लिङ्गपुराणम्

ग्रहाधिपत्ये भगवान् ब्रह्मणा पद्मयोनिना अभिषिक्तः सहस्रांशू रुद्रेण तु यथा गुहः

ग्रहांच्या अधिपत्यावर ब्रह्मा, कमळातून जन्मलेला, भगवंताचा अभिषेक करतो आणि सहस्रकिरणांनी युक्त असलेल्या सूर्याचा रुद्राने, जसं गुहाचा केला.

तस्माद्ग्रहार्चना कार्या अग्नौ चोद्यं यथाविधि आदित्यग्रहपीडायां सद्भिः कार्यार्थसिद्धये

म्हणून, सूर्य किंवा ग्रहांच्या पीडेमुळे इच्छित फल मिळवण्यासाठी सज्जनांनी ग्रहांची पूजा करावी आणि विधिप्रमाणे अग्नीत होम करावा.

अभ्यषिञ्चत्कथं ब्रह्मा चाधिपत्ये प्रजापतिः देवदैत्यमुखान् सर्वान् सर्वात्मा वद सांप्रतम्

ब्रह्मा, प्रजापती, देव, दैत्य आणि सर्व जीवांचं अधिपत्य कसं दिलं, हे सर्वात्मा, आता सांग.

ग्रहाधिपत्ये भगवान् अभ्यषिञ्चद्दिवाकरम् ऋक्षाणामोषधीनां च सोमं ब्रह्मा प्रजापतिः

ग्रहांच्या अधिपत्यावर भगवंताने सूर्याचा अभिषेक केला; ब्रह्मा, प्रजापती, यांनी सोमाचा ताऱ्यांचा आणि औषधींचा अधिपती केला.

अपां च वरुणं देवं धनानां यक्षपुङ्गवम् आदित्यानां तथा विष्णुं वसूनां पावकं तथा

पाण्यांमध्ये वरुणाला, धनांमध्ये कुबेराला, आदित्यांमध्ये विष्णूला आणि वसूंमध्ये पावकाला अधिपती केलं.

प्रजापतीनां दक्षं च मरुतां शक्रमेव च दैत्यानां दानवानां च प्रह्लादं दैत्यपुङ्गवम्

प्रजापतींमध्ये दक्षाला, मरुतांमध्ये शक्राला, आणि दैत्य-दानवांमध्ये प्रल्हाद या श्रेष्ठ दैत्याला अधिपती केलं.

धर्मं पितॄणाम् अधिपं निरृतिं पिशिताशिनाम् रुद्रं पशूनां भूतानां नन्दिनं गणनायकम्

पितरांमध्ये धर्माला, मांसभक्षकांमध्ये निरृतिला, पशूंमध्ये रुद्राला, आणि भूतांमध्ये नंदी या गणनायकाला अधिपती केलं.

वीराणां वीरभद्रं च पिशाचानां भयंकरम् मातॄणां चैव चामुण्डां सर्वदेवनमस्कृताम्

वीरांमध्ये वीरभद्राला, पिशाच्चांमध्ये भयंकराला, आणि मातांमध्ये सर्व देवांनी पूजिलेली चामुंडा हिला अधिपती केलं.

रुद्राणां देवदेवेशं नीललोहितमीश्वरम् विघ्नानां व्योमजं देवं गजास्यं तु विनायकम्

रुद्रांमध्ये देवदेवेश्वर नीललोहित या ईश्वराला, विघ्नांमध्ये आकाशातून जन्मलेल्या गजास्य विनायकाला अधिपती केलं.

स्त्रीणां देवीमुमां देवीं वचसां च सरस्वतीम् विष्णुं मायाविनां चैव स्वात्मानं जगतां तथा

स्त्रियांमध्ये उमा या देवीला, वाणीमध्ये सरस्वतीला, मायावींमध्ये विष्णूला, आणि जगांचा आत्मा स्वतःला अधिपती केलं.

हिमवन्तं गिरीणां तु नदीनां चैव जाह्नवीम् समुद्राणां च सर्वेषाम् अधिपं पयसां निधिम्

पर्वतांमध्ये हिमवंताला, नद्यांमध्ये जाह्नवीला, आणि सर्व समुद्रांचा, पाण्याचा खजिना असलेल्या समुद्राला अधिपती केलं.

वृक्षाणां चैव चाश्वत्थं प्लक्षं च प्रपितामहः

वृक्षांमध्ये प्रपितामहाने अश्वत्थ आणि प्लक्ष हे निर्माण केले.

गन्धर्वविद्याधरकिन्नराणाम् ईशं पुनश् चित्ररथं चकार नागाधिपं वासुकिमुग्रवीर्यं सर्पाधिपं तक्षकमुग्रवीर्यम्

गंधर्व, विद्याधर आणि किन्नर यांचा राजा चित्ररथ ठरवला; नागांचा बलवान राजा वासुकी केला आणि सर्पांचा बलवान अधिपती तक्षक नेमला.

सुपर्णमीशं पततामथाश्वराजानमुच्चैःश्रवसं चकार

पक्ष्यांचा स्वामी सुपर्ण केला आणि घोड्यांचा राजा उच्चैःश्रवस नेमला.

सिंहं मृगाणां वृषभं गवां च मृगाधिपानां शरभं चकार सेनाधिपानां गुहमप्रमेयं श्रुतिस्मृतीनां लकुलीशमीशम्

प्राण्यांचा राजा सिंह केला, गायींचा वृषभ नेमला, वन्य प्राण्यांचा अधिपती शरभ केला, सेनापती म्हणून अगाध गुह नेमला आणि श्रुती-स्मृतींचा स्वामी लकुलीश केला.

अभ्यषिञ्चत्सुधर्माणं तथा शङ्खपदं दिशाम् केतुमन्तं क्रमेणैव हेमरोमाणमेव च

सुधर्मा, मग शंखपद, नंतर केतुमंत आणि शेवटी हेमरोम यांना एकामागून एक अभिषेक केला.

पृथिव्यां पृथुमीशानं सर्वेषां तु महेश्वरम् चतुर्मूर्तिषु सर्वज्ञं शङ्करं वृषभध्वजम्

पृथ्वीवर पृथूला स्वामी केले, सर्वांचा महेश्वर नेमला आणि चार रूपांमध्ये सर्वज्ञ, वृषभध्वज असलेला शंकर नेमला.

प्रसादाद्भगवाञ्छम्भोश् चाभ्यषिञ्चद्यथाक्रमम् पुराभिषिच्य पुण्यात्मा रराज भुवनेश्वरः

भगवान शंभूच्या कृपेने त्यांना योग्य क्रमाने अभिषेक केला; पूर्वी अभिषेक करून पुण्यात्मा भुवनांचा स्वामी तेजाने उजळला.

एतद्वो विस्तरेणैव कथितं मुनिपुङ्गवाः अभिषिक्तास्ततस्त्वेते विशिष्टा विश्वयोनिना

हे श्रेष्ठ ऋषींनो, हे सर्व मी तुम्हाला विस्ताराने सांगितले; विश्वाचा मूळ कारण असलेल्या त्याने या सर्वांचा अभिषेक केला आणि म्हणून हे विशेष ठरले.

एतच्छ्रुत्वा तु मुनयः पुनस्तं संशयान्विताः पप्रच्छुरुत्तरं भूयस् तदा ते रोमहर्षणम्

हे ऐकूनही ऋषींच्या मनात शंका राहिल्याने त्यांनी पुन्हा रोमहरषण यांना अधिक विचारले.

यदेतदुक्तं भवता सूतेह वदतां वर एतद्विस्तरतो ब्रूहि ज्योतिषां च विनिर्णयम्

बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या सुताने हे सांगितले; आता हे सविस्तर सांग आणि ग्रहांविषयीचे निर्णयही स्पष्ट कर.

श्रुत्वा तु वचनं तेषां तदा सूतः समाहितः उवाच परमं वाक्यं तेषां संशयनिर्णये

त्यांचे शब्द ऐकून सुताने एकाग्रतेने त्यांच्या शंका दूर करणारे श्रेष्ठ वचन सांगितले.

अस्मिन्नर्थे महाप्राज्ञैर् यदुक्तं शान्तबुद्धिभिः एतद्वो ऽहं प्रवक्ष्यामि सूर्यचन्द्रमसोर्गतिम्

या विषयावर शांतचित्त असलेल्या महान ज्ञानी लोकांनी जे सांगितले, ते मी तुम्हाला सांगतो—सूर्य आणि चंद्र यांचा मार्ग.

यथा देवगृहाणीह सूर्यचन्द्रादयो ग्रहाः अतः परं तु त्रिविधम् अग्नेर्वक्ष्ये समुद्भवम्

सूर्य, चंद्र आणि इतर ग्रह देवांच्या निवासात कसे असतात, हे सांगतो; त्यानंतर अग्नीच्या तीन प्रकारच्या उत्पत्तीचे वर्णन करीन.

दिव्यस्य भौतिकस्याग्नेर् अथो ऽग्नेः पार्थिवस्य च व्युष्टायां तु रजन्यां च ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

दैवी, भौतिक आणि पृथ्वीवरील अग्नी, तसेच पृथ्वीशी संबंधित अग्नी—रात्रीच्या शेवटी, अव्यक्त जन्म असलेल्या ब्रह्मातून हे प्रकट होते.

अव्याकृतमिदं त्वासीन् नैशेन तमसा वृतम् चतुर्भागावशिष्टे ऽस्मिन् लोके नष्टे विशेषतः

सर्व काही अव्यक्त होते, रात्रीच्या अंधाराने झाकलेले होते; फक्त एक चतुर्थांश उरले होते, तेव्हा जग विशेषतः लुप्त झाले होते.

स्वयंभूर्भगवांस्तत्र लोकसर्वार्थसाधकः खद्योतवत्स व्यचरद् आविर्भावचिकीर्षया

तेथे स्वयंभू भगवान, सर्व लोकांचे कार्य साधणारा, प्रकट होण्याची इच्छा ठेवून काजव्याप्रमाणे संचार करत होता.

सो ऽग्निं सृष्ट्वाथ लोकादौ पृथिवीजलसंश्रितः संहृत्य तत्प्रकाशार्थं त्रिधा व्यभजदीश्वरः

मग प्रभूने जगाच्या आरंभी अग्नी निर्माण केला आणि पृथ्वी व पाण्यात वास करून, प्रकाशासाठी त्याचे तीन भाग केले.

पवनो यस्तु लोके ऽस्मिन् पार्थिवो वह्निरुच्यते यश्चासौ लोकादौ सूर्ये शुचिरग्निस्तु स स्मृतः

या जगात जो वारा आहे, त्याला पृथ्वीवरील अग्नी म्हणतात; आणि जगाच्या आरंभी सूर्यामध्ये जो शुद्ध अग्नी आहे, त्यालाच अग्नी म्हणून ओळखतात.