ଉଶୀନରଙ୍କ ପାଞ୍ଚଜଣୀ ରାଜର୍ଷି ଉତ୍ପତ୍ତି ଝିଅମାନେ ଥିଲେ—ଭୃଶା, କୃଶା, ନବା, ଦର୍ଶା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୃଶଦ୍ୱତୀ। ଏହି ପଞ୍ଚ ରାନୀଙ୍କୁ ଉଶୀନରଙ୍କୁ ଯେଉଁପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଉତ୍ସବନ୍ଧନା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମହାତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପୂଜ୍ୟ ହୋଇ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଭୃଶାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନୃଗ; ନବାଙ୍କ ପୁଅ ନବ; କୃଶାଙ୍କ ପୁଅ କୃଶ; ଦର୍ଶାଙ୍କ ପୁଅ ସୁବ୍ରତ; ଦୃଶଦ୍ୱତୀଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଉଶୀନର ରାଜା ଶିବି। ଶିବିଙ୍କ ଚାରିପୁଅ ଥିଲେ—ପୃଥୁଦର୍ଭ, ସୁବୀର, କେକୟ ଓ ଭଦ୍ରକ—ଏହି ଚାରିଜଣ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଫୁଲିଫଳି ଥିଲା: କେକୟ, ଭଦ୍ରକ, ସୌବୀର ଓ ପୌର; ଏହି କେକୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନୃଗଙ୍କ ବଂଶଜ। ସୁବ୍ରତଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେଲେ ଅମ୍ବଷ୍ଠ; କୃଶାଙ୍କ ଥିଲେ ନଗରର ବୃଷଳ; ନବାଙ୍କ ଥିଲେ ନବରାଷ୍ଟ୍ର। ଏବେ ତିତିକ୍ଷୁଙ୍କ ବଂଶ ଶୁଣ। ତିତିକ୍ଷୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବୃହଦ୍ରଥ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସେନ। ସେନଙ୍କ ପୁଅ ସୁତପା, ସୁତପାଙ୍କ ପୁଅ ବଳି; ବଳି ମାନବ ଶରୀରରେ ତାଙ୍କ ବଂଶ ଶୁନ୍ୟ ହେବାବେଳେ ପୁତ୍ର କାମନାରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ସେଇ ମହାଯୋଗୀ ବଳି, ଯଦିଓ ବନ୍ଧନରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଅତିବୃହତ୍ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଦେହରୁ ପଞ୍ଚପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସମସ୍ତେ ରାଜବଂଶୀ। ସେ ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, ସୁହ୍ମ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ କଳିଙ୍ଗଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏହି ଭୂମିକୁ ବଳେୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବଳେୟର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବଳିଙ୍କ ବଂଶଜ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ବଳିଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଅତିଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗଶକ୍ତି ଓ କଳ୍ପପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅଜୟତା, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମଜ୍ଞାନ, ତିନି କାଳର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଜାରେ ପ୍ରଧାନତ୍ୱ ମିଳିଲା। ସେ ଅପୂର୍ବ ବିଜୟ, ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱବୋଧ, ଓ ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ଅଧିକାର ଲାଭ କଲେ। ଏହି ପଞ୍ଚ ପୁଅଙ୍କୁ ଅନୁସରି ବଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ, ସୁହ୍ମ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ କଳିଙ୍ଗ ଜନ୍ମିଲେ। ଏବେ ଅଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହି ବଳିଙ୍କ ପଞ୍ଚ ପୁଅ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ତାଙ୍କ ରାନୀଙ୍କ ନାମ କ’ଣ? କେଉଁ ଋଷି ତାଙ୍କ ପ୍ରଜନକ ଥିଲେ? ଏଥିରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଥିଲେ—ଉଶିଜା; ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ମମତା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପତିବ୍ରତା। କିନ୍ତୁ ଉଶିଜାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ତାଙ୍କ ଭାଭଜୀ ମମତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ; ଏହି ସମୟରେ ବୃହସ୍ପତି, ମହାବଳି, ମମତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ମମତା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଗର୍ଭବତୀ; ଦୟାକରି ନିଜକୁ ବାରଣ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଗର୍ଭରେ ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଉଶିଜାଙ୍କ ପୁଅ; ସେ ବେଦ ପାଠ କରେ, ତାଙ୍କୁ ରୋଷ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଅଛି, ବୃହସ୍ପତି। ଆପଣଙ୍କ ବୀଜ କଦାପି ଫଳହୀନ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯଥାଯଥ କରନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ।” କିନ୍ତୁ, ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତିନି ମମତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଯଦିଓ ମମତା ଅନିଚ୍ଛୁକ ଥିଲେ। ତେବେ, ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ବୀଜ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ କଥା କହିଲା: “ପିତା, ଵାଣୀର ସ୍ୱାମୀ, ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ବୀଜ କଦାପି ેଫଳହୀନ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଆସିଛି।” ଏହି କଥାରେ ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀର ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ଶାପ ଦେଲେ: “ତୁମେ ଗର୍ଭରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ବିରୋଧ କଲା, ଏହିପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡିବ।” ଏହି ଶାପରୁ ଦୀର୍ଘତମାସ ନାମକ ଏକ ମହାତ୍ମା ଋଷି ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଭୃହତ୍କୀର୍ତି ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ, ଯିଏ ବୃହସ୍ପତି ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହି, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଥିଲେ, ଏଠାରେ ସେ ଧର୍ମକର୍ମ ଓ ସୌରଭେୟ ଶିକ୍ଷା ଶିଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପିତୃବ୍ୟ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ବଂଶ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲା। ବଳିଦାନ ପାଇଁ ସୂରଭିଙ୍କ ପୁଅ ଦର୍ଭା ଘାସ ଆଣିଥିଲେ; ଦୀର୍ଘତମାସ ବଂଶର ଶିଙ୍ଗ ଧରି ଚାରିପା ଜଣ୍ତୁକୁ ଆଟକେଇ ରଖିଲେ। ଏପରି ଆଟକାଯିବାରୁ ବଂଶ ଏକ ପଦ ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରିଲା ନାହିଁ; ତେବେ ବଂଶ କହିଲା, “ମୋତେ ଛାଡ଼, ଶକ୍ତିଶାଳୀ!” ବଂଶ ଆଉ କହିଲା, “ପିତା, ମୁଁ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଖିନାହିଁ, ଏବଂ ମୋ ସମ ଶକ୍ତି ଅନ୍ୟ କାହାରି ନାହିଁ; ମୋତେ ଛାଡ଼, ଆପଣ ଚାହାଁଥିଲେ ଏକ ଭିକ୍ଷା ମାଗନ୍ତୁ।” ଦୀର୍ଘତମାସ କହିଲେ, “ମୋ ଜୀବନରେ ଆପଣ କେଉଁଠି ଯିବେ? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପା ଜଣ୍ତୁକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।” ବଂଶ ଉତ୍ତର ଦେଲା, “ଆମ ପାଇଁ ନ ଅପରାଧ ଅଛି, ନ ଚୋରି; ଖାଇବା, ପିଇବା ନିୟମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଦ୍ୱିପଦମାନେ ନିମନ୍ତେ ବହୁତ ନିୟମ, କିନ୍ତୁ ଗାୟମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଧର୍ମ ଅଛି: କ’ଣ କରିବା ଓ କ’ଣ ନ କରିବାରେ କୌଣସି ପ୍ରତିବନ୍ଧ ନାହିଁ।” ଏହି ଗୋଧର୍ମ ଶୁଣି ସେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ବଂଶକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତାପରେ ଯେଉଁପରି ସମ୍ଭବ ଖାଇବାପିଇବା ଦେଇ, ଗୋସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ବଂଶ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଯିବା ପରେ, ସେ ଗୋଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଏଥିରେ ମନ ଲଗାଇଲେ। ତାପରେ, ସେ ଗୌତମଙ୍କ ଛୋଟ ରାନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଅଭିମାନିନୀ ଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କଲେ, ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଲେ, ଆଉ ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ରାନୀ, ନିଜ ମହିମାରେ ଏହି ଦୁର୍ଘଟନାକୁ ବୁଝି, କହିଲେ, “ଏହି ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ଅବନ୍ଧ୍ୟା ବଂଶ ପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ।