લિઙ્ગપુરાણમ્

કથં હિ રક્ષસા શક્તિર્ ભક્ષિતઃ સો ઽનુજૈઃ સહ વાસિષ્ઠો વદતાં શ્રેષ્ઠ સૂત વક્તુમિહાર્હસિ

વશિષ્ઠના પુત્ર શક્તિ અને તેના ભાઈઓને રાક્ષસે કેવી રીતે ભક્ષી લીધા? હે શ્રેષ્ઠ વક્તા સૂતજી, કૃપા કરીને આ વાત અહીં કહો.

રાક્ષસો રુધિરો નામ વસિષ્ઠસ્ય સુતં પુરા શક્તિં સ ભક્ષયામાસ શક્તેઃ શાપાત્સહાનુજૈઃ

રુધિર નામના રાક્ષસે, શક્તિના શાપથી, વશિષ્ઠના પુત્ર શક્તિ અને તેના ભાઈઓને એક વખત ભક્ષી લીધા હતા.

વસિષ્ઠયાજ્યં વિપ્રેન્દ્રાસ્ તદાદિશ્યૈવ ભૂપતિમ્ કલ્માષપાદં રુધિરો વિશ્વામિત્રેણ ચોદિતઃ

વિશ્વામિત્રના પ્રેરણે, અને રાજા કલ્માષપાદના આદેશથી, રાક્ષસ રૂધિરે વશિષ્ઠનું યજ્ઞહવન ભક્ષણ કર્યું.

ભક્ષિતઃ સ ઇતિ શ્રુત્વા વસિષ્ઠસ્તેન રક્ષસા શક્તિઃ શક્તિમતાં શ્રેષ્ઠો ભ્રાતૃભિઃ સહ ધર્મવિત્

શક્તિ, જે શક્તિશાળી અને ધર્મને જાણનારા હતા, તેમને અને તેમના ભાઈઓને રાક્ષસે ભક્ષી લીધા છે એ સાંભળીને વશિષ્ઠ ખૂબ દુઃખી થયા.

હા પુત્ર પુત્ર પુત્રેતિ ક્રન્દમાનો મુહુર્મુહુઃ અરુન્ધત્યા સહ મુનિઃ પપાત ભુવિ દુઃખિતઃ

'હાય પુત્ર, હાય પુત્ર' એમ વારંવાર રડતા મુનિ, અરુંધતી સાથે, ખૂબ દુઃખી થઈ જમીન પર પડી ગયા.

નષ્ટં કુલમિતિ શ્રુત્વા મર્તું ચક્રે મતિં તદા સ્મરન્પુત્રશતં ચૈવ શક્તિજ્યેષ્ઠં ચ શક્તિમાન્

કુલ નાશ પામ્યું એ સાંભળીને, વશિષ્ઠે મૃત્યુનો વિચાર કર્યો અને પોતાના સો પુત્રો તથા જેઠ અને શક્તિશાળી શક્તિને યાદ કર્યા.

ન તં વિનાહં જીવિષ્યે ઇતિ નિશ્ચિત્ય દુઃખિતઃ

દુઃખથી ભરાઈ, 'હું તેના વિના જીવતો રહી શકીશ નહીં' એમ વશિષ્ઠે નક્કી કર્યું.

આરુહ્ય મૂર્ધાનમ્ અજાત્મજો ઽસૌ તયાત્મવાન્ સર્વવિદ્ આત્મવિચ્ચ ધરાધરસ્યૈવ તદા ધરાયાં પપાત પત્ન્યા સહ સાશ્રુદૃષ્ટિઃ

પછી એ અજાતપુત્ર, સર્વજ્ઞ અને આત્મજ્ઞાની, પોતાની પત્ની સાથે, આંખોમાં આંસુ લઈને પર્વતની ટોચ પરથી જમીન પર પડ્યા.

ધરાધરાત્તં પતિતં ધરા તદા દધાર તત્રાપિ વિચિત્રકણ્ઠી કરાંબુજાભ્યાં કરિખેલગામિની રુદન્તમાદાય રુરોદ સા ચ

પર્વત પરથી પડતા, પૃથ્વીએ તેમને સંભાળી લીધા. ત્યાં પણ સુંદર ગળાવાળી, હાથીની જેમ ચાલતી પૃથ્વીએ પોતાના કમળ જેવા હાથથી રડતા મુનિને ઉઠાવીને, પોતે પણ રડવા લાગી.

તદા તસ્ય સ્નુષા પ્રાહ પત્ની શક્તેર્મહામુનિમ્ વસિષ્ઠં વદતાં શ્રેષ્ઠં રુદન્તી ભયવિહ્વલા

ત્યારે શક્તિની પત્ની, એટલે કે તેની વહુ, મહામુનિ વશિષ્ઠજી પાસે ડરીને, રડતી અને ભયથી વ્યાકુળ થઈને બોલી.

ભગવન્બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ તવ દેહમ્ ઇદં શુભમ્ પાલયસ્વ વિભો દ્રષ્ટું તવ પૌત્રં મમાત્મજમ્

હે ભગવાન, હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને તમારું આ પવિત્ર શરીર સાચવો, જેથી તમે તમારા પૌત્રને, એટલે કે મારા દીકરાને જોઈ શકો.

ન ત્યાજ્યં તવ વિપ્રેન્દ્ર દેહમેતત્સુશોભનમ્ ગર્ભસ્થો મમ સર્વાર્થસાધકઃ શક્તિજો યતઃ

હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારું આ સુંદર શરીર છોડવું નહીં, કારણ કે શક્તિનો દીકરો, જે મારા ગર્ભમાં છે અને બધું સિદ્ધ કરનાર છે, તે હજુ જન્મ્યો નથી.

એવમુક્ત્વાથ ધર્મજ્ઞા કરાભ્યાં કમલેક્ષણા ઉત્થાપ્ય શ્વશુરં નત્વા નેત્રે સંમૃજ્ય વારિણા

આ રીતે બોલીને, ધર્મને જાણતી અને કમળ જેવી આંખો ધરાવતી એ સ્ત્રીએ પોતાના હાથથી શ્વશુરને ઊભા કર્યા, તેમને વંદન કર્યા અને પાણીથી તેમની આંખો પુંછીને શાંત કરી.

દુઃખિતાપિ પરિત્રાતું શ્વશુરં દુઃખિતં તદા અરુન્ધતીં ચ કલ્યાણીં પ્રાર્થયામાસ દુઃખિતામ્

દુઃખમાં હોવા છતાં, તેણે પોતાના દુઃખી શ્વશુરને શાંત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો અને સાથે જ દુઃખી અને શુભચિંતક અરુંધતીને પણ આશ્વાસન આપ્યું.

સ્નુષાવાક્યં તતઃ શ્રુત્વા વસિષ્ઠ ઉત્થાય ભૂતલાત્ સંજ્ઞામવાપ્ય ચાલિઙ્ગ્ય સા પપાત સુદુઃખિતા

પછી, વહુના વચનો સાંભળી, વશિષ્ઠ જમીન પરથી ઊભા થયા, તેમને જ્ઞાન આવ્યું, વહુને ચાંપમાં લીધી અને એ ખૂબ દુઃખી થઈને પડી ગઈ.

અરુન્ધતી કરાભ્યાં તાં સંસ્પૃશ્યાસ્રાકુલેક્ષણામ્ રુરોદ મુનિશાર્દૂલો ભાર્યયા સુતવત્સલઃ

અરુંધતી, આંખોમાં આંસુઓ સાથે, તેને હાથથી સ્પર્શ કરી; અને મુનિમાં શ્રેષ્ઠ એવા વશિષ્ઠે, પત્ની માટે પુત્ર જેવી મમતા રાખીને, રડવાનું શરૂ કર્યું.

અથ નાભ્યંબુજે વિષ્ણોર્ યથા તસ્યાશ્ચતુર્મુખઃ આસીનો ગર્ભશય્યાયાં કુમાર ઋચમાહ સઃ

પછી, જેમ વિષ્ણુના નાભિ-કમળમાં ચતુર્મુખ બ્રહ્મા બેઠા હોય છે, તેમ ગર્ભમાં રહેલા બાળકએ એક ઋગ્વેદ મંત્ર ઉચ્ચાર્યો.

તતો નિશમ્ય ભગવાન્ વસિષ્ઠ ઋચમાદરાત્ કેનોક્તમિતિ સંચિન્ત્ય તદાતિષ્ઠત્સમાહિતઃ

પછી, એ મંત્ર સાંભળી, મહાન વશિષ્ઠજી આશ્ચર્યથી વિચારી રહ્યા કે આ કોણ બોલ્યું, અને મનથી ધ્યાન લગાવ્યો.

વ્યોમાઙ્ગણસ્થો ઽથ હરિઃ પુણ્ડરીકનિભેક્ષણઃ વસિષ્ઠમાહ વિશ્વાત્મા ઘૃણયા સ ઘૃણાનિધિઃ

પછી, આકાશમાં ઉભેલા, કમળ જેવી આંખો ધરાવતા, સમગ્ર જગતના આત્મા અને દયાના સાગર એવા હરિએ વશિષ્ઠને દયાથી કહ્યું.

ભો વત્સ વત્સ વિપ્રેન્દ્ર વસિષ્ઠ સુતવત્સલ તવ પૌત્રમુખામ્ભોજાદ્ ઋગ્ એષાદ્ય વિનિઃસૃતા

હે વત્સ, હે વત્સ, હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ વશિષ્ઠ, પુત્રપ્રેમી, તમારા પૌત્રના કમળ જેવા મુખમાંથી આ ઋગ્વેદ મંત્ર આજે નીકળ્યો છે.

મત્સમસ્તવ પૌત્રો ઽસૌ શક્તિજઃ શક્તિમાન્મુને તસ્માદુત્તિષ્ઠ સંત્યજ્ય શોકં બ્રહ્મસુતોત્તમ

હે મુનિ, શક્તિનો આ દીકરો, એટલે કે તમારો પૌત્ર, મારો પણ છે અને તે શક્તિશાળી છે; તેથી, હે બ્રહ્માના શ્રેષ્ઠ પુત્ર, દુઃખ છોડીને ઊભા થાઓ.

રુદ્રભક્તશ્ ચ ગર્ભસ્થો રુદ્રપૂજાપરાયણઃ રુદ્રદેવપ્રભાવેણ કુલં તે સંતરિષ્યતિ

ગર્ભમાં રહેલો એ બાળક રુદ્રભક્ત છે, રુદ્રની પૂજામાં તત્પર છે; રુદ્રદેવની કૃપાથી તમારું વંશ બચી રહેશે.

એવમુક્ત્વા ઘૃણી વિપ્રં ભગવાન્ પુરુષોત્તમઃ વસિષ્ઠં મુનિશાર્દૂલં તત્રૈવાન્તરધીયત

આ રીતે દયાળુ પરમેશ્વરે વશિષ્ઠ મુનિને કહ્યા પછી, ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તતઃ પ્રણમ્ય શિરસા વસિષ્ઠો વારિજેક્ષણમ્ અદૃશ્યન્ત્યા મહાતેજાઃ પસ્પર્શોદરમાદરાત્

પછી મહાતેજસ્વી વશિષ્ઠે કમળ જેવી આંખો ધરાવતા ભગવાનને માથું નમાવ્યું અને, જો કે ભગવાન અદૃશ્ય થઈ ગયા હતા, તેમ છતાં શ્રદ્ધાથી ગર્ભને સ્પર્શ કર્યો.

હા પુત્ર પુત્ર પુત્રેતિ પપાત ચ સુદુઃખિતઃ લલાપારુન્ધતી પ્રેક્ષ્ય તદાસૌ રુદતીં દ્વિજાઃ

હાય પુત્ર, પુત્ર, પુત્ર કહીને તેઓ ખૂબ દુઃખી થઈને પડી ગયા; અરુંધતીને રડતી જોઈ, બ્રાહ્મણોએ તેને શાંત કરી.

સ્વપુત્રં ચ સ્મરન્ દુઃખાત્ પુનરેહ્યેહિ પુત્રક તવ પુત્રમિમં દૃષ્ટ્વા ભો શક્તે કુલધારણમ્

પોતાના પુત્રને યાદ કરીને દુઃખમાં, ફરીથી બોલ્યા: 'આવો, આવો, મારા પુત્ર! હે શક્તિ, જુઓ, તમારો પુત્ર, જે વંશને ટકાવી રાખશે.'

તવાન્તિકં ગમિષ્યામિ તવ માત્રા ન સંશયઃ એવમુક્ત્વા રુદન્વિપ્ર આલિઙ્ગ્યારુન્ધતીં તદા

'હું નિશ્ચયથી તારા અને તારી માતા સાથે તારી પાસે આવીશ.' આમ કહીને, બ્રાહ્મણ એ સમયે રડતા રડતા અરુંધતીને ચાંપમાં લીધી.

પપાત તાડયન્તીવ સ્વસ્ય કુક્ષી કરેણ વૈ અદૃશ્યન્તી જઘાનાથ શક્તિજસ્યાલયં શુભા

શક્તિના ઘરનું નાશ કરતી, પોતાની પેટ પર હાથ મારતી અને દુઃખથી પડી ગયેલી, શક્તિની પવિત્ર પત્ની અદૃશ્ય થઈ ગઈ.

સ્વોદરં દુઃખિતા ભૂમૌ લલાપ ચ પપાત ચ અરુન્ધતિ તદા ભીતા વસિષ્ઠશ્ ચ મહામતિઃ

તે દુઃખી થઈ જમીન પર રડવા લાગી અને પડી ગઈ; એ સમયે અરુંધતી ડરી ગઈ અને મહાન બુદ્ધિવાળા વશિષ્ઠ પણ ભયભીત થયા.