ദൃഷ്ട്വാ ദുഹിതരം കാവ്യോ ദേവയാനീം തപോവനേ ബാഹുഭ്യാം സമ്പരിഷ്വജ്യ ദുഃഖിതോ വാക്യമബ്രവീത്
വനത്തിലെ തപോവനത്തിൽ ദേവയാനിയെ കണ്ട കാവ്യൻ, അവളെ കൈകളാൽ അണച്ചു, ദു:ഖത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആത്മദോഷൈര് നിയച്ഛന്തി സര്വേ ദുഃഖസുഖേ ജനാഃ മന്യേ ദുശ്ചരിതം തേ ഽസ്തി തസ്യേയം നിഷ്കൃതിഃ കൃതാ
എല്ലാവർക്കും സന്തോഷവും ദു:ഖവും അവരുടെ സ്വന്തം തെറ്റുകൾ കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. നീ എന്തോ തെറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടാവണം, അതിനാണ് ഇതു പ്രായശ്ചിത്തമായത് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
നിഷ്കൃതിര് വാസ്തു വാ മാസ്തു ശൃണുഷ്വാവഹിതോ മമ ശര്മിഷ്ഠയാ യദുക്താസ്മി ദുഹിത്രാ വൃഷപര്വണഃ
പ്രായശ്ചിത്തമുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നത് ഒട്ടുമില്ല. നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം, വൃഷപർവന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠ എന്നോട് പറഞ്ഞത് ഞാൻ പറയാം.
സത്യം കിലൈതത്സാ പ്രാഹ ദൈത്യാനാമസ്മി ഗായനാ ഏവം ഹി മേ കഥയതി ശര്മിഷ്ഠാ വാര്ഷപര്വണീ
ശരിക്കും അവൾ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ദൈത്യരുടെ ഗായികയാണ്.' ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് വൃഷപർവന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠ എന്നോട് പറഞ്ഞത്.
വചനം തീക്ഷ്ണപരുഷം ക്രോധരക്തേക്ഷണാ ഭൃശമ് സ്തുവതോ ദുഹിതാസി ത്വം യാചതഃ പ്രതിഗൃഹ്ണതഃ
കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് അവൾ വളരെ കഠിനവും കടുപ്പമുള്ളവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'നീ പുകഴ്ത്തുന്നവന്റെ മകളും, കൈക്കൊള്ളുന്നവന്റെ മകളും ആണു.'
സുതാഹം സ്തൂയമാനസ്യ ദദതോ ഽപ്രതിഗൃഹ്ണതഃ ഇതി മാമാഹ ശര്മിഷ്ഠാ ദുഹിതാ വൃഷപര്വണഃ ക്രോധസംരക്തനയനാ ദര്പപൂര്ണാനനാ തതഃ
'ഞാൻ പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നവന്റെ മകളും, നൽകുന്നവന്റെ മകളും, കൈക്കൊള്ളാത്തവന്റെ മകളും ആണു.' ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് വൃഷപർവന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠ, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച്, അഭിമാനത്തോടെ മുഖം നിറഞ്ഞ് എന്നോട് പറഞ്ഞത്.
യദ്യഹം സ്തുവതസ്താത ദുഹിതാ പ്രതിഗൃഹ്ണതഃ പ്രസാദയിഷ്യേ ശര്മിഷ്ഠാമ് ഇത്യുക്താ ഹി സഖീ മയാ
'എന്റെ അച്ഛൻ പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നവൻ, നീ കൈക്കൊള്ളുന്നവന്റെ മകൾ, അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ ഞാൻ ശർമിഷ്ഠയെ മനസ്സിലാക്കും.' ഇങ്ങനെ എന്റെ സഖി എന്നോട് പറഞ്ഞു.
വൃഷപര്വൈവ തദ്വേദ ശക്രോ രാജാ ച നാഹുഷഃ അചിന്ത്യം ബ്രഹ്മ നിര്ദ്വംദ്വമ് ഐശ്വരം ഹി ബലം മമ
ഇത് വൃഷപർവൻ തന്നെ അറിയുന്നു, ഇന്ദ്രനും രാജാവ് നാഹുഷനും അറിയുന്നു. എന്റെ ശക്തി ദൈവികവും, ഇരട്ടത്വം ഇല്ലാത്തതും, ബ്രഹ്മംപോലെ മനസ്സിൽ പിടികൂടാനാകാത്തതുമാണ്.
യഃ പരേഷാം നരോ നിത്യമ് അതിവാദാംസ്തിതിക്ഷതി ദേവയാനി വിജാനീഹി തേന സര്വമിദം ജിതമ്
ദേവയാനി, മറ്റുള്ളവരുടെ കഠിനവാക്കുകൾ എല്ലായ്പ്പോഴും സഹിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ജയിക്കുന്നു എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
യഃ സമുത്പതിതം ക്രോധം നിഗൃഹ്ണാതി ഹയം യഥാ സ യന്തേത്യുച്യതേ സദ്ഭിര് ന യോ രശ്മിഷു ലമ്ബതേ
ഉയരുന്ന കോപം കുതിരയെ കയ്യിൽ പിടിക്കുന്നപോലെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനെയാണ് ജ്ഞാനികൾ യഥാർത്ഥ സാരഥി എന്ന് പറയുന്നത്; വെറും കയറുപിടിക്കുന്നവനെ അല്ല.
യഃ സമുത്പതിതം ക്രോധമ് അക്രോധനേ നിയച്ഛതി ദേവയാനി വിജാനീഹി തേന സര്വമിദം ജിതമ്
ദേവയാനി, ഉയരുന്ന കോപം അകമ്പടി ഇല്ലാതെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ജയിക്കുന്നു എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
യഃ സമുത്പതിതം കോപം ക്ഷമയൈവ നിരസ്യതി യഥോരഗസ്ത്വചം ജീര്ണാം സ വൈ പുരുഷ ഉച്യതേ
ഉയരുന്ന കോപം ക്ഷമയാൽ അകറ്റുന്നവൻ, പാമ്പ് പഴയതോലു കളയുന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥ പുരുഷനാണ്.
യസ്തു ഭാവയതേ ധര്മം യോ ഽതിമാത്രം തിതിക്ഷതി യശ്ച തപ്തോ ന തപതി ഭൃശം സോ ഽര്ഥസ്യ ഭാജനമ്
ആരും ധർമ്മത്തെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു, അതിക്രമമായി സഹിച്ചു, വലിയ കഷ്ടങ്ങൾ വന്നാലും അതിൽ ദു:ഖം കാണിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്തിനായി യോജ്യനായ ഒരു പാത്രം തന്നെയാണ്.
യോ യജേദശ്വമേധേന മാസി മാസി ശതം സമാഃ യസ്തു കുപ്യേന്ന സര്വസ്യ തയോരക്രോധനോ വരഃ
ഓരോ മാസവും നൂറ് അശ്വമേധ യാഗങ്ങൾ വർഷങ്ങളോളം ചെയ്യുന്നവനും, ഒരിക്കലും ആരോടും കോപിക്കാത്തവനും ഇരുവരിൽ, കോപമില്ലാത്തവനാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമൻ.
യേ കുമാരാഃ കുമാര്യശ്ച വൈരം കുര്യുരചേതസഃ നൈതത്പ്രാജ്ഞസ്തു കുര്വീത വിദുസ്തേ ന ബലാബലമ്
അലസമായ ബാലന്മാരും ബാലികകളും തമ്മിൽ വൈരം പുലർത്താമെങ്കിലും, ബുദ്ധിമാന്മാർ അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്. കാരണം, അവർക്ക് ശക്തിയും ദുർബലതയും അറിയാം.
