કિંચિત્કાલં ચરેયં વૈ વિષયાન્વયસા તવ પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ પ્રતિદાસ્યામિ યૌવનમ્ સ્વં ચૈવ પ્રતિપત્સ્યે ઽહં પાપ્માનં જરયા સહ
થોડો સમય હું તારી તાજગીથી ભોગ ભોગવીશ; જ્યારે હજાર વર્ષ પૂરા થશે, ત્યારે હું તારી યુવાની પાછી આપીશ અને વૃદ્ધાવસ્થાની પીડા પાછી લઈ લઉં.
એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ પૂરુઃ પિતરમઞ્જસા યથાત્થ ત્વં મહારાજ તત્કરિષ્યામિ તે વચઃ
આ રીતે પિતા બોલ્યા ત્યારે, પૂરુએ સીધા મનથી કહ્યું: 'મહારાજ, તમે જે કહ્યો છે, એ હું જરૂર કરીશ.'
પ્રતિપત્સ્યામિ તે રાજન્ પાપ્માનં જરયા સહ ગૃહાણ યૌવનં મત્તશ્ ચર કામાન્ યથેપ્સિતાન્
'હું, રાજા, તારી વૃદ્ધાવસ્થા અને એની પીડા સ્વીકારું છું; તું મારી યુવાની લઈ અને મનગમતા ભોગ ભોગવીશ.'
જરયાહં પ્રતિચ્છન્નો વયોરૂપધરસ્તવ યૌવનં ભવતે દત્ત્વા ચરિષ્યામિ યથેચ્છયા
'હું વૃદ્ધાવસ્થાથી ઢંકાઈને તારો રૂપ અને વય ધારણ કરીશ; મારી યુવાની તને આપી, હું તારી ઈચ્છા પ્રમાણે જીવતો રહીશ.'
પૂરો પ્રીતો ઽસ્મિ તે વત્સ વરં ચેમં દદામિ તે સર્વકામસમૃદ્ધાર્થા ભવિષ્યતિ તવ પ્રજા
'પૂરુ, બેટા, હું તારા પર પ્રસન્ન છું; હું તને આ વર આપું છું: તારા વંશજ સૌ કામના અને સંપત્તિમાં સમૃદ્ધ રહેશે.'
એવમુક્તઃ સ રાજર્ષિઃ કાવ્યં સ્મૃત્વા મહાવ્રતમ્ સંક્રામયામાસ જરાં તદા પુત્રે મહાત્મનિ
આ રીતે બોલ્યા પછી, એ રાજર્ષિએ કાવ્યના મહાન વ્રતને યાદ કરીને વૃદ્ધાવસ્થા પોતાના મહાન પુત્રને આપી દીધી.
પૌરવેણાથ વયસા યયાતિર્નહુષાત્મજઃ પ્રીતિયુક્તો નરશ્રેષ્ઠશ્ ચચાર વિષયાન્પ્રિયાન્
પછી નહુષપુત્ર યયાતીએ, પૂરુની યુવાની લઈને, આનંદથી, સર્વોત્તમ મનુષ્ય તરીકે મનગમતા ભોગ ભોગવ્યા.
યથાકામં યથોત્સાહં યથાકાલં યથાસુખમ્ ધર્માવિરુદ્ધાન્રાજેન્દ્રો યથાર્હતિ સ એવ હિ
જેમ મનમાં હતું, ઉત્સાહથી, યોગ્ય સમયે અને આનંદથી, રાજાએ ધર્મને ન ટકરાય એવા ભોગ ભોગવ્યા, જેમ તે માટે યોગ્ય હતું.
દેવાન્ અતર્પયદ્ યજ્ઞૈઃ શ્રાદ્ધૈરપિ પિતામહાન્ દીનાનનુગ્રહૈરિષ્ટૈઃ કામૈશ્ચ દ્વિજસત્તમાન્
એણે દેવતાઓને યજ્ઞોથી, પિતૃઓને શ્રાદ્ધથી, દુઃખીઓને દયા અને દ્વિજ શ્રેષ્ઠોને ઇચ્છિત દાનથી તૃપ્ત કર્યા.
અતિથીનન્નપાનૈશ્ચ વિશશ્ચ પ્રતિપાલનૈઃ આનૃશંસ્યેન શૂદ્રાંશ્ચ દસ્યૂન્નિગ્રહણેન ચ
એણે અતિથિઓને ભોજન અને પાનથી, પ્રજાને રક્ષણથી, સૌને દયાથી અને શૂદ્રો તથા દુષ્કર્મીઓને દમન કરીને સંતોષ્યા.
ધર્મેણ ચ પ્રજાઃ સર્વા યથાવદ્ અનુરઞ્જયન્ યયાતિઃ પાલયામાસ સાક્ષાદિન્દ્ર ઇવાપરઃ
યયાતીએ ધર્મથી સર્વ પ્રજાને યોગ્ય રીતે પ્રસન્ન કરી, સ્વયં ઇન્દ્ર જેવો રાજ્ય સંભાળ્યું.
સ રાજા સિંહવિક્રાન્તો યુવા વિષયગોચરઃ અવિરોધેન ધર્મસ્ય ચચાર સુખમુત્તમમ્
એ રાજા, સિંહ જેવી ચાલવાળો, યુવાન અને ભોગોમાં તલીન, ધર્મને અડધો ન પાડીને સર્વોત્તમ સુખ ભોગવતો રહ્યો.
સ સમ્પ્રાપ્ય શુભાન્કામાંસ્ તૃપ્તઃ ખિન્નશ્ચ પાર્થિવઃ કાલં વર્ષસહસ્રાન્તં સસ્માર મનુજાધિપઃ
રાજાએ જ્યારે પોતાના શુભ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરી, ત્યારે તે સંતોષી પણ થાકેલો હતો અને મનુષ્યોના રાજાએ હજાર વર્ષ પૂરા થવાનો સમય યાદ કર્યો.
પરિચિન્ત્ય સ કાલજ્ઞઃ કલાકાષ્ઠાશ્ચ વીર્યવાન્ પૂર્ણમ્ મત્વા તતઃ કાલં પૂરું પુત્રમુવાચ હ
સમયની સમજ ધરાવતા અને બળવાન રાજાએ સમયના ભાગોનું વિચાર કરીને, સમય પૂરું થયો એવું માનીને પુત્ર પૂરુને કહ્યું.
ન જાતુ કામઃ કામાનામ્ ઉપભોગેન શામ્યતિ હવિષા કૃષ્ણવર્ત્મેવ ભૂય એવાભિવર્ધતે
ભોગથી ઇચ્છા ક્યારેય શમતી નથી; જેમ ઘી નાખવાથી અગ્નિ વધુ પ્રજ્વલિત થાય છે, તેમ ભોગથી ઇચ્છા વધુ વધે છે.
યત્પૃથિવ્યાં વ્રીહિયવં હિરણ્યં પશવઃ સ્ત્રિયઃ નાલમેકસ્ય તત્સર્વમ્ ઇતિ મત્વા શમં વ્રજેત્
પૃથ્વી પર જેટલું ધાન, જવાર, સોનું, પશુઓ કે સ્ત્રીઓ હોય, એ બધું પણ એક માણસ માટે પૂરતું નથી; આ વિચાર કરીને મનુષ્યે સંતોષ રાખવો જોઈએ.
યથાસુખં યથોત્સાહં યથાકામમરિંદમ સેવિતા વિષયાઃ પુત્ર યૌવનેન મયા તવ
હે શત્રુવિજયી પુત્ર, મેં યુવાનીના આનંદ તારા સાથે, આનંદથી, ઉત્સાહથી અને મનની ઇચ્છાથી માણ્યા છે.
પૂરો પ્રીતો ઽસ્મિ ભદ્રં તે ગૃહાણેદં સ્વયૌવનમ્ રાજ્યં ચૈવ ગૃહાણેદં ત્વં હિ મે પ્રિયકૃત્સુતઃ
પૂરુ, હું ખુશ છું, તને આશીર્વાદ મળે! તું આ તારી યુવાની અને આ રાજ્ય સ્વીકાર, કેમ કે તું મારું પ્રિય પુત્ર છે.
પ્રતિપેદે જરાં રાજા યયાતિર્નાહુષસ્તદા યૌવનં પ્રતિપેદે સ પૂરુઃ સ્વં પુનરાત્મનઃ
ત્યારે નાહુષપુત્ર યયાતીએ વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારી અને પૂરુએ પોતાની યુવાની પાછી મેળવી.
અભિષેક્તુકામં ચ નૃપં પૂરું પુત્રં કનીયસમ્ બ્રાહ્મણપ્રમુખા વર્ણા ઇદં વચનમબ્રુવન્
જ્યારે રાજાએ પોતાના નાના પુત્ર પૂરુને રાજસિંહાસન પર બેસાડવાનો ઇચ્છ્યો, ત્યારે બ્રાહ્મણો સહિત બધા વર્ણોએ આ શબ્દો કહ્યા.
કથં શુક્રસ્ય દૌહિત્રં દેવયાન્યાઃ સુતં પ્રભો જ્યેષ્ઠં યદુમતિક્રમ્ય રાજ્યં પૂરોઃ પ્રદાસ્યસિ
હે પ્રભુ, તમે શુક્રના દોહિત્ર અને દેવયાનીના પુત્ર પૂરુને, મોટા પુત્ર યદુને છોડીને, રાજ્ય કેમ આપશો?
જ્યેષ્ઠો યદુસ્તવ સુતસ્ તુર્વસુસ્તદનન્તરમ્ શર્મિષ્ઠાયાઃ સુતો દ્રુહ્યુસ્ તથાનુઃ પૂરુરેવ ચ
તમારો મોટો પુત્ર યદુ છે, પછી તુર્વસુ આવે છે; શર્મિષ્ઠાનો પુત્ર દુહ્યુ છે, પછી અનુ અને પછી પૂરુ છે.
કથં જ્યેષ્ઠમતિક્રમ્ય કનીયાન્ રાજ્યમર્હતિ એતત્સંબોધયામસ્ત્વાં સ્વધર્મમનુપાલય
મોટા પુત્રને છોડીને નાના પુત્રને રાજ્ય આપવું યોગ્ય નથી; અમે તમને સ્પષ્ટ કહીએ છીએ—તમારો ધર્મ પાળો.
બ્રાહ્મણપ્રમુખા વર્ણાઃ સર્વે શૃણ્વન્તુ મે વચઃ જ્યેષ્ઠં પ્રતિ યતો રાજ્યં ન દેયં મે કથંચન
બ્રાહ્મણો સહિત બધા વર્ણો મારા વચન સાંભળે—મારે ક્યારેય મોટા પુત્રને રાજ્ય આપવું નથી.
મમ જ્યેષ્ઠેન યદુના નિયોગો નાનુપાલિતઃ પ્રતિકૂલઃ પિતુર્યશ્ચ ન સ પુત્રઃ સતાં મતઃ
મારો મોટો પુત્ર યદુએ મારી આજ્ઞા ન માની અને પિતાની વિરુદ્ધ વર્ત્યો; એવો પુત્ર સારા લોકોમાં સાચો પુત્ર માનાતો નથી.
માતાપિત્રોર્વચનકૃદ્ ધિતઃ પથ્યશ્ચ યઃ સુતઃ સ પુત્રઃ પુત્રવદ્યશ્ચ વર્તતે પિતૃમાતૃષુ
જે પુત્ર માતા-પિતાની વાત માને, હિતકારક અને યોગ્ય માર્ગે ચાલે, એ સાચો પુત્ર કહેવાય છે અને માતા-પિતાની સેવા કરે છે.
યદુનાહમવજ્ઞાતસ્ તથા તુર્વસુનાપિ વા દ્રુહ્યુણા ચાનુના ચૈવમ્ અપ્યવજ્ઞા કૃતા ભૃશમ્
યદુએ મને અવગણ્યો, એ જ રીતે તુર્વસુ, દુહ્યુ અને અનુએ પણ મને બહુ અપમાન આપ્યું.
પૂરુણા મે કૃતં વાક્યં માનિતં ચ વિશેષતઃ કનીયાન્મમ દાયાદો જરા યેન ધૃતા મમ
પૂરુએ મારી આજ્ઞા પાળી અને ખાસ કરીને મને માન આપ્યો; એ નાના હોવા છતાં, મારા વૃદ્ધાવસ્થાને સહન કરીને એ જ વારસદાર છે.
મમ કામઃ સ ચ કૃતઃ પૂરુણા પુત્રરૂપિણા શુક્રેણ ચ વરો દત્તઃ કાવ્યેનોશનસા સ્વયમ્
મારી ઇચ્છા પૂરુએ, પુત્રરૂપે, પૂર્ણ કરી; અને કાવ્ય ઉશનાસ શુક્રે પણ મને વરદાન આપ્યું હતું.
પુત્રો યસ્ત્વાનુવર્તેત સ રાજા પૃથિવીપતિઃ ભવન્તઃ પ્રતિજાનન્તુ પૂરૂ રાજ્યે ઽભિષિચ્યતામ્
જે પુત્ર પિતાની આજ્ઞા પાળે, એ જ પૃથ્વીનો રાજા બનવા યોગ્ય છે; તમે બધા સહમતિ આપો—પૂરુને રાજા બનાવો.