ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ସେଇ ଦେବତା କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ,” ଏବଂ ଏହିପରି କହି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ତାପରେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମୟା ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ତିନିଟି ନଗର ତିଆରି କଲେ। ଏହି ତିନିଟି ନଗର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ସୁନାର ଥିଲା ଯାହା ଆକାଶରେ, ଗୋଟିଏ ରୌପ୍ୟର ଥିଲା ମଧ୍ୟଆକାଶରେ, ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଲୋହାର ଥିଲା ପୃଥିବୀ ଉପରେ। ଏହି ତିନିଟି ନଗର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଶତଯୋଜନ ବ୍ୟାପକ ଓ ଦୀର୍ଘ ଥିଲା। ସୁନାର ନଗର ଥିଲା ତାରକାକ୍ଷଙ୍କର, ରୌପ୍ୟର ଥିଲା କମଳାକ୍ଷଙ୍କର, ଓ ଲୋହାର ନଗର ଥିଲା ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କର। ଏହିପରି ତିନିଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି ହେଲା ଏବଂ ଏଠିରେ ଦାୟତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ମୟାଙ୍କୁ ମହାନ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ ରଖିଲେ। ସୁନା, ରୌପ୍ୟ ଓ କଳା ଲୋହାର ଏହି ତିନିଟି ନଗରରେ ମୟା ନିଜ ଗୃହ ତିଆରି କଲେ ଓ ସେଠାରେ ବସିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଦାୟତ୍ୟମାନଙ୍କର ଏହି ତିନିଟି ପ୍ରାଚୀନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ଗ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହା ଅନ୍ୟ ତ୍ରିଜଗତର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ତିନିଟି ନଗର ତିଆରି ହେବା ପରେ ସମସ୍ତ ଦାୟତ୍ୟ ଏଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତିନିଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେଇଗଲେ। ଏହି ନଗରଗୁଡ଼ିକ ଚିନ୍ତାମଣି ବୃକ୍ଷ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ବିଭିନ୍ନ ଚମତ୍କାର ମହଳ ଓ ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଦେବଲୋକୀୟ ମହଳ, ରବିମଣ୍ଡଳ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ମାଣିକ୍ୟରେ ତିଆରି ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ଦେବମହଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଏହି ତିନିଟି ଦୁର୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା। ଏଠି ଦେବଙ୍ଗନା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ବସିଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୃହରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିଲେ। ଚାରିପାଖରେ କୁଆ, ପୋଖରୀ, ଜଳାଶୟ, ଦୀର୍ଘ ସ୍ନାନକୁଣ୍ଡ ଏବଂ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଚମତ୍କାର ଘୋଡ଼ା ରହିଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ରଥ, ସଭାଗୃହ, ଦ୍ୱାର ଓ କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳୀ ଏଠି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ନଗର ଚାରିପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ବେଦାଦ୍ୟୟନ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ସବୁ କେବଳ ମୟାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଅପରାଜେୟ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦାୟତ୍ୟ ନିଜ ଭକ୍ତ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ବସୁଥିଲେ; ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଦାୟତ୍ୟମାନେ ନିଜ ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ମହାଦେବଙ୍କର ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଚଉଡ଼ି ବକ୍ଷ, ବୃହତ୍ କନ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥିଲେ। ସେଠି ଅଗ୍ନିପରି ଚକ୍ଷୁ, ଶାନ୍ତ ବା କ୍ରୁଧ୍ଧ, କୁଞ୍ଚିତ କଳା କେଶ, ନୀଳପଦ୍ମ ପରି ଗାଢ଼ ନୀଳ, ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି କଣ୍ଠଧ୍ୱନି, ମୟାଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଚତୁର୍ଦିଗରେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ଶିବପାଦ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱଳ୍ପ ଚେଷ୍ଟାରେ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ସ୍ଥିର ଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଏହି ତିନିଟି ନଗର ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଅପରାଜିତ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ବୃକ୍ଷମାନେ, ତ୍ରିପୁରାର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲେ; ଦାୟତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ଦୁର୍ଦ୍ଶା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ହରିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଖି, ମହାପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କ’ଣ କରିବି?” ଏପରି ଭାବି, ଯଜ୍ଞର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ମନେ ପକାଇଲେ; ସେ ଯଜ୍ଞର ଭୋକ୍ତା, ଫଳଦାତା ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅଧିପତି। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, “ଏହି ଉପାୟରେ, ହେ ଦେବଗଣ, ତିନିଟି ନଗର ନାଶ ଓ ତିନିଜଗତର ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କର।" ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ ଓ ଯଜ୍ଞପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ପୁନର୍ବାର, ଜନାର୍ଦନ ଚିନ୍ତା କରି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟାୟରେ ହତ୍ୟା, ଦାହ କିମ୍ବା ଭୋଜନ କରିଥାଏ, ତଥାପି ଯଦି ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଷ୍ପାପ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନିଷ୍ପାପଙ୍କୁ କଦାପି ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କେବଳ ପାପୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ କିପରି ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ? ଦାସୁରମାନେ ଅହଂକାରୀ ଓ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅପରାଜେୟ। ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତା, ଦାୟତ୍ୟ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, କିମ୍ବା ମହାର୍ଷିମାନେ—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୟା ବିନା କିଏ କିଛି କରିପାରିବ? ସେଇ ଶାଶ୍ୱତ, ସମସ୍ତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜଗତ୍ପତି, ଦେବମହେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପାସ୍ୟ, ଏବଂ ଧାରକ ମହାପ୍ରଭୁ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ସେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାୟତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏକ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରି, ଦେବତା ଦେବତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାପଦ ଲାଭ କଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁପଦ ପାଇଲି। ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା ବିନା ସିଦ୍ଧି ଆଶା କରିପାରିବ? ଏହି କାରଣରୁ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ନଗର ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହେବ। ସମସ୍ତେ ଧର୍ମମୟ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିକ୍ରିୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଜ୍ଞର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା କରି, ଆମେ ଦାୟତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବା। ତ୍ରିପୁରା, ମୟାଙ୍କ ପାଳନାରେ ଅପରାଜିତ ଓ ହିମକୃଷ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଏ ତାହାକୁ ଧ୍ଵଂସ କରିପାରିବ? ଏପରି କହି, ହରି ଯଜ୍ଞପୂର୍ବକ ଉପାୟ କଲେ ଓ ଶିଘ୍ରେ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରଜାକୁ ଦେଖି ବସିଗଲେ।