വേദാഹം താത ബാലാപി കാര്യാണാം തു ഗതാഗതമ് ക്രോധേ ചൈവാതിവാദേ വാ കാര്യസ്യാപി ബലാബലേ
എനിക്ക് ബാല്യത്തിൽ തന്നെ പ്രവർത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ അറിയാം. കോപത്തിലും അധികവാക്കുകളിലും പ്രവർത്തിയുടെ ശക്തിയും ദുർബലതയും ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു.
ശിഷ്യസ്യാശിഷ്യവൃത്തം ഹി ന ക്ഷന്തവ്യം ബുഭൂഷുണാ അസത്സംകീര്ണവൃത്തേഷു വാസോ മമ ന രോചതേ
വിദ്യാർത്ഥിയുടെ അശിഷ്ടമായ പെരുമാറ്റം ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ക്ഷമിക്കരുത്. ദുഷ്ടരും കലർന്നവരുമായവരോടൊപ്പം താമസിക്കാൻ എനിക്കിഷ്ടമില്ല.
പുംസോ യേ നാഭിനന്ദന്തി വൃത്തേനാഭിജനേന ച ന തേഷു നിവസേത്പ്രാജ്ഞഃ ശ്രേയോര്ഥീ പാപബുദ്ധിഷു
പെരുമാറ്റത്താലോ വംശപരമ്പരയാലോ ഒരാളെ മാനിക്കാത്തവരുടെ ഇടയിൽ, നല്ലതിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബുദ്ധിമാന്മാർ താമസിക്കരുത്. അത്തരം പാപബുദ്ധിയുള്ളവരിൽ നിന്ന് ദൂരെയിരിക്കുക.
യേ നൈനമഭിജാനന്തി വൃത്തേനാഭിജനേന ച തേഷു സാധുഷു വസ്തവ്യം സ വാസഃ ശ്രേഷ്ഠ ഉച്യതേ
പെരുമാറ്റത്താലും വംശപരമ്പരയാലും ഒരാളെ അംഗീകരിക്കുന്ന സന്മാർഗ്ഗികളോടൊപ്പം താമസിക്കണം. അങ്ങനെയുള്ള താമസമാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് പറയുന്നു.
തന്മേ മഥ്നാതി ഹൃദയമ് അഗ്നികല്പമിവാരണമ് വാഗ്ദുരുക്തം മഹാഘോരം ദുഹിതുര്വൃഷപര്വണഃ
വൃഷപർവന്റെ മകളുടെ അതികഠിനവും ഭയങ്കരവുമായ വാക്കുകൾ എന്റെ ഹൃദയം കാട്ടുപോലെ കത്തിക്കുന്നു.
ന ഹ്യ് അതോ ദുഷ്കരം മന്യേ താത ലോകേഷ്വപി ത്രിഷു യഃ സപത്നശ്രിയം ദീപ്താം ഹീനശ്രീഃ പര്യുപാസതേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും, പ്രിയനേ, സമ്പത്ത് ഇല്ലാത്തവൻ ശത്രുവിന്റെ തിളങ്ങുന്ന ഐശ്വര്യത്തിന് അടിമയാവുന്നത് പോലെ ദുഷ്കരമായത് മറ്റൊന്നുമില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല.
തതഃ കാവ്യോ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠഃ സമന്യുരുപഗമ്യ ഹ വൃഷപര്വാണമ് ആസീനമ് ഇത്യുവാചാവിചാരയന്
അതിനുശേഷം ഭൃഗുവിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കാവ്യൻ, മനസ്സിൽ കോപം നിറഞ്ഞ്, ഇരുന്നിരുന്ന വൃഷപർവനെ സമീപിച്ച്, ആലോചിച്ച് സംസാരിച്ചു.
നാധര്മശ്ചരിതോ രാജന് സദ്യഃ ഫലതി ഗൌര് ഇവ ശനൈരാവര്ത്യമാനസ്തു മൂലാന്യപി നികൃന്തതി
രാജാവേ, അധർമ്മം ഉടൻ ഫലം തരുന്നില്ല, പശുവിനെപ്പോലെ. പക്ഷേ, അത് പതിയെ വളരുമ്പോൾ, വേരുകൾ പോലും മുറിച്ചുകളയുന്നു.
യദി നാത്മനി പുത്രേഷു ന ചേത്പശ്യതി നപ്തൃഷു പാപമാചരിതം കര്മ ത്രിവര്ഗമതിവര്തതേ
തനിക്കോ മക്കൾക്കോ മുമ്മക്കൾക്കോ ചെയ്ത പാപം കാണാതിരിക്കുമ്പോൾ, ആ പ്രവർത്തി മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കുമപ്പുറത്തേക്ക് കടക്കുന്നു.
ഫലത്യേവം ധ്രുവം പാപം ഗുരുഭുക്തമിവോദരേ യദാ ഘാതയസേ വിപ്രം കചമാങ്ഗിരസം തദാ
പാപം നിർബന്ധമായും ഫലം തരുന്നു, ഗുരുവിന്റെ ഭക്ഷണം വയറ്റിൽ ഫലിക്കുന്നതുപോലെ. അങ്ങനെ തന്നെയാണ് നീ അംഗിരസിന്റെ മകൻ കചനെ കൊല്ലുമ്പോൾ സംഭവിച്ചത്.
അപാപശീലം ധര്മജ്ഞം ശുശ്രൂഷും മദ്ഗൃഹേ രതമ് വധാദനര്ഹതസ്തസ്യ വധാച്ച ദുഹിതുര്മമ
അവൻ പാപരഹിതനും ധർമ്മം അറിയുന്നവനും സേവനത്തിന് ആഗ്രഹവാനുമായും എന്റെ വീട്ടിൽ ഭക്തിയോടെ ഉണ്ടായവനുമായിരുന്നു. അവൻ മരണത്തിന് അർഹനല്ല. അതുപോലെ എന്റെ മകളും.
വൃഷപര്വന്നിബോധ ത്വം ത്യക്ഷ്യാമി ത്വാം സബാന്ധവമ് സ്ഥാതും ത്വദ്വിഷയേ രാജന് ന ശക്നോമി ത്വയാ സഹ
വൃഷപർവനേ, നീ മനസ്സിലാക്കണം: ഞാൻ നിന്നെയും നിന്റെ ബന്ധുക്കളെയും ഉപേക്ഷിക്കും. രാജാവേ, നിന്റെ രാജ്യത്ത് ഞാൻ ഇനി കഴിയാൻ കഴിയില്ല, നിന്നോടൊപ്പം ഇരിക്കാനും കഴിയില്ല.
അദ്യൈവമഭിജാനാമി ദൈത്യം മിഥ്യാപ്രലാപിനമ് യതസ്ത്വമാത്മനോദീര്ണാം ദുഹിതാം കിമുപേക്ഷസേ
ഇന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു, ഈ ദാനവൻ കള്ളവാക്ക് പറയുന്നവനാണെന്ന്. കാരണം, നീ തന്നെ നിന്റെ ദുഃഖിതയായ മകളെ അവഗണിക്കുന്നു.
നാവദ്യം ന മൃഷാവാദം ത്വയി ജാനാമി ഭാര്ഗവ ത്വയി സത്യം ച ധര്മശ്ച തത്പ്രസീദതു മാം ഭവാന്
ഭാർഗവാ, നിന്നിൽ ഞാൻ കുറ്റവുമില്ല, കള്ളവുമില്ലെന്ന് അറിയാം. നിന്നിൽ സത്യം ഉണ്ട്, ധർമ്മവും ഉണ്ട്. ദയവായി എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണം.
അദ്യാസ്മാനപഹായ ത്വമ് ഇതോ യാസ്യസി ഭാര്ഗവ സമുദ്രം സമ്പ്രവേക്ഷ്യാമി നാന്യദസ്തി പരായണമ്
ഭാർഗവാ, നീ ഇന്ന് ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഇവിടെ നിന്ന് പോകുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ സമുദ്രത്തിൽ ചാടും. മറ്റൊരു ആശ്രയം എനിക്ക് ഇല്ല.