राजा ययातिः पुत्रान् अनेकान् सुतान् प्रियान् स्वात्मनः अपि प्रियतरान् दृष्ट्वा धर्मज्ञः सन् तेषु कञ्चन वार्धक्यग्रहणाय चयितुं प्रवृत्तः। सः तुर्वसुम् उवाच—"त्वं मम हृदयसम्भूतः सन् यदि मम यौवनं न दास्यसि, तर्हि अस्य मातृसंबन्धस्य कारणात् तव सन्ततिः दुष्टा भविष्यति।" तदा तुर्वसुम् प्रति पुनरुवाच—"तुर्वसुः, त्वं पापं सह वार्धक्येन गृहाण; तव यौवनेन अहं कामान् भोक्ष्ये।" अथ सहस्रसंवत्सरस्य समाप्तौ पुनः तस्य यौवनं प्रतिदास्यामि, तथा पुनः पापं च वार्धक्यं च गृह्णीयाम्। तुर्वसुः प्रत्युवाच—"पितः, अहं वार्धक्यं न इच्छामि, यत् सुखभोगविनाशकं, बलरूपविनाशकं, बुद्धिनाशकं च।" तदा ययातिः तमुवाच—"यदि त्वं मम हृदयसम्भूतः सन् मम यौवनं न दास्यसि, तर्हि तव वंशः नष्टः भविष्यति।" ययातिः तम् अपि शप्त्वा अवदत्—"त्वं निश्चितम् अधर्मशीलानां, मांसभक्ष्याणां, मिश्राचारिणां मध्ये राजा भविष्यसि।" पुनः अवदत्—"गुरुपत्न्यभिरतानां, पशुजनन्यां प्रवृत्तानां, चाण्डालदुष्टानां मध्ये त्वया शासनं कर्तव्यम्।" एवं शप्त्वा स्वं पुत्रं तुर्वसुम्, ययातिः शर्मिष्ठायाः ज्येष्ठपुत्रं द्रुह्युं प्रति उवाच—"द्रुह्यो, त्वं वार्धक्यं रूपवर्णनाशनं सह सहस्रसंवत्सरं गृहाण; मम यौवनं देहि।" सहस्रसंवत्सरस्य समाप्तौ तव यौवनं प्रतिदास्यामि, तथा पुनः पापं वार्धक्यं च गृह्णीयाम्। द्रुह्युः प्रत्युवाच—"वृद्धः राजा न नृपत्यं, न रथं, न अश्वं, न स्त्रीं भोक्तुं शक्नोति; न च कामं अनुभवति—एवं वार्धक्यं न इच्छामि।" ययातिः तमुवाच—"यदि त्वं मम हृदयसम्भूतः सन् मम यौवनं न दास्यसि, तर्हि त्वया प्रियं कामितं च कदापि न लप्स्यसे।" यत्र नौकायात्रा एव सदा स्यात्, तत्र त्वं तव च सन्ततयः नृपत्यसुखं न प्राप्स्यन्ति। अनुं प्रति अपि ययातिः उवाच—"अनु, त्वं वार्धक्यं क्लेशयुक्तं गृहाण; अहं तव यौवनं गृहित्वा सहस्रसंवत्सरं जीवामि।" वृद्धः जनः शिशुवद् कालेऽकाले भोज्यं गृह्णाति, मलिनवद्, यथाकालं वह्नौ हविर्न ददाति—एवं वार्धक्यं न इच्छामि।" ययातिः तमुवाच—"त्वं मम हृदयसम्भूतः सन् मम यौवनं न दास्यसि; त्वया वार्धक्यदोषः उक्तः, तस्मात् त्वमेव तत् प्राप्स्यसि।" तव अपत्यं यौवनं प्राप्य नश्यति, अनु; त्वमपि एवं भविष्यसि, यदा तव अग्निः क्षीणः स्यात्। शेषे, ययातिः पुरुम् उवाच—"पुरो, त्वं वार्धक्यं क्लेशयुक्तं गृहाण; त्वं मे पुत्रात् अपि प्रियः, अतः तव महत्त्वं भविष्यति।" ययातिः अवदत्—"काव्य उशनसः शापात् मम वार्धक्यं, झरझरत्वं, पलितानि च आगतानि, किं तु अहं यौवनेन न तृप्तः।" "स्वल्पकालं तव वीर्येण सह अहं कामान् भोक्ष्ये; सहस्रसंवत्सरस्य समाप्तौ तव यौवनं प्रतिदास्यामि, वार्धक्यं च पुनः गृह्णीयाम्।" एवं उक्ते, पुरुः सस्नेहम् उवाच—"यथा भवता उक्तं, महाराज, तथा अहं करिष्यामि।" "राजन्, अहं वार्धक्यं क्लेशयुक्तं गृह्णामि; त्वं मम यौवनं गृहित्वा यथाकामं सुखानि भोक्ष्यस्व।" "वार्धक्येन आवृतः तव रूपं वयः च धारयिष्यामि; यौवनं दत्त्वा तव इच्छया वत्स्यामि।" तदा ययातिः तुष्टः सन् अवदत्—"पुरो, अहं त्वया तुष्टः; तव वंशः सर्वकामसमृद्धः भविष्यति।" एवं उक्त्वा, सः राजर्षिः काव्यस्य महाव्रतम् अनुस्मरन्, वार्धक्यं स्वपुत्राय पुरवे न्यधात्। ततः नहुषात्मा ययातिः पुरोः यौवनसम्पन्नः सन् प्रमुदितः, प्रियाणि सुखानि अतीव आस्वादयत्। सः स्वेच्छया, उत्साहेन, यथाकालं, सुखेन च, धर्मानुलोमानि सुखानि भोक्तुं प्रवृत्तः। यज्ञैः देवतान्, पिण्डोदकैः पितॄन्, दीनान् दयया, द्विजश्रेष्ठान् कामदानेन तुष्टवान्। अतिथीन् अन्नपानेन सत्कृत्य, प्रजाः रक्षित्य, दयां दर्शयन्, शूद्रदस्यून् निगृह्य, धर्मेण सर्वान् प्रजाजनान् तुष्टवान्, इन्द्रवत् राज्यं कृतवान्। सः राजा सिंहगमः यौवनसम्पन्नः, कामभोगेषु प्रवृत्तः, धर्मं न लंघयन् परमानन्दं भुक्तवान्। सर्वकामान् प्राप्य अपि, राजा तृप्तः सन्, कालपरिश्रान्तः, सहस्रसंवत्सरस्य समाप्तिं स्मृत्वा चिन्तयामास। सः बलवान् यथाकालं विज्ञाय, कालविभागान् विचिन्त्य, तं कालान्तं सम्प्राप्तं ज्ञात्वा स्वपुत्रं पुरुम् इदं वचनम् उवाच— "कामः वस्तुषु भुक्तेषु न कदापि तृप्यति; हव्येन यथा वह्निः, तथा सः अधिकतरं वर्धते। यद् यद् धान्यं, सुवर्णं, गाः, स्त्रियः, पृथिव्यां अस्ति, तत्सर्वं एकस्मै न पर्याप्तम्; एतद् विज्ञाय तृप्तिं सेवितव्यम्।" "अहं, शत्रुतापन, हर्षेण, उत्साहेन, स्वेच्छया च तव साहाय्येन यौवनसुखानि भोक्तवान्। पुरो, अहं तुष्टः; तव यौवनं पुनः गृहाण, राज्यं च स्वीकरोतु, त्वं हि मे प्रियपुत्रः।" एवं सन् नहुषात्मा ययातिः वार्धक्यं प्रतिगृह्य, पुरुः स्वं यौवनं पुनः प्राप्तवान्। यदा सः राजा कनिष्ठं पुत्रं पुरुम् अभिषेचयितुं इच्छन् आसीत्, तदा ब्राह्मणमुख्यैः सह सर्ववर्णाः इदं वचनम् ऊचुः।