लिङ्गपुराणम्

शृणुत, मुनयः, मेरुर्नाम महान्गिरिः चतुर्वर्णः सुवर्णाभः, महोन्नतः वृत्ताकारः चतुर्दिक् समन्तात् संस्थितः, चतुर्भिः पार्श्वैः सम्यक् विराजते। स मेरुः वैदूर्यनिर्मितः नीलवर्णः, शुक्लः प्रज्वलितः, हेममयः, मयूरचूडोपमवर्णश्च, त्रिशृङ्गः पीतसुवर्णसमुत्थितः। एवं संक्षेपेण मेरुं वर्णितवानस्मि; पुनः शृणु, पर्वतराजानां विस्तरं प्रवक्ष्यामि। पूर्वदिशि मन्दरः देवकूटश्च द्वौ पर्वतौ प्रतिष्ठितौ। कैलासः गन्धमादनश्च, तथैव हेमवाञ्छ पर्वताः पूर्वदिशि समुद्रान्तर्गताः विस्तार्य स्थिताः। दक्षिणपश्चिमयोः दिशोः निषधः पारियात्रश्च द्वौ श्रेष्ठपर्वतौ, यथा पूर्वे निर्दिष्टौ तथा। उत्तरदिशि त्रिशृङ्गः जारुचिश्च द्वौ महापर्वतौ, तावपि पूर्वदिशि समुद्रान्तर्गतौ विस्तार्य स्थितौ। एतेषां पर्वतानां यः परिसंख्या, तान् अष्टौ सीमापर्वतान् प्राज्ञाः प्राहुः; तत्र मेरुः, द्विजश्रेष्ठ, परमं सुवर्णमयं शिखरं। तस्य चत्वारि महाशिखराणि चतुर्दिक्षु स्थितानि, यैः सप्तद्वीपवती पृथिवी सम्यक् धार्यते, न च चलति। एतेषां प्रत्येकस्य दशसहस्रयोजनानि आयामः; पूर्वदिशि मन्दरः, दक्षिणे गन्धमादनः, पश्चिमे विपुलः, उत्तरदिशि सुपार्श्वः नाम्ना स्थितः। तेषु चत्वारः महावृक्षाः जाताः, ये द्वीपानां ध्वजाः इव विराजन्ते। मन्दरशिखरे केतुराट् महावृक्षः, विस्तीर्णशाखः, कदम्बश्च पुण्यवृक्षः विराजते। दक्षिणस्य पर्वतस्य शिखरे, देवैः पूजिते, जम्बुवृक्षः सदा शुभफलदः, पुष्पमालाभिः भूषितः स्थितः। दक्षिणद्वीपे लोकेषु प्रसिद्धोऽयं जम्बुवृक्षः, पश्चिमे विपुलमहापर्वतशिखरे विराजते। तस्य शिखरे महदश्वत्थवृक्षः, पुण्यवृक्षः, जातः; उत्तरस्य सुपार्श्वशिखरे महावृक्षः वटवृक्षः, दीर्घकाण्डः, बहुयोजनविस्तृतः संप्रवृद्धः। एतानि चत्वारि पर्वतराजानि विस्तार्य वर्णयिष्यामि। तत्र चत्वारः रमणीयाः दिव्याः देवतानां क्रीडावनानि, सर्वकाले सर्वदा मनोहराणि। चत्वारः वनानां नामानि शृणु; पूर्वे चैत्ररथं, दक्षिणे गन्धमादनं, पश्चिमे वैभ्राजं, उत्तरे सवितृवनं। पूर्वदिशि मित्रेश्वरं, ततः षष्ठेश्वरं, पश्चिमे वर्येश्वरं, उत्तरे अम्रकेश्वरं; तथैव, मुनयः, चत्वारि महाह्रदानि सन्ति। तत्र मुनयः पर्वतेषु वनान्तरेषु च विहरन्ति; पूर्वे अरुणोढह्रदः, दक्षिणे मानसाख्यः। पश्चिमे सितोदह्रदः, उत्तरे महाभद्रः; दक्षिणे शाखाक्षेत्रं, पश्चिमे विषाखाक्षेत्रं। उत्तरदिशि नैगमेयक्षेत्रं, पूर्वे कुमारक्षेत्रं; अरुणोढस्य पूर्वे शैलेन्द्राख्याः पर्वताः। तान् संक्षेपेण वक्ष्यामि, विस्तरेण तु शक्यं न वक्तुम्; सन्ति तत्र सितान्तः, कुरण्डः, कुररः, श्रेष्ठः अचलः पर्वतः। विकारः, मणिशैलः, वृक्षवान्, अचलः, महानीलः, रुचकः, सबिन्दुः, दर्दुरः च। वेणुमान्, समेघः, निषधश्च दिव्यः पर्वतः; एते प्रमुखाः पर्वताः, अन्येऽपि सन्ति। मन्दरस्य पूर्वे एते सिद्धाश्रमाः निर्दिष्टाः; तेषु पर्वतेषु गुहासु वनान्तरेषु च। तत्र दिव्यानि रुद्रक्षेत्राणि, विष्णोः नारायणस्य च क्षेत्राणि; मानसह्रदस्य दक्षिणे महापर्वताः। तान्युपदिष्टानि पुनः संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि; शैलः, विषिरः, शिखरः, अचलः पर्वतः। एकशृङ्गः, महाशूलः, गजशैलः, पिशाचकः, पञ्चशैलः, कैलासः, हिमवान् च श्रेष्ठः। एवं एते दिव्याः महापर्वताः, यशसा प्रसिद्धाः; तेषु पर्वतेषु वनान्तरेषु च। दिव्यानि रुद्रक्षेत्राणि देवश्रेष्ठैः स्थापितानि; दक्षिणदिशि यथोक्तानि, पश्चिमदिशं प्रवक्ष्यामि। तत्रापि सितोदः, सुरपः बलवान्, कुमुदः, मधुमान्, अञ्जनः, मुकुटः च। कृष्णः, पाण्डुरः, सहस्रशिखरः, पारिजातः, शैलेन्द्रः, श्रीशृङ्गः च श्रेष्ठः। एवं एते दिव्याः महापर्वताः सर्वे पश्चिमदिशि स्थिताः, रुद्रक्षेत्रसमन्विताः। महाभद्रह्रदस्य उत्तरदिशि बलवन्तः पर्वताः; तान्युपदिष्टानि संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि। शङ्खकूटः, वृषभः, हंसपर्वतः, नागः, कपिलः, इन्द्रशैलश्च शिखरयुक्तः। नीलः, कण्टकशृङ्गः, शतशृङ्गः, पर्वतः, पुष्पकोशः, प्रशैलः, विरजः च श्रेष्ठस्थिराः पर्वताः। वराहः, मयूरः महाशिखरः, जारुधिः पर्वतेश्वरः—एते उत्तरदिशि स्थिताः। एतेषु दिव्येषु त्रिशूलधारिणो देवेशस्य पर्वतेषु, सहस्रशः दिव्यानि विमानानि विराजन्ते। एतेषु मुख्येषु पर्वतेषु, यथाक्रमं, अन्तर्गिरिषु, ह्रदेषु, वनान्तरेषु च, रमणीयानि सरांसि काननानि च सन्ति। एवं मेरुप्रधानं पर्वतचक्रं, तेषु स्थितानि देवभूमयः, दिव्यानि वनानि, पुण्यह्रदाः, क्षेत्राणि च, विस्तार्य मुनिभ्यः निवेदितानि।