लिङ्गपुराणम्

वैवस्वतकालान्तरे द्वादशादित्याः स्मृताः—इन्द्रः, धाता, भगः, त्वष्टा, मित्रः, वरुणः, अर्यमा, विवस्वान्, सविता, पूषा, अंशुमान्, विष्णुश्च। एते द्वादशादित्याः सहस्ररश्मिभिः दीप्तिमन्तः स्मृताः। ततो दीतिः कश्यपात् द्वौ पुत्रौ प्राप्तवती—हिरण्यकशिपुं च हिरण्याक्षं च। दनुः कश्यपात् शतं पुत्रान् प्राप्तवती, सर्वे बलविक्रमसम्पन्नाः; तेषु विप्रचित्तिः प्रमुखः अभवत्, द्विजश्रेष्ठ। ताम्रा षड् कन्याः जन्मयामास—शुकी, श्येनी, भासी, सुग्रीवी, गृध्रिका, शुचिश्च। शुकी धर्मेण शुकान् उलूकान् च जन्मयामास; श्येनी श्येनान्, भासी बकान् उत्पादयामास। गृध्री गृध्रान् कपोतान् च, पारावती पक्षिणः, शुचिः हंसान् सरसः कारण्डान् प्लवान् च उत्पादयामास। सुग्रीवी अजान् अश्वान् मेषान् उष्ट्रान् गर्दभान् च जन्मयामास। विनता शुभौ गरुडं अरुणं च जन्मयामास। सौदामिनी अपि सर्वलोकभीषणा कन्या अभवत्; सुरसा प्राचीनकाले सहस्रं सर्पान् जन्मयामास। कद्रुः व्रतस्थाः सहस्रं शिरसां सर्पान् जन्मयामास; तेषु षड् विंशतिः श्रेष्ठाः कीर्तिताः—शेषः, वासुकिः, कर्कोटः, शङ्खः, ऐरावतः, कम्बलः, धनञ्जयः, महानिलः, पद्मः, अश्वतरः, तक्षकः, एलापत्रः, महापद्मः, धृतराष्ट्रः, बलाहकः, शङ्खपालः, महाशङ्खः, पुष्पदंष्ट्रः, शुभाननः, शङ्खलोमः, नहुषः, वामनः, फणितः, कपिलः, दुर्मुखः, पतञ्जलिः च स्मृताः। क्रोधवशात् सा राक्षससमूहं मायाविनं उत्पादयामास; गोमहिषी पुण्यश्लोकाः रुद्रसमूहं जन्मयामास। सुरभिः अपि कश्यपपुत्रसमूहं जन्मयामास, तद्वत् कश्यपः मुनिसमूहं अप्सरसः च उत्पादयामास। इलायाः किन्नरगन्धर्वसमूहः, अरिष्टायाः अपि बहवः, इलायाः तृणवृक्षलतिगुल्माः सर्वे उत्पन्नाः। त्विषा अनन्तान् यक्षराक्षसान् जन्मयामास; एवं संक्षेपेण कश्यपवंशाः कीर्तिताः। तेषां पुत्रपौत्रादिवंशाः बहवः स्मृताः; एवं सर्वे प्राणी महात्मना कश्यपेन सृष्टाः। सर्वेषु चराचरेषु स्थापितेषु, प्रजापतिः तेषु मुख्यं अधिपतिं अभिषिच्य राजान् कृतवान्। ततो वैवस्वतमनुं मनुष्याधिपतिं नियुक्तवान्, पूर्वं ब्रह्मणाभिषिक्तान् स्वायम्भुवे तु। तैः सप्तद्वीपसहितं पर्वतं च पृथिवीं धर्मेण शासनं कुर्वन्ति। ये ब्रह्मणाभिषिक्ताः पूर्वस्वायम्भुवे, ते अप्यभिषिक्ताः, मनवः भवन्ति। यदा पूर्वमन्वन्तराणि गतानि, तेषां अधिपतयः गताः, तदा नूतनमन्वन्तरे अन्ये अभिषिक्ताः भवन्ति। सर्वे राजानः पूर्वापरमन्वन्तरेषु स्मृताः, पुत्रान् उत्पाद्य वंशपरम्परायै। कश्यपः पुनः वंशकामनया तपः कृतवान्—"मम वंशस्थापकः पुत्रः भवेत्" इति चिन्तयन्। तस्य ब्रह्मयोगेन द्वौ महातेजसौ पुत्रौ जातौ—वत्सरः, असितः। वत्सरात् नैध्रुवः जातः, रायभ्यः महायशाः। रायभ्यवंशः रायभ्याः इति ज्ञेयः; नैध्रुववंशं वक्ष्यामि। च्यवनकन्यायाः सुमेधः जातः। सा नैध्रुवपत्नी, कुण्डपायिनां माता अभवत्। असितात् एकपर्णायाः ब्राह्मणः महाबुद्धिः जातः। शाण्डिल्यानां मध्ये देवलः महातपाः श्रेष्ठः। शाण्डिल्याः, नैध्रुवाः, रायभ्याः त्रयः शाखाः, कश्यपाः चान्यः। पुलस्त्यस्य नव दिव्यस्वभावान् वक्ष्यामि। एकादशमनौ चत्वारि युगानि गतम्। तस्मिन्युगे अर्धं शेषं, द्वापरयुगारम्भे, मानवानां पुत्रः दमः अभवत्। दमस्य पुत्रः तृणबिन्दुः, तृतीयत्रेतायाः प्रारम्भे राजा अभवत्। तस्य कन्या इलविला अतिसुन्दरी अभवत्। स राजा तां पुलस्त्याय दत्तवान्। इलविलायाः ऋषिः ऐरविलो, विश्रवाः जातः। तस्य चत्वारि पत्न्यः, पौलस्त्यवंशं वर्धयामासुः। बृहस्पतेः शुभा कन्या देववर्णिनी, पुष्पोत्कटा, बालाका, माल्यवतः कन्या स्मृता। कैकसी, मालिनः कन्या, तेषां सन्तानं शृणु। देववर्णिनी वैश्रवणं ज्येष्ठं जन्मयामास। कैकसी रावणं राक्षसाधिपतिं, कुम्भकर्णं, शूर्पणखां, विभीषणं च जन्मयामास। पुष्पोत्कटा महोदरं, प्रहस्तं, महापार्श्वं, खरं च पुत्रान् जन्मयामास। बालायाः पुत्री कुम्भीनसी, तस्याः त्रिशिराः, दूषणः, विद्युज्जिह्वः राक्षसाः अभवन्। एवं कश्यपाद्याः विविधाः सन्ततयः सृष्टाः, तेषां वंशाः, पुत्रपौत्रादयः, अधिपत्यं च प्रजापतेः नियोजितम्।