સર્વમેવ નરવ્યાઘ્ર વિધાનમનુવર્તતે વિધિના વિહિતં જ્ઞાત્વા મા વિચિત્રં મનઃ કૃથાઃ
હે પુરુષશાર্দૂલ, બધું ભાગ્ય પ્રમાણે જ બને છે. જે વિધિએ નિર્ધારિત છે, એ જાણીને તું મનમાં આશ્ચર્ય ન કર.
રાજવદ્રૂપવેષૌ તે બ્રાહ્મીં વાચં બિભર્ષિ ચ કિંનામા ત્વં કુતશ્ચાસિ કસ્ય પુત્રશ્ચ શંસ મે
તું તો રાજાવત દેખાય છે અને વેશ પણ એવો છે, પણ બોલ તું બ્રાહ્મણ જેવી છે. તું કોણ છે, ક્યાંથી આવ્યો છે અને કોના પુત્ર છે, એ મને કહો.
બ્રહ્મચર્યેણ વેદો મે કૃત્સ્નઃ શ્રુતિપથં ગતઃ રાજાહં રાજપુત્રશ્ચ યયાતિરિતિ વિશ્રુતઃ
બ્રહ્મચર્યથી મેં આખો વેદ શીખી લીધો છે. હું રાજા અને રાજપુત્ર છું, યયાતિ નામે પ્રસિદ્ધ છું.
કેન ચાર્થેન નૃપતે હ્ય્ એનં દેશં સમાગતઃ જિઘૃક્ષુર્વારિ યત્કિંચિદ્ અથવા મૃગલિપ્સયા
હે રાજા, કયા હેતુથી તું અહીં આવ્યો છે? પાણી લેવા કે મૃગશિકાર માટે?
મૃગલિપ્સુરહં ભદ્રે પાનીયાર્થમ્ ઇહાગતઃ બહુધાપ્યનુયુક્તો ઽસ્મિ ત્વમ્ અનુજ્ઞાતુમર્હસિ
હે સુમુખી, હું મૃગશિકાર માટે અને પાણી પીવા અહીં આવ્યો છું. તું મને અનેક રીતે પૂછ્યું છે, હવે મને જવા દે.
દ્વાભ્યાં કન્યાસહસ્રાભ્યાં દાસ્યા શર્મિષ્ઠયા સહ ત્વદધીનાસ્મિ ભદ્રં તે સખે ભર્તા ચ મે ભવ
બે હજાર કન્યાઓ અને દાસી શર્મિષ્ઠા સાથે હું તારા અધિકારમાં છું. તને શુભકામનાઓ, હે મિત્ર—મારા પતિ બન.
વિદ્ધ્યૌશનસિ ભદ્રં તે ન ત્વદર્હો ઽસ્મિ ભામિનિ અવિવાહ્યાઃ સ્મ રાજાનો દેવયાનિ પિતુસ્તવ
હે શુભે, જાણ કે હું તારો યોગ્ય નથી, સુંદરિ. તારા પિતા રાજાઓને કન્યા આપતા નથી, દેવયાની.
સંસૃષ્ટં બ્રહ્મણા ક્ષત્રં ક્ષત્રં બ્રહ્મણિ સંશ્રિતમ્ ઋષિશ્ચ ઋષિપુત્રશ્ચ નાહુષાદ્ય ભજસ્વ મામ્
બ્રહ્માએ ક્ષત્રિય અને બ્રાહ્મણ બંનેને જોડ્યા છે; ક્ષત્રિય બ્રાહ્મણમાં અને બ્રાહ્મણ ક્ષત્રિયામાં સ્થિર છે. હે નાહુષપુત્ર, ન તો ઋષિ કે ઋષિપુત્ર તું મને પસંદ કર.
એકદેહોદ્ભવા વર્ણાશ્ ચત્વારો ઽપિ વરાનને પૃથગ્ધર્માઃ પૃથક્છૌચાસ્ તેષાં વૈ બ્રાહ્મણો વરઃ
હે સુંદર મુખવાળી, ચારેય વર્ણો એક જ શરીરમાંથી ઉત્પન્ન છે, દરેકના પોતાના ધર્મ અને પવિત્રતા છે; તેમાં બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ છે.
પાણિગ્રહો નાહુષાયં ન પુંભિઃ સેવિતઃ પુરા ત્વં પાણિમગ્રહીદગ્રે વૃણોમિ ત્વામહં તતઃ
નાહુષના પુત્ર દ્વારા હાથ પકડવાનો રિવાજ પહેલાં પુરુષોએ ક્યારેય કર્યો નહોતો; તું પહેલું મારા હાથ પકડ્યો, તેથી હું તને પસંદ કરું છું.
કથં તુ મે મનસ્વિન્યાઃ પાણિમન્યઃ પુમાન્સ્પૃશેત્ ગૃહીતમૃષિપુત્રેણ સ્વયં વાપ્યૃષિણા ત્વયા
જે સ્ત્રીનું મન સ્થિર છે, તેનો હાથ જ્યારે ઋષિપુત્ર, ઋષિ કે તું પોતે પકડી ચૂક્યો હોય, ત્યારે બીજો પુરુષ તેને કેમ સ્પર્શી શકે?
ક્રુદ્ધાદાશીવિષાત્ સર્પાજ્ જ્વલનાત્સર્વતોમુખાત્ દુરાધર્ષતરો વિપ્રઃ પુરુષેણ વિજાનતા
ક્રોધિત બ્રાહ્મણ, ઝેરી સાપ કે ચારે બાજુથી બળતા અગ્નિ કરતાં પણ વધુ ભયાનક હોય છે, ખાસ કરીને સમજદાર માણસ માટે.
કથમાશીવિષાત્ સર્પાજ્ જ્વલનાત્ સર્વતોમુખાત્ દુરાધર્ષતરો વિપ્ર ઇત્યાત્થ પુરુષર્ષભ
સાપના ઝેરથી કે ચારે બાજુથી બળતા અગ્નિ કરતાં બ્રાહ્મણ કેમ વધુ ભયાનક છે? હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તું આમ પૂછે છે.
દશેદાશીવિષસ્ત્વેકં શસ્ત્રેણૈકશ્ચ વધ્યતે હન્તિ વિપ્રઃ સરાષ્ટ્રાણિ પુરાણ્યપિ હિ કોપિતઃ
ઝેરી સાપ ફક્ત એકને દંશે છે, શસ્ત્ર પણ એકને જ મારે છે; પણ ક્રોધિત બ્રાહ્મણ આખા રાજ્યને—even જૂના રાજ્યને પણ—નાશ કરી શકે છે.
દુરાધર્ષતરો વિપ્રસ્ તસ્માદ્ભીરુ મતો મમ અતો ઽદત્તાં ચ પિત્રા ત્વાં ભદ્રે ન વિવહામ્યહમ્
માટે, હું માનું છું કે બ્રાહ્મણ સૌથી વધુ ભયાનક છે, હે ભયભીતે; એથી જ તારા પિતાએ તને મને આપ્યા નહીં, અને તેથી હું તારો લગ્ન કરતો નથી.
દત્તાં વહસ્વ પિત્રા માં ત્વં હિ રાજન્વૃતો મયા અયાચતો ભયં નાસ્તિ દત્તાં ચ પ્રતિગૃહ્ણતઃ
મને તારા પિતાએ આપ્યો છે, એ રીતે સ્વીકાર. હે રાજા, મેં તને પસંદ કર્યો છે; જે કન્યા અપાય છે અને જે સ્વીકાર કરે છે, તેને કોઈ ભય નથી.
ત્વરિતં દેવયાન્યાથ પ્રેષિતા પિતુરાત્મનઃ સર્વં નિવેદયામાસ ધાત્રી તસ્મૈ યથાતથમ્
પછી, દેવયાનીના કહેવા પર, તેની ધાત્રી ઝડપથી પિતાજી પાસે ગઈ અને જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું સાચું-સાચું કહી દીધું.
શ્રુત્વૈવ ચ સ રાજાનં દર્શયામાસ ભાર્ગવઃ દૃષ્ટ્વૈવમ્ આગતં વિપ્રં યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ
આ સાંભળીને ભાર્ગવએ રાજાને બતાવ્યો; અને જયાતિએ, પૃથ્વીપતિએ, આવેલા બ્રાહ્મણને જોયા.
વવન્દે બ્રાહ્મણં કાવ્યં પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતઃ સ્થિતઃ તં ચાપ્યભ્યવદત્કાવ્યઃ સામ્ના પરમવલ્ગુના
જયાતિએ હાથ જોડીને, નમ્રતાથી, કાવ્ય બ્રાહ્મણને વંદન કર્યા; અને કાવ્યે મીઠા અને મનોહર શબ્દોમાં તેને સંબોધ્યા.
રાજાયં નાહુષસ્તાત દુર્ગમે પાણિમગ્રહીત્ નમસ્તે દેહિ મામસ્મૈ લોકે નાન્યં પતિં વૃણે
હે પિતા, આ નાહુષપુત્ર રાજાએ મુશ્કેલીમાં મારી દીકરીનો હાથ પકડી લીધો છે; હું તને વંદન કરું છું, મને તેને આપ, હું દુનિયામાં બીજો પતિ પસંદ કરતી નથી.
