അമോഘരേതാസ്ത്വം ചാപി ന മാം ഭജിതുമര്ഹസി അസ്മിന്ന് ഏവം ഗതേ കാലേ യഥാ വാ മന്യസേ പ്രഭോ
'നിന്റെ വിത്ത് ഒരിക്കലും വിഫലമാകില്ലെന്ന് അറിയാം. എന്നാലും നീ എന്നെ സമീപിക്കരുത്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, നിനക്ക് അനുയോജ്യമായത് ചെയ്യുക, പ്രഭോ.'
ഏവമുക്തസ്തഥാ സമ്യഗ് ബൃഹത്തേജാ ബൃഹസ്പതിഃ കാമാത്മാ സ മഹാത്മാപി ന മനഃ സോ ഽഭ്യവാരയത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, മഹാതേജസ്സുള്ള ബൃഹസ്പതി, വലിയ ആത്മാവായിരുന്നിട്ടും, ആഗ്രഹം കൊണ്ടു മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ചില്ല.
സംബഭൂവൈവ ധര്മാത്മാ തയാ സാര്ധമകാമയാ ഉത്സൃജന്തം തു തദ്രേതോവാചം ഗര്ഭോ ഽഭ്യഭാഷത
അവളോടൊപ്പം, അവൾ ആഗ്രഹിച്ചില്ലെങ്കിലും, ധാർമികനായ ബൃഹസ്പതി ചേർന്നു. വിത്ത് ഒഴുക്കുമ്പോൾ, ഗർഭത്തിലെ ശിശു സംസാരിച്ചു.
ഭോ താത വാചാമധിപ ദ്വയോര്നാസ്തീഹ സംസ്ഥിതിഃ അമോഘരേതാസ്ത്വം ചാപി പൂര്വം ചാഹമിഹാഗതഃ
'പിതാവേ, വാക്കിന്റെ അധിപനേ, ഇവിടെ രണ്ടുപേര്ക്കും സ്ഥാനം ഇല്ല. നിന്റെ വിത്ത് ഒരിക്കലും വിഫലമാകില്ല; ഞാൻ ആദ്യം വന്നവനാണ്.'
സോ ഽശപത്തം തതഃ ക്രുദ്ധ ഏവമുക്തോ ബൃഹസ്പതിഃ പുത്രം ജ്യേഷ്ഠസ്യ വൈ ഭ്രാതുര് ഗര്ഭസ്ഥം ഭഗവാനൃഷിഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിൽ കോപിച്ച ബൃഹസ്പതി, മഹാനായ ഋഷി, തന്റെ മൂത്ത സഹോദരന്റെ ഭാര്യയുടെ ഗർഭത്തിലെ കുട്ടിയെ ശപിച്ചു.
യസ്മാത്ത്വമീദൃശേ കാലേ ഗര്ഭസ്ഥോ ഽപി നിഷേധസി മാമേവമുക്തവാംസ്തസ്മാത് തമോ ദീര്ഘം പ്രവേക്ഷ്യസി
'നീ ഗർഭസ്ഥനായി ഈ സമയത്ത് എന്നെ എതിർത്തു, ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചു. അതിനാൽ നീ ദീർഘകാലം ഇരുണ്ടതിൽ പ്രവേശിക്കും.'
തതോ ദീര്ഘതമാ നാമ ശാപാദൃഷിരജായത അതോ ഽംശജോ ബൃഹത്കീര്തിര് ബൃഹസ്പതിരിവൌജസാ
അതിനുശേഷം ദീർഘതമസ് എന്നൊരു മഹർഷി ശാപഫലമായി ജനിച്ചു. അവനിൽ നിന്നാണ് ബൃഹത്കീർത്തി എന്ന ശക്തിയുള്ളവൻ, ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെ വല്ലഭനായവൻ, ജനിച്ചത്.
ഊര്ധ്വരേതാസ്തതോ ഽസൌ വൈ വസതേ ഭ്രാതുരാശ്രമേ സ ധര്മാന്സൌരഭേയാംസ്തു വൃഷഭാച്ഛ്രുതവാംസ്തതഃ
അവൻ ബ്രഹ്മചാര്യത്തിൽ ഉറച്ചു, സഹോദരന്റെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചു. അവിടെ അവൻ ധർമ്മങ്ങൾക്കും സൌരഭേയ ഉപദേശങ്ങൾക്കും വൃഷഭനിൽ നിന്ന് പഠിച്ചു.
