സംസാരദര്ശനം ചൈവ മാനസം ഗുണലക്ഷണമ് ഛേദനം താഡനം ബന്ധം സംസാരപരിവര്തനമ്
സംസാരത്തെ കാണാനും, മനസ്സിലെ ഗുണങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അറിയാനും, മുറിക്കാനും, അടിക്കാനും, ബന്ധിപ്പിക്കാനും, സംസാരത്തിന്റെ മാറ്റം കാണാനും കഴിയും.
സര്വഭൂതപ്രസാദശ് ച മൃത്യുകാലജയസ് തഥാ പ്രാജാപത്യമിദം പ്രോക്തമ് ആഹങ്കാരികമുത്തമമ്
എല്ലാ ജീവികളും സന്തോഷം പ്രാപിക്കുകയും, മരണസമയത്തെ ജയിക്കാനും കഴിയും. ഇതാണ് പ്രജാപതിയുടെ പരമമായ ഐശ്വര്യം, അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ളത്.
അകാരണജഗത്സൃഷ്ടിസ് തഥാനുഗ്രഹ ഏവ ച പ്രലയശ്ചാധികാരശ് ച ലോകവൃത്തപ്രവര്തനമ്
കാരണമില്ലാതെ ലോകം സൃഷ്ടിക്കാനും, അനുഗ്രഹിക്കാനും, ലയിപ്പിക്കാനും, അധികാരം പുലർത്താനും, ലോകത്തിലെ പ്രവൃത്തി ആരംഭിക്കാനും കഴിയും.
അസാദൃശ്യമിദം വ്യക്തം നിര്മാണം ച പൃഥക്പൃഥക് സംസാരസ്യ ച കര്തൃത്വം ബ്രാഹ്മമ് ഏതദ് അനുത്തമമ്
ഈ അതുല്യമായ വ്യക്തതയും, വ്യത്യസ്തമായ സൃഷ്ടിയും, സംസാരത്തിൽ കര്ത്തൃത്വവും, ഇതാണ് പരമമായ ബ്രഹ്മശക്തി.
ഏതാവത്തത്ത്വമിത്യുക്തം പ്രാധാന്യം വൈഷ്ണവം പദമ് ബ്രഹ്മണാ തദ്ഗുണം ശക്യം വേത്തുമന്യൈര്ന ശക്യതേ
ഇവയാണ് തത്വം എന്നും, പ്രധാനമായ വൈഷ്ണവപദവും. അതിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിന് അറിയാം, പക്ഷേ മറ്റാർക്കും അറിയാൻ കഴിയില്ല.
വിദ്യതേ തത്പരം ശൈവം വിഷ്ണുനാ നാവഗമ്യതേ അസംഖ്യേയഗുണം ശുദ്ധം കോ ജാനീയാച്ഛിവാത്മകമ്
അതിലുപരി ശൈവശക്തി ഉണ്ടെങ്കിലും, വിഷ്ണുവിന് അതറിയാൻ കഴിയില്ല. അനന്തമായ വിശുദ്ധഗുണങ്ങളുള്ള ശിവസ്വഭാവം ആരാണ് അറിയുക?
വ്യുത്ഥാനേ സിദ്ധയശ്ചൈതാ ഹ്യ് ഉപസര്ഗാശ് ച കീര്തിതാഃ നിരോദ്ധവ്യാഃ പ്രയത്നേന വൈരാഗ്യേണ പരേണ തു
ഉയർന്ന അവസ്ഥയിലെ സിദ്ധികളും തടസ്സങ്ങളും വലിയ പരിശ്രമത്തോടെയും പരമമായ വൈരാഗ്യത്തോടെയും നിയന്ത്രിക്കേണ്ടതാണ്.
നാശാതിശയതാം ജ്ഞാത്വാ വിഷയേഷു ഭയേഷു ച അശ്രദ്ധയാ ത്യജേത്സര്വം വിരക്ത ഇതി കീര്തിതഃ
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിലും ഭയങ്ങളിലും യാതൊരു മഹത്വവും ഇല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ആരും ആസ്വാദനമില്ലാതെ എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം; അങ്ങനെയവനെയാണ് വൈരാഗ്യമുള്ളവൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
വൈതൃഷ്ണ്യം പുരുഷേ ഖ്യാതം ഗുണവൈതൃഷ്ണ്യമുച്യതേ വൈരാഗ്യേണൈവ സംത്യാജ്യാഃ സിദ്ധയശ്ചൌപസര്ഗികാഃ
മനുഷ്യനിൽ തൃശ്യാഭാവം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അതാണ് ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വൈരാഗ്യം എന്നു പറയുന്നു; വൈരാഗ്യത്താൽ തന്നെ സിദ്ധികളും തടസ്സങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കണം.
ഔപസര്ഗികമ് ആ ബ്രഹ്മഭുവനേഷു പരിത്യജേത് നിരുധ്യൈവ ത്യജേത്സര്വം പ്രസീദതി മഹേശ്വരഃ
ബ്രഹ്മലോകം വരെ ഉള്ള എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കണം; എല്ലാം നിയന്ത്രിച്ച് ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മഹാദേവൻ സന്തോഷിക്കും.
പ്രസന്നേ വിമലാ മുക്തിര് വൈരാഗ്യേണ പരേണ വൈ അഥവാനുഗ്രഹാര്ഥം ച ലീലാര്ഥം വാ തദാ മുനിഃ
ഭഗവാൻ സന്തോഷിച്ചാൽ, പരമമായ വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ നിർമ്മലമായ മോക്ഷം ലഭിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ, അനുഗ്രഹത്തിന്നോ ലീലയ്ക്കോ വേണ്ടി മുനി ഇവിടെ തുടരാം.
അനിരുധ്യ വിചേഷ്ടേദ്യഃ സോ ഽപ്യേവം ഹി സുഖീ ഭവേത് ക്വചിദ്ഭൂമിം പരിത്യജ്യ ഹ്യ് ആകാശേ ക്രീഡതേ ശ്രിയാ
യാരെങ്കിലും നിയന്ത്രണമില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചാലും അങ്ങനെ തന്നെ സന്തോഷം ലഭിക്കും; ചിലപ്പോൾ ഭൂമിയെ വിട്ട് ആകാശത്ത് മഹത്വത്തോടെ കളിക്കും.
ഉദ്ഗിരേച്ച ക്വചിദ്വേദാന് സൂക്ഷ്മാനര്ഥാന് സമാസതഃ ക്വചിച്ഛ്രുതേ തദര്ഥേന ശ്ലോകബന്ധം കരോതി സഃ
ചിലപ്പോൾ വേദങ്ങൾ സംക്ഷിപ്തമായി അതിന്റെ സൂക്ഷ്മാർത്ഥങ്ങൾ പറഞ്ഞുപോകും; ചിലപ്പോൾ അതിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ ശ്ലോകങ്ങൾ രചിക്കും.
ക്വചിദ്ദണ്ഡകബന്ധം തു കുര്യാദ്ബന്ധം സഹസ്രശഃ മൃഗപക്ഷിസമൂഹസ്യ രുതജ്ഞാനം ച വിന്ദതി
ചിലപ്പോൾ ആയിരക്കണക്കിന് ഗദ്യരചനകളും ഉണ്ടാക്കും; മൃഗങ്ങളുടെയും പക്ഷികളുടെയും കൂട്ടങ്ങളുടെ ശബ്ദം മനസ്സിലാക്കാനും കഴിയും.
ബ്രഹ്മാദ്യം സ്ഥാവരാന്തം ച ഹസ്താമലകവദ്ഭവേത് ബഹുനാത്ര കിമുക്തേന വിജ്ഞാനാനി സഹസ്രശഃ
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് അചഞ്ചലജന്തുക്കളുവരെ എല്ലാം കൈയിലെ നെല്ലിക്കപഴം പോലെ വ്യക്തമായി കാണുന്നു; ഇതിൽ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല, ആയിരക്കണക്കിന് വിജ്ഞാനങ്ങൾ അവനുണ്ട്.
ഉത്പദ്യന്തേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ മുനേസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ അഭ്യാസേനൈവ വിജ്ഞാനം വിശുദ്ധം ച സ്ഥിരം ഭവേത്
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആ മഹാത്മാവിൽ അഭ്യാസംകൊണ്ടു മാത്രം വിശുദ്ധവും സ്ഥിരവുമായ വിജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു.
തേജോരൂപാണി സര്വാണി സര്വം പശ്യതി യോഗവിത് ദേവബിമ്ബാന്യനേകാനി വിമാനാനി സഹസ്രശഃ
യോഗം അറിയുന്നവൻ എല്ലാ പ്രകാശരൂപങ്ങളും, എല്ലാം, അനേകം ദൈവരൂപങ്ങളും ആയിരക്കണക്കിന് ദിവ്യവിമാനങ്ങളും കാണുന്നു.
പശ്യതി ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വിന്ദ്രയമാഗ്നിവരുണാദികാന് ഗ്രഹനക്ഷത്രതാരാശ് ച ഭുവനാനി സഹസ്രശഃ
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഇന്ദ്രനും യമനും അഗ്നിയും വരുണനും മറ്റും, ഗ്രഹങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ആയിരക്കണക്കിന് ലോകങ്ങൾ എന്നിവയും അവൻ കാണുന്നു.
പാതാലതലസംസ്ഥാശ് ച സമാധിസ്ഥഃ സ പശ്യതി ആത്മവിദ്യാപ്രദീപേന സ്വസ്ഥേനാചലനേന തു
സമാധിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ പാതാളത്തിലെ ജീവികൾ പോലും കാണുന്നു; ആത്മവിദ്യയുടെ പ്രകാശത്താൽ, അചഞ്ചലമായ മനസ്സോടെ അവൻ അവയെ ഗ്രഹിക്കുന്നു.
പ്രസാദാമൃതപൂര്ണേന സത്ത്വപാത്രസ്ഥിതേന തു തമോ നിഹത്യ പുരുഷഃ പശ്യതി ഹ്യാത്മനീശ്വരമ്
കൃപയുടെ അമൃതം നിറഞ്ഞ സത്ത്വപാത്രത്തിൽ ഇരുന്ന്, അന്ധകാരം നീക്കി, മനുഷ്യൻ ആത്മാവിൽ ഭഗവാനെ കാണുന്നു.
തസ്യ പ്രസാദാദ്ധര്മശ് ച ഐശ്വര്യം ജ്ഞാനമേവ ച വൈരാഗ്യമപവര്ഗശ് ച നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
അവന്റെ കൃപകൊണ്ടു ധർമ്മം, ഐശ്വര്യം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, മോക്ഷം എന്നിവ ഉദിക്കുന്നു; ഇതിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിക്കേണ്ടതില്ല.
ന ശക്യോ വിസ്തരോ വക്തും വര്ഷാണാമയുതൈരപി യോഗേ പാശുപതേ നിഷ്ഠാ സ്ഥാതവ്യം ച മുനീശ്വരാഃ
പതിനായിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷവും ഇതിന്റെ മുഴുവൻ വിശദീകരണം പറയാൻ കഴിയില്ല; മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, പാശുപതയോഗത്തിൽ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളണം.
സതാം ജിതാത്മനാം സാക്ഷാദ് ദ്വിജാതീനാം ദ്വിജോത്തമാഃ ധര്മജ്ഞാനാം ച സാധൂനാമ് ആചാര്യാണാം ശിവാത്മനാമ്
സദാചാരമുള്ളവരും ആത്മസംയമനം നേടിയവരും, ധർമ്മജ്ഞന്മാരും, സത്യസന്ധരായ ഗുരുക്കന്മാരും ശിവസ്വഭാവമുള്ളവരും തമ്മിൽ,
ദയാവതാം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാസ് തഥാ ചൈവ തപസ്വിനാമ് സംന്യാസിനാം വിരക്താനാം ജ്ഞാനിനാം വശഗാത്മനാമ്
ദയയുള്ളവരും, തപസ്സുകാരും, സന്ന്യാസികളും, വൈരാഗ്യമുള്ളവരും, ജ്ഞാനികളും, ആത്മസംയമനം നേടിയവരും തമ്മിൽ,
ദാനിനാം ചൈവ ദാന്താനാം ത്രയാണാം സത്യവാദിനാമ് അലുബ്ധാനാം സയോഗാനാം ശ്രുതിസ്മൃതിവിദാം ദ്വിജാഃ
ദാനശീലരും, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവരും, സത്യവാദികളും, ലോഭരഹിതരും, യോഗത്തിൽ ഏകാഗ്രരായവരും, വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും പഠിച്ചവരുമായ ദ്വിജന്മാരിൽ,
ശ്രൌതസ്മാര്താവിരുദ്ധാനാം പ്രസീദതി മഹേശ്വരഃ സദിതി ബ്രഹ്മണഃ ശബ്ദസ് തദന്തേ യേ ലഭന്ത്യുത
വേദനിയമങ്ങൾക്കും ആചാരങ്ങൾക്കും വിരുദ്ധമല്ലാത്തവരുടെ മേൽ മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനാകുന്നു; ഇതാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്ക്, അങ്ങനെ ആ最后യിൽ അവർ അതിനെ പ്രാപിക്കുന്നു.
സായുജ്യം ബ്രഹ്മണോ യാതി തേന സന്തഃ പ്രചക്ഷതേ ദശാത്മകേ യേ വിഷയേ സാധനേ ചാഷ്ടലക്ഷണേ
ബ്രഹ്മാവുമായി ഐക്യമായിത്തീരുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് പത്തുവിധ ഗുണങ്ങളും എട്ടുവിധ മാർഗങ്ങളും ഉള്ളവരെ സത്സംഗങ്ങൾ അങ്ങനെ പറയുന്നു.
ന ക്രുധ്യന്തി ന ഹൃഷ്യന്തി ജിതാത്മാനസ്തു തേ സ്മൃതാഃ സാമാന്യേഷു ച ദ്രവ്യേഷു തഥാ വൈശേഷികേഷു ച
അവർ കോപിക്കുകയോ അതിയായി സന്തോഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; ആത്മസംയമനം നേടിയവരെ ഇങ്ങനെ ഓർക്കുന്നു, സാധാരണ വസ്തുക്കളിലും പ്രത്യേക വസ്തുക്കളിലും.
ബ്രഹ്മക്ഷത്രവിശോ യസ്മാദ് യുക്താസ്തസ്മാദ്ദ്വിജാതയഃ വര്ണാശ്രമേഷു യുക്തസ്യ സ്വര്ഗാദിസുഖകാരിണഃ
ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ—ഇവരൊക്കെയും ഒന്നിച്ചുള്ളതിനാലാണ് ദ്വിജന്മാർ എന്നു വിളിക്കുന്നത്; വർണ്ണാശ്രമ ധർമ്മങ്ങളിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവർക്ക് സ്വർഗാദി സുഖങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു.
ശ്രൌതസ്മാര്തസ്യ ധര്മസ്യ ജ്ഞാനാദ്ധര്മജ്ഞ ഉച്യതേ വിദ്യായാഃ സാധനാത്സാധുബ്രഹ്മചാരീ ഗുരോര്ഹിതഃ
വേദങ്ങളും ആചാരങ്ങളും അറിഞ്ഞ് ധർമ്മം മനസ്സിലാക്കുന്നവനാണ് ധർമ്മജ്ഞൻ എന്നു പറയുന്നത്; വിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടുന്ന നല്ല ബ്രഹ്മചാരിയാണ് ഗുരുവിന് പ്രിയൻ.