વૃતો ઽનયા પતિર્વીર સુતયા ત્વં મમેષ્ટયા ગૃહાણેમાં મયા દત્તાં મહિષીં નહુષાત્મજ
હે વિર, મારી આ પ્રિય દીકરીએ તને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે; હું તને મારી મહારાણી તરીકે તેને સ્વીકારવા કહું છું, હે નાહુષપુત્ર.
અધર્મો માં સ્પૃશેદેવં પાપમ્ અસ્યાશ્ચ ભાર્ગવ વર્ણસંકરતો બ્રહ્મન્ન્ ઇતિ ત્વાં પ્રવૃણોમ્યહમ્
જો હું આવું ન કરું તો, હે ભાર્ગવ, પાપ મને અને તેને સ્પર્શશે, હે બ્રાહ્મણ, વર્ણમિશ્રણથી; તેથી હું તને પસંદ કરું છું.
અધર્માત્ત્વાં વિમુઞ્ચામિ વરં વરય ચેપ્સિતમ્ અસ્મિન્વિવાહે ત્વં શ્લાઘ્યો રહઃ પાપં નુદામિ તે
અધર્મમાંથી હું તને મુક્ત કરું છું; જે ઈચ્છા હોય તે વર માંગ; આ લગ્નમાં તારી પ્રશંસા કરવી જોઈએ અને હું તારો ગુપ્ત પાપ દૂર કરું છું.
વહસ્વ ભાર્યાં ધર્મેણ દેવયાનીં શુચિસ્મિતામ્ અનયા સહ સમ્પ્રીતિમ્ અતુલાં સમવાપ્નુહિ
ધર્મથી શુચિસ્મિત દેવયાનીને પત્ની રૂપે સ્વીકાર; તેની સાથે તું અપરંપાર આનંદ પ્રાપ્ત કર.
ઇયં ચાપિ કુમારી તે શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી સંપૂજ્યા સતતં રાજન્ ન ચૈનાં શયને હ્વય
રાજા, આ વૃષપરવનની પુત્રી શર્મિષ્ઠા છે. તું હંમેશા તેની ઈજ્જત કરજે, પણ તેને કદી તારા શયનખંડમાં બોલાવવી નહીં.
એવમુક્તો યયાતિસ્તુ શુક્રં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ જગામ સ્વપુરં હૃષ્ટઃ સો ઽનુજ્ઞાતો મહાત્મના
આવી રીતે કહ્યું પછી યયાતિએ શુક્રદેવની પરિક્રમા કરી, મહાત્માએ મંજૂરી આપી એટલે આનંદથી પોતાના શહેર તરફ ગયો.
યયાતિઃ સ્વપુરં પ્રાપ્ય મહેન્દ્રપુરસંનિભમ્ પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં તત્ર દેવયાનીં ન્યવેશયત્
યયાતિ પોતાના મહેન્દ્રપુર જેવું સુંદર શહેર પહોંચ્યો અને અંદરના મહેલમાં જઈને ત્યાં દેવયાનીને વસાવ્યા.
દેવયાન્યાશ્ચાનુમતે સુતાં તાં વૃષપર્વણઃ અશોકવનિકાભ્યાશે ગૃહં કૃત્વા ન્યવેશયત્
દેવયાનીની મંજૂરીથી તેણે વૃષપરવનની પુત્રી માટે અશોકવન પાસે એક ઘર બનાવી અને તેને ત્યાં વસાવ્યા.
વૃતાં દાસીસહસ્રેણ શર્મિષ્ઠામ્ આસુરાયણીમ્ વાસોભિરન્નપાનૈશ્ચ સંવિભજ્ય સુસંવૃતામ્
અસુરકન્યા શર્મિષ્ઠા હજારો દાસીઓથી ઘેરાયેલ હતી, અને તેને વસ્ત્ર, ખોરાક અને પીણું બધું પૂરતું મળતું, એ ખૂબ જ સારી રીતે રાખવામાં આવતી.
દેવયાન્યા તુ સહિતઃ સ નૃપો નહુષાત્મજઃ વિજહાર બહૂનબ્દાન્ દેવવન્મુદિતો ભૃશમ્
નહુષપુત્ર રાજાએ દેવયાની સાથે ઘણા વર્ષો આનંદપૂર્વક વિતાવ્યા, જાણે દેવલોકના બગીચામાં હોય એમ.