തസ്യ ഭ്രാതാ പിതൃവ്യോ യശ് ചകാര ഭരണം തദാ തസ്മിന്നിവസതസ്തസ്യ യദൃച്ഛാതസ്തു വൈ വൃഷഃ
അവിടെ താമസിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ പിതാവിന്റെ സഹോദരനായ സഹോദരൻ അവനെ പോഷിച്ചു. അപ്പോൾ അവിടേക്ക് ഒരു കാള വന്നെത്തി.
യജ്ഞാര്ഥമാഹൃതാന്ദര്ഭാംശ് ചചാര സുരഭീസുതഃ ജഗ്രാഹ തം ദീര്ഘതമാഃ ശൃങ്ഗയോസ്തു ചതുഷ്പദമ്
യജ്ഞത്തിനായി സൌരഭിയുടെ മകനായ വൃഷഭൻ ദർഭ പുല്ലുകൾ ശേഖരിച്ചു. അപ്പോൾ ദീർഘതമസ് ആ കാളയെ കൊമ്പിൽ പിടിച്ചു, നാലുകാലിയെയും പിടിച്ചു നിർത്തി.
തേനാസൌ നിഗൃഹീതശ്ച ന ചചാല പദാത്പദമ് തതോ ഽബ്രവീദ്വൃഷസ്തം വൈ മുഞ്ച മാം ബലിനാം വര
അങ്ങനെ പിടിച്ചുവച്ചപ്പോൾ ആ കാള ഒരു കാൽപോലും നീങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. പിന്നെ ആ കാള അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, എന്നെ വിട്ടുവിടു'.
ന മയാസാദിതസ്താത ബലവാംസ്ത്വത്സമഃ ക്വചിത് മമ ചാന്യഃ സമോ വാപി ന ഹി മേ ബലസംഖ്യയാ മുഞ്ച താതേതി ച പുനഃ പ്രീതസ്തേ ഽഹം വരം വൃണു
'എന്റെ അച്ഛാ, നിന്നെപ്പോലെ ശക്തനായവനെ ഞാൻ ഇതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ല. എനിക്ക് തുല്യശക്തിയുള്ളവനുമില്ല. എന്നെ വിട്ടുവിടു, അച്ഛാ, ഞാൻ സന്തോഷപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഒരു വരം ചോദിക്കൂ'.
ഏവമുക്തോ ഽബ്രവീദേനം ജീവന്മേ ത്വം ക്വ യാസ്യസി ഏഷ ത്വാം ന വിമോക്ഷ്യാമി പരസ്വാദം ചതുഷ്പദമ്
അവനിങ്ങനെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം നീ എവിടേക്കാണ് പോകാൻ പോകുന്നത്? ഞാൻ നിന്നെയും മറ്റൊരാളുടെ ഈ നാലുകാലിയെയും വിട്ടുവിടില്ല'.
നാസ്മാകം വിദ്യതേ താത പാതകം സ്തേയമേവ ച ഭക്ഷ്യാഭക്ഷ്യം തഥാ ചൈവ പേയാപേയം തഥൈവ ച
'എന്റെ അച്ഛാ, ഞങ്ങൾക്ക് പാപമോ കള്ളച്ചോരിയോ ഇല്ല. ഭക്ഷിക്കാവുന്നതും ഭക്ഷിക്കരുതാത്തതും, കുടിക്കാവുന്നതും കുടിക്കരുതാത്തതും എന്നിങ്ങനെയുള്ള വ്യത്യാസങ്ങളുമില്ല'.
ദ്വിപദാം ബഹവോ ഹ്യ് ഏതേ ധര്മ ഏഷ ഗവാം സ്മൃതഃ കാര്യാകാര്യേ ന വാഗമ്യാഗമനം ച തഥൈവ ച
'രണ്ടുകാലികളിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ധർമ്മങ്ങൾ പലതുമുണ്ട്. പക്ഷേ പശുക്കൾക്കുള്ള നിയമം ഇതാണ്: ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും സംബന്ധിച്ച് വരാനോ പോകാനോ വിലക്കൊന്നുമില്ല'.
ഗവാം ധര്മം തു വൈ ശ്രുത്വാ സംഭ്രാന്തസ്തു വിസൃജ്യ തമ് ശക്ത്യാന്നപാനദാനാത്തു ഗോപതിം സംപ്രസാദയത്
പശുക്കളുടെ ധർമ്മം കേട്ടപ്പോൾ അവൻ ആശങ്കപ്പെട്ടു, അവനെ വിട്ടുവിട്ടു. ശേഷമുള്ളതിൽ കഴിയുന്നത്ര ഭക്ഷണവും പാനീയവും നൽകി, പശുക്കളുടെ അധിപതിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
പ്രസാദിതേ ഗതേ തസ്മിന് ഗോധര്മം ഭക്തിതസ്തു സഃ മനസൈവ സമാദധ്യൌ തന്നിഷ്ഠസ്തത്പരോ ഹി സഃ
അവൻ സന്തോഷത്തോടെ വിട്ടുപോയപ്പോൾ, ദീർഘതമസ് ഭക്തിയോടെ പശുക്കളുടെ ധർമ്മത്തിൽ മനസു കെട്ടി, അതിൽ സ്ഥിരതയോടെ അർപ്പിതനായി.
തതോ യവീയസഃ പത്നീം ഗൌതമസ്യാഭ്യപദ്യത കൃതാവലേപാം താം മത്വാ സോ ഽനഡ്വാനിവ ന ക്ഷമഃ
അതിനുശേഷം ഗൗതമന്റെ ഇളയ ഭാര്യയോടാണ് അവൻ സമീപിച്ചത്. അവൾ അഭിമാനത്തോടെ പെരുമാറി; അവളെ ഒരു കന്യകയില്ലാത്ത പശുവിനോട് സമമായി കരുതി, സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയി.
ഗോധര്മം തു പരം മത്വാ സ്നുഷാം താമഭ്യപദ്യത നിര്ഭര്ത്സ്യ ചൈനം രുദ്ധ്വാ ച ബാഹുഭ്യാം സമ്പ്രഗൃഹ്യ ച
പശുക്കളുടെ ധർമ്മം ഏറ്റവും ഉന്നതമാണെന്ന് കരുതി, അവൻ തൻറെ മരുമകളോടാണ് സമീപിച്ചത്; അവളെ ശാസിച്ചു, പിടിച്ചു, കൈകളാൽ പിടിച്ചു നിർത്തി.
ഭാവ്യമര്ഥം തു തം ജ്ഞാത്വാ മാഹാത്മ്യാത്തമുവാച സാ വിപര്യയം തു ത്വം ലബ്ധ്വാ അനഡ്വാനിവ വര്തസേ
സംഭവിക്കേണ്ടതായ കാര്യം മനസ്സിലാക്കി, അവളുടെ മഹത്വം കൊണ്ട് അവൾ പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ഈ തിരിച്ചടിയുണ്ടായപ്പോൾ നീ കന്യകയില്ലാത്ത കാളയെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നു'.
ഗമ്യാഗമ്യം ന ജാനീഷേ ഗോധര്മാത്പ്രാര്ഥയന്സുതാമ് ദുര്വൃത്തം ത്വാം ത്യജാമ്യദ്യ ഗച്ഛ ത്വം സ്വേന കര്മണാ
'നിനക്ക് എന്താണ് ചെയ്യാവുന്നതോ ചെയ്യരുതാത്തതോ എന്നറിയില്ല; പശുക്കളുടെ ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു മകളെ ആഗ്രഹിച്ചുവെങ്കിൽ, ഞാൻ ഇനിമുതൽ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, ദുഷ്ടനേ, നീ നിന്റെ പ്രവൃത്തിയനുസരിച്ച് പോകൂ'.
കാഷ്ഠേ സമുദ്ഗേ പ്രക്ഷിപ്യ ഗങ്ഗാമ്ഭസി സമുത്സൃജത് യസ്മാത്ത്വമന്ധോ വൃദ്ധശ്ച ഭര്തവ്യോ ദുരധിഷ്ഠിതഃ
മരക്കഷ്ണത്തിൽ കയറ്റി, ഗംഗാനദിയിൽ അവളെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. 'നീ കുരുടനും വയസ്സായവനും പോഷിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവനുമാണ്, അതിനാൽ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കണം' എന്നു പറഞ്ഞു.
തമുഹ്യമാനം വേഗേന സ്രോതസോ ഽഭ്യാശമാഗതഃ ജഗ്രാഹ തം സ ധര്മാത്മാ ബലിര് വൈരോചനിസ്തദാ
അവൻ നദിയുടെ ഒഴുക്കിൽ വേഗത്തിൽ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വൈരോചനപുത്രൻ ബലി അവിടേക്ക് വന്നു അവനെ പിടിച്ചു.
അന്തഃപുരേ ജുഗോപൈനം ഭക്ഷ്യഭോജ്യൈശ്ച തര്പയന് പ്രീതശ്ചൈവ വരേണൈവ ച്ഛന്ദയാമാസ വൈ ബലിമ്
അവനെ അകത്തുള്ള മന്ദിരത്തിൽ സംരക്ഷിച്ചു, രുചികരമായ ഭക്ഷ്യപാനീയങ്ങൾ നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി. സന്തോഷത്തോടെ, ബലി അവനോട് ഇഷ്ടമുള്ള ഒരു വരം ചോദിക്കാൻ അനുവദിച്ചു.
തസ്മാച്ച സ വരം വവ്രേ പുത്രാര്ഥേ ദാനവര്ഷഭഃ സംതാനാര്ഥം മഹാഭാഗഭാര്യായാം മമ മാനദ പുത്രാന്ധര്മാര്ഥതത്ത്വജ്ഞാന് ഉത്പാദയിതുമര്ഹസി
അതിനാൽ, സന്താനത്തിനായി ദാനവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബാലി, മഹാഭാഗ്യവതിയായ ഭാര്യയ്ക്ക് ധർമ്മവും സത്യവും അർത്ഥവും അറിയുന്ന പുത്രന്മാർ ജനിക്കണമെന്നു വരം ചോദിച്ചു.
ഏവമുക്തോ ഽഥ ദേവര്ഷിസ് തഥാസ്ത്വിത്യുക്തവാന് പ്രഭുഃ സ തസ്യ രാജാ സ്വാം ഭാര്യാം സുദേഷ്ണാം നാമ പ്രാഹിണോത് അന്ധം വൃദ്ധം ച തം ജ്ഞാത്വാ ന സാ ദേവീ ജഗാമ ഹ
അപ്പോൾ ദേവർഷി, 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു. രാജാവ് തന്റെ ഭാര്യയായ സുദേഷ്ണയെ അയക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ ആ അന്ധനും വയസ്സായവനുമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ രാജ്ഞി സുദേഷ്ണ അവിടെ പോയില്ല.
ശൂദ്രാം ധാത്രേയികാം തസ്മാവ് അന്ധായ പ്രാഹിണോത്തദാ തസ്യാം കക്ഷീവദാദീംശ്ച ശൂദ്രയോനാവ് ഋഷിര് വശീ
അതിനുപകരമായി, രാജ്ഞി ഒരു ശൂദ്ര ദാസിയെ അവന്റെ അടുക്കളയിലേക്ക് അയച്ചു. ആ ദാസിയിൽ കക്ഷീവതാദി ശൂദ്രജന്മരായ പുത്രന്മാരെ ആ മഹർഷി ജനിപ്പിച്ചു.
ജനയാമാസ ധര്മാത്മാ ശൂദ്രാന് ഇത്യേവമാദികമ് ഉവാച തം ബലീ രാജാ ദൃഷ്ട്വാ കക്ഷീവദാദികാന്
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ മഹർഷി ആ ദാസിയിൽ ശൂദ്ര പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. കക്ഷീവതാദി പുത്രന്മാരെ കണ്ട രാജാവ് അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രവീണാന് ഋഷിധര്മസ്യ ചേശ്വരാന് ബ്രഹ്മവാദിനഃ വിദ്വാന് പ്രത്യക്ഷധര്മാണാം ബുദ്ധിമാന് വൃത്തിമാഞ്ഛുചീന്
അവർ ഋഷിധർമ്മങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും, വേദവാക്യങ്ങളിൽ പ്രഭുത്വവും, നേരിൽ കാണാവുന്ന ധർമ്മത്തിൽ ജ്ഞാനവും, ബുദ്ധിയും, നല്ല സ്വഭാവവും, ശുദ്ധിയും ഉള്ളവരായിരുന്നു.
മമൈവ ചേതി ഹോവാച തം ദീര്ഘതമസം ബലിഃ നത്യുവാച മുനിസ്തം വൈ മമൈവമിതി ചാബ്രവീത്
ബാലി അവനോട്, 'അവർ എന്റെവരാണ്' എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ മഹർഷി വിനയത്തോടെ, 'അവർ എന്റെവരാണ്' എന്നും മറുപടി പറഞ്ഞു.