സുമൂര്തിമന്തഃ പിതരോ വസിഷ്ഠസ്യ സുതാഃ സ്മൃതാഃ നാമ്നാ തു മാനസാഃ സര്വേ സര്വേ തേ ധര്മമൂര്തയഃ
വസിഷ്ഠന്റെ പുത്രന്മാർ ഉത്തമരൂപമുള്ള പിതാക്കളായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; അവരെല്ലാം 'മാണസന്മാർ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, അവരെല്ലാം ധർമ്മത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരങ്ങളാണ്.
ജ്യോതിര്ഭാസിഷു ലോകേഷു യേ വസന്തി ദിവഃ പരമ് വിരാജമാനാഃ ക്രീഡന്തി യത്ര തേ ശ്രാദ്ധദായിനഃ
പ്രകാശമുള്ള ലോകങ്ങളിൽ, സ്വർഗത്തിലെ ഉന്നതസ്ഥലങ്ങളിൽ അവർ വസിക്കുന്നു; അവിടെ അവർ തിളങ്ങി സന്തോഷത്തോടെ കളിക്കുന്നു. അവരാണ് ശ്രാദ്ധത്തിൽ ബലി സ്വീകരിക്കുന്നവർ.
സര്വകാമസമൃദ്ധേഷു വിമാനേഷ്വപി പാദജാഃ കിം പുനഃ ശ്രാദ്ധദാ വിപ്രാ ഭക്തിമന്തഃ ക്രിയാന്വിതാഃ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറഞ്ഞ ആകാശവിമാനങ്ങളിൽ, പാദത്തിൽ നിന്നുള്ളവരും വസിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഭക്തിയോടെ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധകർമം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് എത്രയും കൂടുതൽ സുഖം ലഭിക്കും!
ഗൌര് നാമ കന്യാ യേഷാം തു മാനസീ ദിവി രാജതേ ശുക്രസ്യ ദയിതാ പത്നീ സാധ്യാനാം കീര്തിവര്ധിനീ
അവരിൽ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഗൗർ എന്ന പുത്രി സ്വർഗത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു; ശുക്രന്റെ പ്രിയപത്നിയും സാധ്യന്മാരിൽ പ്രശസ്തിയുള്ളവളുമാണ്.
മരീചിഗര്ഭാ നാമ്നാ തു ലോകാ മാര്തണ്ഡമണ്ഡലേ പിതരോ യത്ര തിഷ്ഠന്തി ഹവിഷ്മന്തോ ഽങ്ഗിരഃസുതാഃ
മരീചിഗർഭം എന്ന പേരിൽ സൂര്യന്റെ വട്ടത്തിൽ ഉള്ള ലോകങ്ങളിൽ അങ്കിരസ്സിന്റെ പുത്രന്മാരായ പിതാക്കന്മാർ ഹവിസ്സ് സ്വീകരിച്ച് വസിക്കുന്നു.
തീര്ഥശ്രാദ്ധപ്രദാ യാന്തി യേ ച ക്ഷത്രിയസത്തമാഃ രാജ്ഞാം തു പിതരസ്തേ വൈ സ്വര്ഗമോക്ഷഫലപ്രദാഃ
തീർത്ഥങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന ഉത്തമക്ഷത്രിയന്മാർ, രാജാക്കന്മാരുടെ പിതാക്കന്മാരാണ്; അവർ സ്വർഗ്ഫലവും മോക്ഷഫലവും നൽകുന്നവരാണ്.
ഏതേഷാം മാനസീ കന്യാ യശോദാ ലോകവിശ്രുതാ പത്നീ ഹ്യ് അംശുമതഃ ശ്രേഷ്ഠാ സ്നുഷാ പഞ്ചജനസ്യ ച
അവരിൽ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച യശോദാ ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തയാണ്; അവൾ അംശുമതിന്റെ പ്രധാനപത്നിയും പഞ്ചജനന്റെ മരുമകളും ആയി.
ജനന്യഥ ദിലീപസ്യ ഭഗീരഥപിതാമഹീ ലോകാഃ കാമദുഘാ നാമ കാമഭോഗഫലപ്രദാഃ
അവൾ ദിലീപന്റെ അമ്മയും ഭഗീരഥന്റെ അമ്മാമ്മയുമായിരുന്നു; കാമദുഘാ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ലോകങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച സുഖങ്ങൾ നൽകുന്നവയാണ്.
സുസ്വധാ നാമ പിതരോ യത്ര തിഷ്ഠന്തി സുവ്രതാഃ ആജ്യപാ നാമ ലോകേഷു കര്ദമസ്യ പ്രജാപതേഃ
സുസ്വധാ എന്ന പേരിൽ സദാചാരമുള്ള പിതാക്കന്മാർ താമസിക്കുന്നിടത്ത്, അജ്യാപാ എന്ന ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്; അവ കാർദമപ്രജാപതിയുടെ ലോകങ്ങളാണ്.
പുലഹാങ്ഗജദായാദാ വൈശ്യാസ്താന്ഭാവയന്തി ച യത്ര ശ്രാദ്ധകൃതഃ സര്വേ പശ്യന്തി യുഗപദ്ഗതാഃ
പുലഹനും അങ്കിരസ്സും വംശജരായ വൈശ്യന്മാർ അവരെ ആദരിക്കുന്നു; അവിടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന എല്ലാവരും ഒരേസമയം അവരെ കാണുന്നു.
മാതൃഭ്രാതൃപിതൃസ്വസൃസഖിസമ്ബന്ധിബാന്ധവാന് അപി ജന്മായുതൈര്ദൃഷ്ടാന് അനുഭൂതാന്സഹസ്രശഃ
അമ്മമാർ, സഹോദരന്മാർ, അപ്പന്മാർ, സഹോദരിമാർ, സുഹൃത്തുക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ, ഇങ്ങനെ അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെ നമ്മൾ കണ്ടിട്ടുണ്ട്, അനുഭവിച്ചുമുണ്ട്.
ഏതേഷാം മാനസീ കന്യാ വിരജാ നാമ വിശ്രുതാ യാ പത്നീ നഹുഷസ്യാസീദ് യയാതേര്ജനനീ തഥാ
അവരിൽ മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ഒരു മകൾ വിരജാ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയാണ്. അവൾ നഹുഷന്റെ ഭാര്യയും, യയാതിയുടെ അമ്മയുമായിരുന്നു.
ഏകാഷ്ടകാഭവത് പശ്ചാദ് ബ്രഹ്മലോകേ ഗതാ സതീ ത്രയ ഏതേ ഗണാഃ പ്രോക്താശ് ചതുര്ഥം തു വദാമ്യതഃ
പിന്നീട് ഏകാഷ്ടക എന്നൊരു സ്ത്രീ ജനിച്ചു; അവൾ നല്ലവളായിരുന്നുവെന്നും ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നുവെന്നും പറയുന്നു. ഈ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങൾ ഇതുവരെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി നാലാമത്തെ കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നു.
ലോകാസ്തു മാനസാ നാമ ബ്രഹ്മാണ്ഡോപരി സംസ്ഥിതാഃ യേഷാം തു മാനസീ കന്യാ നര്മദാ നാമ വിശ്രുതാ
ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന് മുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മാനസ ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവിടെയുള്ള മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച മകൾ നർമദാ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയാണ്.
സോമപാ നാമ പിതരോ യത്ര തിഷ്ഠന്തി ശാശ്വതാഃ ധര്മമൂര്തിധരാഃ സര്വേ പരതോ ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതാഃ
അവിടെയാണ് സോമപാ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ശാശ്വതരായ പിതാക്കന്മാർ വസിക്കുന്നത്. അവരൊക്കെയും ധർമ്മത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ചവരായി, ബ്രഹ്മാവിനേക്കാൾ മുകളിലുള്ളവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഉത്പന്നാഃ സ്വധയാ തേ തു ബ്രഹ്മത്വം പ്രാപ്യ യോഗിനഃ കൃത്വാ സൃഷ്ട്യാദികം സര്വം മാനസേ സാമ്പ്രതം സ്ഥിതാഃ
അവർ സ്വധയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു; യോഗം വഴി ബ്രഹ്മാവിന്റെ അവസ്ഥ നേടിയശേഷം, സൃഷ്ടി തുടങ്ങിയ എല്ലാം മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച് ഇപ്പോൾ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
നര്മദാ നാമ തേഷാം തു കന്യാ തോയവഹാ സരിത് ഭൂതാനി യാ പാവയതി ദക്ഷിണാപഥഗാമിനീ
അവർക്കുള്ള മകളാണ് നർമദാ എന്ന വെള്ളം ഒഴുകുന്ന നദി. ദക്ഷിണഭാഗത്തേക്ക് ഒഴുകുന്ന അവൾ എല്ലാ ജീവികളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
തേഭ്യഃ സര്വേ തു മനവഃ പ്രജാഃ സര്ഗേഷു നിര്മിതാഃ ജ്ഞാത്വാ ശ്രാദ്ധാനി കുര്വന്തി ധര്മാഭാവേ ഽപി സര്വദാ
അവരിൽ നിന്നാണ് എല്ലാ മനുക്കളും സൃഷ്ടികളിലെ ജീവികളും രൂപം കൊണ്ടത്. ഇത് അറിഞ്ഞ്, ധർമ്മം ഇല്ലാത്തപ്പോഴും ആളുകൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ശ്രാദ്ധം നടത്തുന്നു.
തേഭ്യ ഏവ പുനഃ പ്രാപ്തും പ്രസാദാദ്യോഗസംതതിമ് പിതൄണാമാദിസര്ഗേ തു ശ്രാദ്ധമേവ വിനിര്മിതമ്
അവരിൽ നിന്നുതന്നെ, അനുഗ്രഹവും യോഗത്തിന്റെ തുടർച്ചയും വീണ്ടും ലഭിക്കുന്നു; സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ പിതാക്കന്മാർക്കായി ശ്രാദ്ധം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
സര്വേഷാം രാജതം പാത്രമ് അഥവാ രജതാന്വിതമ് ദത്തം സ്വധാ പുരോധായ പിതൄന് പ്രീണാതി സര്വദാ
വെള്ളിയാൽ നിർമ്മിച്ച പാത്രം, അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി അലങ്കാരമുള്ള പാത്രം, 'സ്വധാ' മുൻപിൽ വെച്ച് സമർപ്പിച്ചാൽ, അത് പിതാക്കന്മാരെ എല്ലായ്പ്പോഴും സന്തോഷിപ്പിക്കും.
അഗ്നീഷോമയമാനാം തു കാര്യമാപ്യായനം ബുധഃ അഗ്ന്യഭാവേ ഽപി വിപ്രസ്യ പ്രാണാവ് അപി ജലേ ഽഥവാ
അഗ്നിസോമീയ മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അപ്പ്യായനം ചെയ്യണമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ ചെയ്യണം. അഗ്നി ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ ശ്വാസം അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളം ഉപയോഗിച്ചും ചെയ്യാം.
അജാകര്ണേ ഽശ്വകര്ണേ വാ ഗോഷ്ഠേ വാ സലിലാന്തികേ പിതൄണാമ് അമ്ബരം സ്ഥാനം ദക്ഷിണാ ദിക്പ്രശസ്യതേ
അജാകർണ്ണമരത്തിൻ കീഴിലും, അശ്വകർണ്ണമരത്തിൻ കീഴിലും, കാളവളപ്പിലും, വെള്ളത്തിനരികിലും, പിതാക്കന്മാർക്കായി ദക്ഷിണദിശയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ സ്ഥലം എന്ന് പറയുന്നു.
പ്രാചീനാവീതമുദകം തിലാഃ സവ്യാങ്ഗമേവ ച ദര്ഭാ മാംസം ച പാഠീനം ഗോക്ഷീരം മധുരാ രസാഃ
കിഴക്കോട്ട് കൈവെച്ച് ഒഴുക്കുന്ന വെള്ളം, എള്ള്, ദർഭ, പാഠീനമത്സ്യം, പശുവിന്റെ പാൽ, മധുരം ഉള്ള രുചികൾ — ഇവ എല്ലാം ഉത്തമമാണ്.
