स कथाम् एवं प्रवर्तते— एकदा ब्रह्मा भगवन्तं जनार्दनं समुपगम्य, आत्मनः पुत्रत्वं वा तद्रूपत्वं वा केवलं तं इच्छन् अभ्यधात्। स शुभं स्वरूपं तस्य परमं तत्त्वं यथार्थतया न जानाति, तस्मात् शरणागतः कमलपादे तस्य प्रणम्य कृपां याचत्। ततः जनार्दनं दृष्ट्वा ब्रह्मा स्वं पुत्रं संबोध्य उक्तवान्—"हे पापविहीन! दिव्यं ज्ञानं, ऐश्वर्यं, शुद्धं च तव उत्पत्स्यते। अतः, हे देवाधिदेव, लोकपितः, मया एतत् कुरु। हरिः तव योगं, तव कल्याणं च धारयिष्यति।" हरिः ब्रह्माणं स्पृशन् एवं वचनं व्याहरत्—"वरं वृणु। आवयोः तत्त्वतः भेदः नास्ति।" स चतुर्मुखं सन्तुष्टया वाचा दृष्ट्वा उक्तवान्—"परमात्मानं पश्यामि; तव भक्तिर्मय्युत्पद्येत। सर्वकर्मणां कर्ता त्वं; अहं तव अधीनदेवः। त्वं सोमः, अहं सूर्यः; त्वं रात्रिः, अहं दिनः। त्वं ज्ञानं, अहं ज्ञाता; त्वं माया, अहं ईश्वरः। अहं यो देवः, निर्गुणः, स एव परमः नारायणः।" ततः "सर्वं जगत् रक्ष," इत्युक्त्वा—देवदानवमानुषैः सह—"एकं धाम, अव्यक्तं, अनन्तशक्तिसम्पन्नम्।" इत्यादि। स तदनन्तरं नाभिकमलम् प्रविश्य, तत्र महत् कमलं दृष्ट्वा, तस्मात् उद्भूतम्। तत्र मदुकैटभौ, द्वौ महादैत्यौ भ्रातरौ, सह समुत्पन्नौ। तौ परमदेवस्य शार्ङ्गधारिणः कर्णयोः मध्ये उत्पन्नौ। त्रैलोक्यस्य पीडायौ तौ, तौ हन्तव्यौ। स तयोः उभयोः वधं आज्ञापयत्। विष्णुः कैटभं, जिष्णुः मदुं निगृह्य। हरिः स्नेहपूर्णचित्तः मधुरं वचनं व्याहरत्—"त्वां सहनं न शक्नोमि, हे तेजोमय महाबलिन्।" विष्णुः देवी निद्रया सह एकत्वं प्राप्त्वा मौनं आस्थाय। ततः ब्रह्मा नारायणाख्यः सलिलेषु शयानः। स अनादिः, अनन्तः, अद्वितीयः आत्मा ब्रह्मनाम्ना। वैष्णवं भावं धृत्वा, तेनैव रूपे सृष्टिं सृजति। तेन ऋभवः, सनत्कुमारः, प्राचीनः, नित्यः च सृष्टाः। ते परमपदं ज्ञात्वा, सृष्टौ मनः न स्थापयन्ति। तेषां ज्ञानं परमेश्वरमायया नष्टम्। ततोऽसौ कमलजं स्वं पुत्रं मोहकामनार्थं प्राकाशयत्। यं त्वं पुत्रं वदसि, हे शङ्कर, स स्वं इति घोषितः। स जीवसृष्ट्यर्थं कठिनं तपः अकरोत्। दीर्घकालं पश्चात्, दुःखात्, कोपः उत्पन्नः। ततोऽस्मात् अश्रुबिन्दुभ्यः प्रेताख्याः प्राणीः उत्पन्नाः। कोपवशात् प्रजापतिः प्राणान् त्यक्त्वा। स सहस्रसूर्यतेजसा द्यौतमानः, कल्पान्ताग्निसदृशः। तव रोधनात्, त्वं लोके रुद्र इति प्रसिद्धः भविष्यसि। एवं कथा शास्त्रे वर्णिता, भगवत्कृपया, तत्त्वज्ञानस्य, सृष्ट्याः, रुद्रस्य च उत्पत्तिः।