ਘਰਸਥ ਲਈ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਦਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਅਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘਰਸਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਤਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਲਈ ਘਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਘਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਮਝੋ। ਜੇਕਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ, ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਜਾਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਣੀਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਸਮੇਤ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਵੈਰਾਗ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਫਸਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ, ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ।