കൈലാസശിഖരത്തിന്റെ അതിമനോഹരമായ ഭാഗത്ത്, ശംകരനെ ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും ഭക്തിപൂര്വ്വം ആരാധിക്കുന്നു. ശംഖത്തിന്റെ പ്രകാശംപോലെയുള്ള ഈ ശിഖരത്തില് യക്ഷരാജാവായ മഹാത്മാവായ കുബേരനും, പതിനായിരം ലക്ഷം യക്ഷന്മാരും, മറ്റു മഹാത്മാക്കളും വസിക്കുന്നു. അവിടെയുണ്ട് ഭവനായ ദേവാദിദേവന്റെ മഹാമന്ദിരം; ആ മന്ദിരത്തില് ഹരനായ സോമനു തന്റെ അനുയായികളോടൊപ്പം എപ്പോഴും വാസമുണ്ട്. കുബേരന്റെ മനോഹരമായ ശിഖരത്തില് സ്വര്ണ്ണവും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, സമൃദ്ധജലധാരയുള്ള മന്ദാകിനി എന്ന നദിയുണ്ട്. ഈ നദിയെ നളിനി എന്നും വിളിക്കുന്നു. സ്വര്ണ്ണം കൊണ്ടു നിര്മ്മിച്ച താമരകളും, സുഗന്ധവും സ്പര്ശവും മറ്റും നിറഞ്ഞവയും, നീലമണിയിലപോലെയുള്ള ഇലകളും, മഹത്തായ സുഗന്ധമുള്ള വലിയ താമരകളും ഈ നദിയെ അലങ്കരിക്കുന്നു. കൂടാതെ കുമുദപുഷ്പങ്ങളുടെയും വലിയ താമരകളുടെയും കൂട്ടങ്ങള് നിറഞ്ഞ ഈ നദിയെ യക്ഷന്മാര്, ഗാന്ധര്വ്വന്മാര്, ദിവ്യസ്ത്രികള്, അപ്സരസ്സുകള് എന്നിവര് സേവിക്കുന്നു. ശുദ്ധിയിലും സൗന്ദര്യത്തിലും സമ്പന്നമായ ഈ മന്ദാകിനി നദിയുടെ ജലങ്ങള് ദേവന്മാര്, അസുരന്മാര്, ഗാന്ധര്വ്വന്മാര്, യക്ഷന്മാര്, രാക്ഷസന്മാര്, കിന്നരന്മാര് എന്നിവരുടെ സ്പര്ശംപൊലും അനുഭവിക്കുന്നു. ഈ നദിയുടെ വടക്കേ കരയില്, വജ്രമണികളാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, അക്ഷയനായ ശങ്കരന് വസിക്കുന്ന ഭാഗ്യകരമായ ഭവന്റെ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. സ്വര്ണ്ണമയമായ നന്ദാ നദിയുടെ കിഴക്കും തെക്കും തീരങ്ങളില് അനേകം ജീവജാലങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും നിറഞ്ഞ, ആയിരക്കണക്കിന് ദ്വിജന്മാര് വസിക്കുന്ന വനമുണ്ട്. നന്ദയുടെ പടിഞ്ഞാറന് തീരത്ത്, ദക്ഷിണഭാഗത്തേക്ക് ഒന്നു ചായുന്ന മലപോലെയുള്ള ഭവനത്തില് അംബയോടൊപ്പം ശിവന് തന്റെ അനുയായികളോടൊത്ത് കളിക്കുന്നു. അവിടെ രുദ്രപുരി എന്ന പേരിലുള്ള നഗരമുണ്ട്; വിവിധ കൊട്ടാരങ്ങള് നിറഞ്ഞ ഈ നഗരത്തില് ശിവന് സ്വയം നൂറിരട്ടി രൂപത്തില് ഭാവിച്ച് അംബയോടൊപ്പം കളിക്കുന്നു. അനുയായികളോടും അംബയോടും കൂടെ ശിവന് കളിക്കുന്നതും, അതിനെ ശിവന്റെ വാസസ്ഥലമെന്നും വിളിക്കുന്നതുമാണ്. ഇങ്ങനെ ശര്വ്വന്റെ ലക്ഷക്കണക്കിന് ക്ഷേത്രങ്ങള് ദ്വീപുകളിലും, പര്വ്വതങ്ങളിലും, വനങ്ങളിലും, നദീതീരങ്ങളിലും, തടാകങ്ങളിലും, ജലസംഗമങ്ങളിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. നദികളേയും അവരുടെ മഹത്വത്തേയും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു. അനേകം നദികള്, എപ്പോഴും ജലസമൃദ്ധിയുള്ളവയും, പുണ്യമുള്ളവയും, തടാകങ്ങളില് നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്നവയും, എണ്ണമറ്റവയും ഉണ്ട്. അവ കിഴക്കോട്ടു മുഖംചൂണ്ടി, തെക്കോട്ട് വായ്പ്പുള്ളവയും, വടക്കില്നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നവയും, പാശ്ചാത്യ ഭാഗങ്ങളില് നിന്നുള്ളവയും, ശുദ്ധവുമാണ്; ഓരോ വര്ഷവും അവയെപ്പറ്റി പറയപ്പെടുന്നു. ആകാശസാഗരം എന്നറിയപ്പെടുന്ന സോമം എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനവും, ദേവന്മാര്ക്ക് അമൃതത്തിന്റെ ഉറവിടവുമാണ്. അതില് നിന്നാണ് ആ ദിവ്യമായ, ശുദ്ധജലമുള്ള, ആകാശത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന, അമൃതജലമുള്ള ഏഴാമത്തെ നദി, വായുവിന്റെ പാതയിലൂടെ ഒഴുകുന്നത്. അവള് പ്രകാശങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നു; അനേകം നക്ഷത്രങ്ങളാല് ആകാശത്തില് ശോഭയോടെ ചേരുന്നു. ചന്ദ്രന് പ്രതിദിനം ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ നദിയും എണ്പത്തിയൊന്നായിരം യോജനങ്ങള് ഉയരത്തില് വരെ ഉയരുന്നു. ശ്രീകണ്ഠന്റെ കളിസ്ഥലമായ മഹാമേരു അങ്ങനെയുള്ള ദൈര്ഘ്യത്തില് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അവിടെ ശര്വ്വന് അംബയോടും ഗണാധിപന്മാരോടും കൂടെ ഇരിക്കുന്നു. വളരെ ദീര്ഘകാലം അവിടെ ശിവന് കളിക്കുന്നു; അവിടെ നിന്നാണ് ഈ പുണ്യമായ, ശുദ്ധമായ, ദൈവികമായ നദി, മേരുപര്വ്വതത്തെ വലതുവശത്തേക്ക് ചുറ്റി ഒഴുകുന്നത്. അവളുടെ ജലങ്ങള് വായുവാല് വിഭജിക്കപ്പെട്ടും വേഗത്തില് ഒഴുകിയും മേരുവിന്റെ നാല് ആന്തരിക ശിഖരങ്ങളില് വീഴുന്നു. എല്ലാ ദിശകളിലുമുള്ള പര്വ്വതങ്ങളെ മീതെക്കൊണ്ട്, ദേവദേവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവള് മഹാസമുദ്രത്തിലേക്ക് വിവിധ ദിശകളിലായി ചാഞ്ഞ് പ്രവേശിക്കുന്നു. അവളില്നിന്ന് നൂറുകണക്കിന്, ആയിരക്കണക്കിന് നദികള് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ദ്വീപുകളിലും പര്വ്വതങ്ങളിലും പ്രദേശങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായവയാണ് ഇവ. അനേകം ചെറുനദികളും ഒഴുകുന്നു. കെതുമാലയില് എല്ലാവരും കറുത്തവര്; ഗംഗാജലധാരയില് നനഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ചക്ക പഴം ഭക്ഷിച്ച് ജീവിക്കുന്നു. അവിടത്തെ സ്ത്രീകള് താമരനിറമുള്ളവരാണ്; അവര്ക്ക് ആയുസ്സ് പതിനായിരം വര്ഷം. ഭദ്രാശ്വയില് സ്ത്രീകള് ചന്ദ്രപ്രഭയുടെ നിറംപോലെയാണ്. എല്ലാവരും കറുത്ത മാങ്ങകള് ഭക്ഷിക്കുന്നു; ദുഃഖരഹിതരും, പ്രേമത്തില് ആനന്ദിക്കുന്നവരും, ശിവഭക്തരുമായി പതിനായിരം വര്ഷം ജീവിക്കുന്നു. അവരുടെ മനസ്സുകള് പൂര്ണ്ണമായും ഭഗവാനിലേക്കാണ് സമര്പ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്; സ്വര്ണ്ണംപോലെ തിളങ്ങുന്നു. രമണകദ്വീപില് വടവൃക്ഷഫലം ഭക്ഷിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്. അവിടെ ശുദ്ധരും ശിവധ്യാനനിഷ്ഠരുമായവരൊക്കെ ഒരു ലക്ഷത്തി അഞ്ഞൂറ്റി ആയിരം വര്ഷം ജീവിക്കുന്നു. അവര് സ്വര്ണ്ണംപോലെയുള്ളവരും, മഹാഭാഗ്യശാലികളും, സ്വര്ണ്ണവനങ്ങളില് വസിക്കുന്നവരുമാണ്; അവരുടെ എണ്ണം പതിനൊന്നായിരത്തി നൂറ്റി അമ്പതാണ്. അവിടെ അവര് അത്രയേറെ വര്ഷങ്ങള് ജീവിക്കുന്നു; അശ്വത്ഥഫലം ഭക്ഷിച്ച്, സ്വര്ണ്ണംപോലെ തിളങ്ങി, മനസ്സു പൂര്ണ്ണമായും ഭഗവാനിലേയ്ക്ക് സമര്പ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കുരുദേശത്ത്, സ്വര്ഗ്ഗത്തില് നിന്ന് വീണ കുരുക്കള് എല്ലാം സംയുക്തത്തില് ജനിച്ചവരാണ്; അവര് പാലും പാലില് നിന്നുള്ള ഭക്ഷണവുമാണ് കഴിക്കുന്നത്. പരസ്പരം ചക്രവാകപക്ഷികളുപോലെ സ്നേഹപൂര്വ്വം ജീവിക്കുന്നു; രോഗവുമില്ല, ദുഃഖവുമില്ല, എപ്പോഴും ആനന്ദത്തിലാണ്. ശക്തിസമ്പന്നരായ ഇവര് പതിനായിരത്തി മൂവായിരത്തി അമ്പതു വര്ഷം ആയുസ്സുള്ളവരാണ്; സ്വന്തം ഭാര്യയെ ഒഴികെ മറ്റാരോടും ചേര്ന്നില്ല. സ്വര്ഗ്ഗവാസികളായ കുരുക്കള്ക്ക് മരണം ഒരുമിച്ചാണ് വരുന്നത്; ആനന്ദവും മഹാസമ്പത്തും ലഭിച്ചവരാണ്, എല്ലാ തരത്തിലുള്ള അമൃതഭോജനവും അനുഭവിക്കുന്നു. ചന്ദ്രകാന്തം എപ്പോഴും അവരോടുണ്ട്; എപ്പോഴും യുവാക്കളാണ്, കറുത്തവയൊടു കൂടിയ ശരീരവും, എല്ലാ അലങ്കാരങ്ങളാലും ഭുഷിതവുമാണ്. ജംബുദ്വീപത്തില് കുരുക്കളുടെ മനോഹരമായ പ്രദേശവും, ചന്ദ്രസമപ്രഭയുള്ള ശംഭുവിന്റെ ദിവ്യപ്രാസാദവും നിലകൊള്ളുന്നു. ഭാരതഭൂമിയില് മനുഷ്യര് സ്വന്തം കര്മഫലപ്രകാരം ജീവിക്കുന്നു; അവര്ക്ക് ദീര്ഘായുസ്സും, വിവിധ നിറങ്ങളുമുള്ള, പരിമിതമായ ശരീരവുമാണ്. വിവിധ ദേവതകളെ ആരാധിക്കുകയും, വിവിധ കര്മഫലങ്ങള് അനുഭവിക്കുകയും, വിവിധ ജ്ഞാനവും സമ്പത്തും കൈവശംവെക്കുകയും, ദുർബലരും കുറഞ്ഞ അനുഭവം ഉള്ളവരുമാണ്. ചിലര് ഇന്ദ്രദ്വീപത്തിലുമാണ്, ചിലര് കസേരുവിലും, ചിലര് താമ്രദ്വീപത്തിലും, ചിലര് ഗഭസ്തിമത് എന്ന പ്രദേശത്തുമാണ് വസിക്കുന്നത്.