ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਗਤੀ-ਚੱਕਰ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਚੱਕਰ ਹੀ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸਾਲ ਦਾ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਤਵਤੀ ਪਤਿਵਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਉੱਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਤਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਅੱਗ ਦੀ ਚਲਚਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ। ਅਸੀਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਯਥਾ ਯੋਗ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਦੇ ਕੇ ਫਸਲਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖ ਸਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਉਗਾਏ ਹੋਏ ਪੌਦੇ ਯਜਨਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਮੀਂਹ ਹੇਠਾਂ ਭੇਜਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਉਪਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਮ ਨਾਲ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਸਾਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਯਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ— ਅਜੇਹੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਨਾਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਤੇ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਬਚਤ ਖੁਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਤਪੁਰਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦਿਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਦਿਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਦੇ ਰੁਕਣ ਦਾ ਡਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਪ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਤਪ ਨਾਲ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਪਤਿਵਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਤਾਂ ਭੁੱਖ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਪੀੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਪਤਿਵਰਤਾ ਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਅਤੇ ਭਾਨੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਉੱਗੇ।” ਪੁੱਤਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਉਹ ਉਸ ਕੋਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—‘ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਸੂਰਜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹੇ।’” ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਪਤਿਵਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਵੇਂ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਦਿਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਾਂਗੀ।” ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਿਵਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਮਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਖ-ਸਮਾਚਾਰ ਪੁੱਛਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਧਰਮਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨਦੀ ਹੈਂ?” ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਸਤਕਰਮ ਵਾਲੀ! ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੰਜ ਯਜਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਤੇ ਕਰਤੱਬ ਅਨੁਸਾਰ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਧਨ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਯੋਗਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਤਪ, ਦਾਨ ਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹੋ। ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਤੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਤੂ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਸਭ ਪੁੰਨ-ਕਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਯਜਨਾ, ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ; ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਤਕਰਮ ਵਾਲੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਪਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਇਸਤਰੀ, ਜੇ ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਮਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਸਿਰਫ਼ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਅੱਧਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਪੁੱਤਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅਤ੍ਰਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ— ‘ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਸਵਭਾਵਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਮਈ, ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮੁੜ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਪਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ; ਪਤੀ ਦਾ ਸਨੇਹਾ ਇੱਥੇ ਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਤੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਇਸਤਰੀ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤੀ ਹੀ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੁਣ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਈ ਹੋ, ਦੱਸੋ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋ?’” ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਕਰਮ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮੁੜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚੱਲਣ, ਮੈਂ ਇਸੀ ਲਈ ਆਈ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੇ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਦਿਨ ਦੇ ਰੁਕਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ; ਇਸ ਰੁਕਾਵਟ ਕਰਕੇ, ਮੀਂਹ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਪਤਾ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਸਤਕਰਮ ਵਾਲੀ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ—ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਦੇ।