કથં તુ મે મનસ્વિન્યાઃ પાણિમન્યઃ પુમાન્સ્પૃશેત્ ગૃહીતમૃષિપુત્રેણ સ્વયં વાપ્યૃષિણા ત્વયા
જે સ્ત્રીનું મન સ્થિર છે, તેનો હાથ જ્યારે ઋષિપુત્ર, ઋષિ કે તું પોતે પકડી ચૂક્યો હોય, ત્યારે બીજો પુરુષ તેને કેમ સ્પર્શી શકે?
ક્રુદ્ધાદાશીવિષાત્ સર્પાજ્ જ્વલનાત્સર્વતોમુખાત્ દુરાધર્ષતરો વિપ્રઃ પુરુષેણ વિજાનતા
ક્રોધિત બ્રાહ્મણ, ઝેરી સાપ કે ચારે બાજુથી બળતા અગ્નિ કરતાં પણ વધુ ભયાનક હોય છે, ખાસ કરીને સમજદાર માણસ માટે.
કથમાશીવિષાત્ સર્પાજ્ જ્વલનાત્ સર્વતોમુખાત્ દુરાધર્ષતરો વિપ્ર ઇત્યાત્થ પુરુષર્ષભ
સાપના ઝેરથી કે ચારે બાજુથી બળતા અગ્નિ કરતાં બ્રાહ્મણ કેમ વધુ ભયાનક છે? હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તું આમ પૂછે છે.
દશેદાશીવિષસ્ત્વેકં શસ્ત્રેણૈકશ્ચ વધ્યતે હન્તિ વિપ્રઃ સરાષ્ટ્રાણિ પુરાણ્યપિ હિ કોપિતઃ
ઝેરી સાપ ફક્ત એકને દંશે છે, શસ્ત્ર પણ એકને જ મારે છે; પણ ક્રોધિત બ્રાહ્મણ આખા રાજ્યને—even જૂના રાજ્યને પણ—નાશ કરી શકે છે.
દુરાધર્ષતરો વિપ્રસ્ તસ્માદ્ભીરુ મતો મમ અતો ઽદત્તાં ચ પિત્રા ત્વાં ભદ્રે ન વિવહામ્યહમ્
માટે, હું માનું છું કે બ્રાહ્મણ સૌથી વધુ ભયાનક છે, હે ભયભીતે; એથી જ તારા પિતાએ તને મને આપ્યા નહીં, અને તેથી હું તારો લગ્ન કરતો નથી.
દત્તાં વહસ્વ પિત્રા માં ત્વં હિ રાજન્વૃતો મયા અયાચતો ભયં નાસ્તિ દત્તાં ચ પ્રતિગૃહ્ણતઃ
મને તારા પિતાએ આપ્યો છે, એ રીતે સ્વીકાર. હે રાજા, મેં તને પસંદ કર્યો છે; જે કન્યા અપાય છે અને જે સ્વીકાર કરે છે, તેને કોઈ ભય નથી.
ત્વરિતં દેવયાન્યાથ પ્રેષિતા પિતુરાત્મનઃ સર્વં નિવેદયામાસ ધાત્રી તસ્મૈ યથાતથમ્
પછી, દેવયાનીના કહેવા પર, તેની ધાત્રી ઝડપથી પિતાજી પાસે ગઈ અને જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું સાચું-સાચું કહી દીધું.
શ્રુત્વૈવ ચ સ રાજાનં દર્શયામાસ ભાર્ગવઃ દૃષ્ટ્વૈવમ્ આગતં વિપ્રં યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ
આ સાંભળીને ભાર્ગવએ રાજાને બતાવ્યો; અને જયાતિએ, પૃથ્વીપતિએ, આવેલા બ્રાહ્મણને જોયા.
વવન્દે બ્રાહ્મણં કાવ્યં પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતઃ સ્થિતઃ તં ચાપ્યભ્યવદત્કાવ્યઃ સામ્ના પરમવલ્ગુના
જયાતિએ હાથ જોડીને, નમ્રતાથી, કાવ્ય બ્રાહ્મણને વંદન કર્યા; અને કાવ્યે મીઠા અને મનોહર શબ્દોમાં તેને સંબોધ્યા.
રાજાયં નાહુષસ્તાત દુર્ગમે પાણિમગ્રહીત્ નમસ્તે દેહિ મામસ્મૈ લોકે નાન્યં પતિં વૃણે
હે પિતા, આ નાહુષપુત્ર રાજાએ મુશ્કેલીમાં મારી દીકરીનો હાથ પકડી લીધો છે; હું તને વંદન કરું છું, મને તેને આપ, હું દુનિયામાં બીજો પતિ પસંદ કરતી નથી.
વૃતો ઽનયા પતિર્વીર સુતયા ત્વં મમેષ્ટયા ગૃહાણેમાં મયા દત્તાં મહિષીં નહુષાત્મજ
હે વિર, મારી આ પ્રિય દીકરીએ તને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે; હું તને મારી મહારાણી તરીકે તેને સ્વીકારવા કહું છું, હે નાહુષપુત્ર.
અધર્મો માં સ્પૃશેદેવં પાપમ્ અસ્યાશ્ચ ભાર્ગવ વર્ણસંકરતો બ્રહ્મન્ન્ ઇતિ ત્વાં પ્રવૃણોમ્યહમ્
જો હું આવું ન કરું તો, હે ભાર્ગવ, પાપ મને અને તેને સ્પર્શશે, હે બ્રાહ્મણ, વર્ણમિશ્રણથી; તેથી હું તને પસંદ કરું છું.
અધર્માત્ત્વાં વિમુઞ્ચામિ વરં વરય ચેપ્સિતમ્ અસ્મિન્વિવાહે ત્વં શ્લાઘ્યો રહઃ પાપં નુદામિ તે
અધર્મમાંથી હું તને મુક્ત કરું છું; જે ઈચ્છા હોય તે વર માંગ; આ લગ્નમાં તારી પ્રશંસા કરવી જોઈએ અને હું તારો ગુપ્ત પાપ દૂર કરું છું.
વહસ્વ ભાર્યાં ધર્મેણ દેવયાનીં શુચિસ્મિતામ્ અનયા સહ સમ્પ્રીતિમ્ અતુલાં સમવાપ્નુહિ
ધર્મથી શુચિસ્મિત દેવયાનીને પત્ની રૂપે સ્વીકાર; તેની સાથે તું અપરંપાર આનંદ પ્રાપ્ત કર.
ઇયં ચાપિ કુમારી તે શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી સંપૂજ્યા સતતં રાજન્ ન ચૈનાં શયને હ્વય
રાજા, આ વૃષપરવનની પુત્રી શર્મિષ્ઠા છે. તું હંમેશા તેની ઈજ્જત કરજે, પણ તેને કદી તારા શયનખંડમાં બોલાવવી નહીં.
એવમુક્તો યયાતિસ્તુ શુક્રં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ જગામ સ્વપુરં હૃષ્ટઃ સો ઽનુજ્ઞાતો મહાત્મના
આવી રીતે કહ્યું પછી યયાતિએ શુક્રદેવની પરિક્રમા કરી, મહાત્માએ મંજૂરી આપી એટલે આનંદથી પોતાના શહેર તરફ ગયો.
યયાતિઃ સ્વપુરં પ્રાપ્ય મહેન્દ્રપુરસંનિભમ્ પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં તત્ર દેવયાનીં ન્યવેશયત્
યયાતિ પોતાના મહેન્દ્રપુર જેવું સુંદર શહેર પહોંચ્યો અને અંદરના મહેલમાં જઈને ત્યાં દેવયાનીને વસાવ્યા.
દેવયાન્યાશ્ચાનુમતે સુતાં તાં વૃષપર્વણઃ અશોકવનિકાભ્યાશે ગૃહં કૃત્વા ન્યવેશયત્
દેવયાનીની મંજૂરીથી તેણે વૃષપરવનની પુત્રી માટે અશોકવન પાસે એક ઘર બનાવી અને તેને ત્યાં વસાવ્યા.
વૃતાં દાસીસહસ્રેણ શર્મિષ્ઠામ્ આસુરાયણીમ્ વાસોભિરન્નપાનૈશ્ચ સંવિભજ્ય સુસંવૃતામ્
અસુરકન્યા શર્મિષ્ઠા હજારો દાસીઓથી ઘેરાયેલ હતી, અને તેને વસ્ત્ર, ખોરાક અને પીણું બધું પૂરતું મળતું, એ ખૂબ જ સારી રીતે રાખવામાં આવતી.
દેવયાન્યા તુ સહિતઃ સ નૃપો નહુષાત્મજઃ વિજહાર બહૂનબ્દાન્ દેવવન્મુદિતો ભૃશમ્
નહુષપુત્ર રાજાએ દેવયાની સાથે ઘણા વર્ષો આનંદપૂર્વક વિતાવ્યા, જાણે દેવલોકના બગીચામાં હોય એમ.