ഖഡ്ഗലോഹാമിഷമധുകുശശ്യാമാകശാലയഃ യവനീവാരമുദ്ഗേക്ഷുശുക്ലപുഷ്പഘൃതാനി ച
കടലോല, മാംസം, തേൻ, കുശ, കറുത്ത ധാന്യങ്ങൾ, അരി, യവം, ഗോതമ്പ്, മുട്ഗം, കരിമ്പ്, വെള്ള പൂക്കൾ, നെയ്യ് —
വല്ലഭാനി പ്രശസ്താനി പിതൄണാമിഹ സര്വദാ ദ്വേഷ്യാണി സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രാദ്ധേ വര്ജ്യാനി യാനി തു
ഇവയെല്ലാം പിതാക്കന്മാർക്ക് എപ്പോഴും പ്രിയവും ഉത്തമവുമാണ്. ഇനി ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഒഴിവാക്കേണ്ട, അവർക്കു ഇഷ്ടമല്ലാത്ത വസ്തുക്കൾ ഞാൻ പറയുന്നു.
മസൂരശണനിഷ്പാവരാജമാഷകുസുമ്ഭികാഃ പദ്മബില്വാര്കധത്തൂരപാരിഭദ്രാടരൂഷകാഃ
മസൂരദൾ, ചണ, നിഷ്പാവം, രാജമാഷ്, കുസുംബം, താമര, ബില്വം, അർക്കം, ദത്തൂര, പാർിഭദ്രം, അടരൂഷകം —
ന ദേയാഃ പിതൃകാര്യേഷു പയശ്ചാജാവികം തഥാ കോദ്രവോദാരചണകാഃ കപിത്ഥം മധുകാതസീ
ഇവയും പിതൃകർമ്മകളിൽ നൽകരുത്. അതുപോലെ ആടിന്റെ പാൽ, കോട്രവം, ഉദാര, ചണകം, കപിത്തം, മധുകം, അതസി — ഇവയും ഒഴിവാക്കണം.
ഏതാന്യപി ന ദേയാനി പിതൃഭ്യഃ പ്രിയമിച്ഛതാ പിതൄന് പ്രീണാതി യോ ഭക്ത്യാ തേ പുനഃ പ്രീണയന്തി തമ്
പിതാക്കന്മാരുടെ അനുകൂല്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഇവയും നൽകാൻ പാടില്ല. ഭക്തിയോടെ പിതാക്കന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവരെ അവർ തിരിച്ചും സന്തോഷിപ്പിക്കും.
യച്ഛന്തി പിതരഃ പുഷ്ടിം സ്വര്ഗാരോഗ്യം പ്രജാഫലമ് ദേവകാര്യാദപി പുനഃ പിതൃകാര്യം വിശിഷ്യതേ
പിതാക്കന്മാർ ആഹാരം, സ്വർഗ്ഗം, ആരോഗ്യവും സന്താനസൗഭാഗ്യവും നൽകുന്നു. ദേവന്മാർക്കായി ചെയ്യുന്ന കർമ്മങ്ങൾക്കാൾ പിതൃകർമ്മങ്ങൾ അതിലധികം മഹത്വമുള്ളതാണ്.
ദേവതാനാം ച പിതരഃ പൂര്വമാപ്യായനം സ്മൃതമ് ശീഘ്രപ്രസാദാസ്ത്വക്രോധാ നിഃശസ്ത്രാഃ സ്ഥിരസൌഹൃദാഃ
ദേവന്മാരിൽ പിതാക്കന്മാരാണ് ആദ്യം സമ്പൂർണ്ണത നൽകുന്നവരായി ഓർക്കപ്പെടുന്നത്. അവർ വേഗത്തിൽ അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവരും, ക്രോധമില്ലാത്തവരും, ആയുധങ്ങളില്ലാത്തവരും, സ്ഥിരമായ സൗഹൃദമുള്ളവരുമാണ്.