લિઙ્ગપુરાણમ્

પ્રજાપતેશ્ ચ રુદ્રસ્ય ભાવામૃતસુખોત્કટાઃ

પ્રજાપતિ અને રુદ્રના લોકો ભક્તિથી ભરપૂર આનંદમાં રહે છે.

આગ્નીધ્રં જ્યેષ્ઠદાયાદં કામ્યપુત્રં મહાબલમ્ પ્રિયવ્રતો ઽભ્યષિઞ્ચદ્વૈ જંબૂદ્વીપેશ્વરં નૃપઃ

કામ્યા પુત્ર અગ્નીધ્ર, જે સૌથી મોટો અને બળવાન હતો, તેને પ્રિયવ્રતે જાંબૂદ્વીપનો રાજા બનાવ્યો હતો.

સો ઽતીવ ભવભક્તશ્ ચ તપસ્વી તરુણઃ સદા ભવાર્ચનરતઃ શ્રીમાન્ ગોમાન્ધીમાન્દ્વિજર્ષભાઃ

તે ભવના અતિ ભક્ત, હંમેશા યુવાન, તપસ્વી અને ભવની પૂજામાં તત્પર રહેતા, તેજસ્વી અને ગોમાન, ધીમાન તથા શ્રેષ્ઠ દ્વિજોની સાથે હતા.

તસ્ય પુત્રા બભૂવુસ્તે પ્રજાપતિસમા નવ સર્વે માહેશ્વરાશ્ચૈવ મહાદેવપરાયણાઃ

તેમને નવ પુત્રો હતા, જે પ્રજાપતિ સમાન હતા અને બધા મહેશ્વરભક્ત તથા મહાદેવને સમર્પિત હતા.

જ્યેષ્ઠો નાભિર્ ઇતિ ખ્યાતસ્ તસ્ય કિંપુરુષો ઽનુજઃ હરિવર્ષસ્તૃતીયસ્તુ ચતુર્થો વૈ ત્વિલાવૃતઃ

મોટો પુત્ર નાભિ તરીકે ઓળખાતો, તેનો નાના ભાઈ કિમ્પુરુષ હતો, ત્રીજો હરિવર્ષ અને ચોથો ઇલાવૃત હતો.

રમ્યસ્તુ પઞ્ચમસ્ તત્ર હિરણ્માન્ ષષ્ઠ ઉચ્યતે કુરુસ્તુ સપ્તમસ્તેષાં ભદ્રાશ્વસ્ત્વષ્ટમઃ સ્મૃતઃ

પાંચમો રમ્ય, છઠ્ઠો હિરણ્માન, સાતમો કુરુ અને આઠમો ભદ્રાશ્વ હતો.

નવમઃ કેતુમાલસ્તુ તેષાં દેશાન્નિબોધત નાભેસ્તુ દક્ષિણં વર્ષં હેમાખ્યં તુ પિતા દદૌ

નવમો કેતુમાલ હતો. હવે તેમના પ્રદેશો સાંભળો: પિતા પ્રિયવ્રતે નાભિને દક્ષિણનું હેમ નામનું વર્ષ આપ્યું.

હેમકૂટં તુ યદ્વર્ષં દદૌ કિંપુરુષાય સઃ નૈષધં યત્સ્મૃતં વર્ષં હરયે તત્પિતા દદૌ

હેમકૂટ નામનું પ્રદેશ કિમ્પુરુષને આપ્યું હતું અને નૈષધ નામનું પ્રદેશ હરિને તેના પિતાએ આપ્યું હતું.

ઇલાવૃતાય પ્રદદૌ મેરુર્યત્ર તુ મધ્યમઃ નીલાચલાશ્રિતં વર્ષં રમ્યાય પ્રદદૌ પિતા

મધ્યમાં મેરુ છે તેવા ઇલાવૃત પ્રદેશને પણ પિતાએ આપ્યો અને નીલાચલ પર્વતની તળેટીમાં આવેલો મનોહર પ્રદેશ પણ પુત્રને આપ્યો.

શ્વેતં યદુત્તરં તસ્માત્ પિત્રા દત્તં હિરણ્મતે યદુત્તરં શૃઙ્ગવર્ષં પિતા તત્કુરવે દદૌ

ઉત્તર તરફનું શ્વેત પ્રદેશ પિતાએ હિરણ્મયને આપ્યું અને ઉત્તરના શ્રૃંગવર્ષ નામના પ્રદેશને પિતાએ કુરુને આપ્યો.

વર્ષં માલ્યવતં ચાપિ ભદ્રાશ્વસ્ય ન્યવેદયત્ ગન્ધમાદનવર્ષં તુ કેતુમાલાય દત્તવાન્

માલ્યવત પ્રદેશ ભદ્રાશ્વને આપ્યો અને ગંધમાદન પ્રદેશ કેતુમાલને આપ્યો.

ઇત્યેતાનિ મહાન્તીહ નવ વર્ષાણિ ભાગશઃ આગ્નીધ્રસ્તેષુ વર્ષેષુ પુત્રાંસ્તાનભિષિચ્ય વૈ

આ રીતે આ નવ મહાન પ્રદેશો ભાગે ભાગે વહેંચાયા; આ દરેક પ્રદેશમાં અગ્નીધ્રે પોતાના પુત્રોને રાજા બનાવીને સ્થાપ્યા.

યથાક્રમં સ ધર્માત્મા તતસ્તુ તપસિ સ્થિતઃ તપસા ભાવિતશ્ચૈવ સ્વાધ્યાયનિરતસ્ત્વભૂત્

પછી એ ધર્મનિષ્ઠ પુરુષ ક્રમ પ્રમાણે બધું કરીને તપમાં સ્થિર રહ્યો, તપથી પવિત્ર થયો અને સ્વાધ્યાયમાં તત્પર રહ્યો.

સ્વાધ્યાયનિરતઃ પશ્ચાચ્ છિવધ્યાનરતસ્ ત્વભૂત્ યાનિ કિંપુરુષાદ્યાનિ વર્ષાણ્યષ્ટૌ શુભાનિ ચ

પછી સ્વાધ્યાયમાં તત્પર રહીને એ શિવના ધ્યાનમાં લીન થયો; કિમ્પુરુષથી આરંભી આ આઠ શુભ પ્રદેશો વર્ણવાયા છે.

તેષાં સ્વભાવતઃ સિદ્ધિઃ સુખપ્રાયા હ્યયત્નતઃ વિપર્યયો ન તેષ્વસ્તિ જરામૃત્યુભયં ન ચ

ત્યાંના લોકો સ્વભાવથી જ સહેલાઈથી અને પ્રયત્ન વિના સિદ્ધિ પામે છે; તેમને સુખ-દુઃખના ફેરફાર નથી, વૃદ્ધાવસ્થા કે મૃત્યુ પણ નથી.

ધર્માધર્મૌ ન તેષ્વાસ્તાં નોત્તમાધમમધ્યમાઃ ન તેષ્વસ્તિ યુગાવસ્થા ક્ષેત્રેષ્વષ્ટસુ સર્વતઃ

ત્યાં ન ધર્મ છે, ન અધર્મ; ન કોઈ શ્રેષ્ઠ, ન નીચ, ન મધ્યમ; આઠેય પ્રદેશોમાં યુગોનું પણ કોઈ ભેદ નથી.

રુદ્રક્ષેત્રે મૃતાશ્ચૈવ જઙ્ગમાઃ સ્થાવરાસ્ તથા ભક્તાઃ પ્રાસંગિકાશ્ચાપિ તેષુ ક્ષેત્રેષુ યાન્તિ તે

રુદ્રક્ષેત્રોમાં જે જીવંત કે અચળ જીવ મૃત્યુ પામે છે, તેમજ ભક્તો કે અનુયાયીઓ પણ એ પ્રદેશોમાં જાય છે.

તેષાં હિતાય રુદ્રેણ ચાષ્ટક્ષેત્રં વિનિર્મિતમ્ તત્ર તેષાં મહાદેવઃ સાન્નિધ્યં કુરુતે સદા

તેમના કલ્યાણ માટે રુદ્રે આ આઠ પ્રદેશો રચ્યા છે; ત્યાં મહાદેવ સદા પોતાની હાજરી આપે છે.

દૃષ્ટ્વા હૃદિ મહાદેવમ્ અષ્ટક્ષેત્રનિવાસિનઃ સુખિનઃ સર્વદા તેષાં સ એવેહ પરા ગતિઃ

આ આઠ પ્રદેશોના વાસીઓ પોતાના હૃદયમાં મહાદેવને જોઈને હંમેશા સુખી રહે છે; તેમના માટે એજ પરમ ગતિ છે.

નાભેર્નિસર્ગં વક્ષ્યામિ હિમાઙ્કે ઽસ્મિન્નિબોધત નાભિસ્ત્વજનયત્પુત્રં મેરુદેવ્યાં મહામતિઃ

હવે હું નાભિના જન્મ વિશે કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો; મહામતિ નાભિએ મેરુદેવીથી એક પુત્રને જન્મ આપ્યો.

ઋષભં પાર્થિવશ્રેષ્ઠં સર્વક્ષત્રસ્ય પૂજિતમ્ ઋષભાદ્ભરતો જજ્ઞે વીરઃ પુત્રશતાગ્રજઃ

એ પુત્ર ઋષભ હતો, જે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ અને બધા ક્ષત્રિયોએ પૂજ્ય હતો. ઋષભથી ભરત જન્મ્યો, જે શત પુત્રોમાં મોટો અને પરાક્રમી હતો.

સો ઽભિષિચ્યાથ ઋષભો ભરતં પુત્રવત્સલઃ જ્ઞાનવૈરાગ્યમાશ્રિત્ય જિત્વેન્દ્રિયમહોરગાન્

પછી પુત્રપ્રેમી ઋષભે ભરતને રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યો, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યને આધાર બનાવીને ઇન્દ્રિયરૂપ મહાન સાપોને જીત્યા.

સર્વાત્મનાત્મનિ સ્થાપ્ય પરમાત્માનમીશ્વરમ્ નગ્નો જટી નિરાહારશ્ ચીરી ધ્વાન્તગતો હિ સઃ

પછી સર્વાત્માથી પોતાના અંતરમાં પરમાત્મા ઈશ્વરને સ્થાપી, એ નગ્ન, જટાધારી, અનાહારી, વલ્કલધારી બની અંધકારમાં પ્રવેશી ગયો.

નિરાશસ્ત્યક્તસંદેહઃ શૈવમાપ પરં પદમ્ હિમાદ્રેર્દક્ષિણં વર્ષં ભરતાય ન્યવેદયત્

કોઈ આશા કે સંશય છોડીને, એ પરમ શૈવ પદને પ્રાપ્ત થયો; હિમાલયના દક્ષિણ ભાગનું પ્રદેશ ભરતને આપ્યો.

તસ્માત્તુ ભારતં વર્ષં તસ્ય નામ્ના વિદુર્બુધાઃ ભરતસ્યાત્મજો વિદ્વાન્ સુમતિર્નામ ધાર્મિકઃ

એથી જ બુદ્ધિશાળી લોકો એ પ્રદેશને ભરતના નામે 'ભારત' તરીકે ઓળખે છે; ભરતનો પુત્ર સુમતિ હતો, જે વિદ્વાન અને ધર્મનિષ્ઠ હતો.

બભૂવ તસ્મિંસ્તદ્રાજ્યં ભરતઃ સંન્યવેશયત્ પુત્રસંક્રામિતશ્રીકો વનં રાજા વિવેશ સઃ

પછી, એ રાજ્યમાં ભરતે પોતાના પુત્રને રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યો અને પોતાની મહિમા પણ તેને સોંપી દીધી; પછી રાજા પોતે વનમાં પ્રવેશી ગયો.

અસ્ય દ્વીપસ્ય મધ્યે તુ મેરુર્ નામ મહાગિરિઃ નાનારત્નમયૈઃ શૃઙ્ગૈઃ સ્થિતઃ સ્થિતિમતાં વરઃ

આ દ્વીપના મધ્યમાં મેરુ નામનો મહાન પર્વત છે, જે અનેક કિંમતી રત્નોથી ભરેલા શિખરો વડે શોભે છે અને સ્થિર પર્વતોમાં સર્વોત્તમ ગણાય છે.

ચતુરશીતિસાહસ્રમ્ ઉત્સેધેન પ્રકીર્તિતઃ પ્રવિષ્ટઃ ષોડશાધસ્તાદ્ વિસ્તૃતઃ ષોડશૈવ તુ

એ પર્વતની ઊંચાઈ ચોર્યાસી હજાર જેટલી કહેવાય છે, તે જમીન નીચે પણ સોળ હજાર સુધી જાય છે અને પહોળાઈ પણ એટલી જ છે.

શરાવવત્ સંસ્થિતત્વાદ્ દ્વાત્રિંશન્મૂર્ધ્નિ વિસ્તૃતઃ વિસ્તારાત્ ત્રિગુણશ્ ચાસ્ય પરિણાહો ઽનુમણ્ડલઃ

એ પર્વત ઉંધેલા વાસણ જેવો આકાર ધરાવે છે, તેની ટોચ પર બત્રીસ હજાર જેટલી પહોળાઈ છે અને પરિધિ તેની ત્રિગુણ જેટલી ગણાય છે.