ઋતુકાલે તુ સમ્પ્રાપ્તે દેવયાની વરાઙ્ગના લેભે ગર્ભં પ્રથમતઃ કુમારશ્ચ વ્યજાયત
પછી યોગ્ય ઋતુ આવી ત્યારે સુંદર દેવયાની પ્રથમવાર ગર્ભવતી થઈ અને પુત્રનો જન્મ થયો.
ગતે વર્ષસહસ્રે તુ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી દદર્શ યૌવનં પ્રાપ્તા ઋતું સા કમલેક્ષણા
હજારો વર્ષ વીતી ગયા પછી વૃષપરવનની પુત્રી શર્મિષ્ઠાએ યુવાની પામી અને કમળ જેવી આંખોવાળી એ કન્યાએ પણ ઋતુ પ્રાપ્ત કરી.
ચિન્તયામાસ ધર્મજ્ઞા ઋતુપ્રાપ્તૌ ચ ભામિની ઋતુકાલશ્ચ સમ્પ્રાપ્તો ન કશ્ચિન્મે પતિર્વૃતઃ
ધર્મનિષ્ઠ અને તેજસ્વી શર્મિષ્ઠાએ વિચાર્યું: 'મારી ઋતુ આવી છે, પણ મારે કોઈ પતિ નથી.'
કિં પ્રાપ્તં કિંચ કર્તવ્યં કથં કૃત્વા સુખં ભવેત્ દેવયાની પ્રસૂતાસૌ વૃથાહં પ્રાપ્તયૌવના
'આ શું થયું? હવે શું કરવું? કેવી રીતે સુખ મળશે? દેવયાની તો માતા બની ગઈ, અને હું વ્યર્થ યુવાન થઈ છું.'
યથા તયા વૃતો ભર્તા તથૈવાહં વૃણોમિ તમ્ રાજ્ઞા પુત્રફલં દેયમ્ ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ અપીદાનીં સ ધર્માત્મા રહો મે દર્શનં વ્રજેત્
‘જેમ તેણે પતિ પસંદ કર્યો, તેમ હું પણ પસંદ કરીશ. રાજાએ મને પુત્ર આપવો જોઈએ – એ જ મારો નક્કી વિચાર છે. કદાચ હવે એ ધર્મવંત રાજા એકાંતમાં મારી પાસે આવશે.’
અથ નિષ્ક્રમ્ય રાજાસૌ તસ્મિન્કાલે યદૃચ્છયા અશોકવનિકાભ્યાશે શર્મિષ્ઠાં પ્રાપ્ય વિસ્મિતઃ
એ સમયે રાજા બહાર નીકળ્યા અને અશોકવન પાસે શર્મિષ્ઠાને જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયા.
તમેકં રહસિ દૃષ્ટ્વા શર્મિષ્ઠા ચારુહાસિની પ્રત્યુદ્ગમ્યાઞ્જલિં કૃત્વા રાજાનં વાક્યમબ્રવીત્
રાજાને એકલા એકાંતમાં જોઈને સુંદર સ્મિતવાળી શર્મિષ્ઠા આગળ આવી, હાથ જોડીને રાજાને કહ્યું:
સોમશ્ચેન્દ્રશ્ચ વાયુશ્ચ યમશ્ચ વરુણશ્ચ વા તવ વા નાહુષ ગૃહે કઃ સ્ત્રિયં દ્રષ્ટુમર્હતિ
'નહુષપુત્ર, તારા ઘરમાં સોમ, ઇન્દ્ર, વાયુ, યમ કે વરુણ – એમાંથી કોણ સ્ત્રીને જોઈ શકે છે?'
રૂપાભિજનશીલૈર્હિ ત્વં રાજન્વેત્થ માં સદા સા ત્વાં યાચે પ્રસાદ્યેહ રન્તુમેહિ નરાધિપ
'રાજા, તું મને હંમેશા રૂપ, વંશ અને સ્વભાવથી ઓળખે છે. એટલે હું તારી વિનંતી કરું છું, કૃપા કરીને અહીં મારા સાથે સંયોગ કર.'
વેદ્મિ ત્વાં શીલસમ્પન્નાં દૈત્યકન્યામનિન્દિતામ્ રૂપં તુ તે ન પશ્યામિ સૂચ્યગ્રમપિ નિન્દિતમ્
'હું જાણું છું કે તું દૈત્યકન્યા છે અને તારો સ્વભાવ નિર્દોષ છે. તારા રૂપમાં તો સોયની નોક જેટલી પણ ખોટ મને દેખાતી નથી.'