भगवतः काव्यस्य देहम् हस्तेन स्पृशन् स तेन तुष्टः सञ्जातः। तस्यै सम्पूर्णदर्शनं दत्त्वा स तत्रैवान्तर्धानं जगाम। ततो देवेश्वरस्य तत्रान्तर्धाने जातं, जयन्ती तत्र समीपे स्थितां दृष्ट्वा स ताम् इदं वचनम् अब्रवीत्— "काऽसि सौम्ये? कस्यासि? किं दुःखिता स्याद् यदा अहम् अपि दुःखितोऽस्मि? तपसा समन्विता, किं हेतोः मम परिचर्यां करोति?" इति। सः तस्याः स्तुत्या, भक्त्या, विनयेन, दमेन च, स्नेहेन च तुष्टः सञ्जातः—"वरवर्णिनि, सुभ्रु, अहम् त्वया तुष्टः। किं ते काम्यं स्यात्? किं ते मनसि? यद् इच्छसि तत् अद्य दास्यामि, यद्यपि दुष्करं स्यात्।" इति तस्य वचः शृण्वती सा जयन्ती प्रत्युवाच—"तपसा एव मे भावो ज्ञेयः, ब्रह्मन्; यथा यथार्थतः त्वं जानासि।" तदा सः दिव्यचक्षुषा तस्याः भावं विज्ञाय प्रत्युवाच—"मया सह दशवर्षाणि त्वं स्थास्यसि, वरवर्णिनि, कान्तिमती। सर्वेषां भूतानाम् अदृश्या, अत्र सङ्गमं कामयसि, देवी, नीलोत्पलवर्णे, वरदा, सुलोचने; एवं त्वं मम एषः कामः वृणोतु, मधुरवचने।" ततो जयन्त्याः सम्मतिं लब्ध्वा "एवं स्यात्! गच्छाव गृहं मम, मदान्धलोचने" इत्युक्त्वा स्वगृहं नीत्वा तस्याः हस्तं गृहीत्वा सः तया सह दशवर्षाणि स्वमायया संवृतः, सर्वैः अदृश्यः, भर्गवः तत्र वासं कृतवान्। एतेन काव्येन स्वकार्यं साधितम् इति ज्ञात्वा, दितिसुताः सर्वे हर्षपूर्णाः तस्य गृहम् आगच्छन्, तं द्रष्टुम् उत्सुकाः। ते आगत्य गुरुं न दृष्टवन्तः, मायया तिरोहितं तं विज्ञाय, चिन्हं ज्ञात्वा पुनः प्रतिनिवृत्ताः। बृहस्पतिः तु काव्यः वरदानेन बद्धः इति ज्ञात्वा, जयन्त्याः प्रियार्थं दशवर्षाणि तद्व्रते स्थित्वा, तस्याः कल्याणमिच्छन्। तस्मिन् काले, इन्द्रस्य प्रेरितः, बृहस्पतिः काव्यरूपं धारयित्वा, असुरान् आह्वयन्। ते आगत्य बृहस्पतिना उक्ताः—"स्वागतम्, मम यजमानाः; अहम् आगतः भवतां हिताय।" इति। "यां विद्याम् उपार्जितवान् तां शिक्षयिष्यामि" इत्युक्त्वा, तेन हृष्टहृदयाः ते तं शिक्षार्थं उपगच्छन्। दशवर्षपर्यन्ते सम्पूर्णे, तस्मिन् काले, काव्यात् देवयानी जाता इति श्रूयते। तदा सः शिष्यदर्शनाय मनः न्यधात्। "देवि, अहम् यजमानान् द्रष्टुम् गच्छामि, शुचिस्मिते, सुभगे, विशालत्रिनेत्रे" इति तया उक्तः सः। सा प्रत्युवाच—"भक्तजनसेवा धर्म एव, महाव्रत, ब्रह्मन्; अहम् तव धर्मं न निरोद्धुम् इच्छामि।" ततः सः गत्वा, मायया काव्यरूपधारी देवगुरुणा असुराः मोहिताः इति दृष्ट्वा, तान् काव्यः इदं वचनम् उक्तवान्—"मां काव्यं विद्धि; गिरिशः प्रसन्नः। हन्त, यूयं सर्वे मोहिताः! शृणुत दानवाः।" एवं तस्य वचः शृण्वन्तः ते विस्मयाकुलाः तयोः द्वयोः समीपे स्थितयोः विस्मितदृष्टयः। ते सर्वे मोहिता, किंचिदपि न बुबुधिरे। तेषां मोहे स्थितेषु काव्यः असुरान् पुनरुवाच—"अहं भवतां गुरु: काव्यः, अयं चाङ्गिराः, देवगुरुः। मां अनुगच्छध्वं, दैत्याः, एनं बृहस्पतिं त्यजध्वम्।" एवं तेन उक्ताः असुराः, उभौ निरीक्ष्य, न किञ्चिद् भेदं विवेक्तुं शशाकुः। बृहस्पतिः अपि, शान्तः, तपसा समन्वितः, तान् उवाच—"अहं काव्यः, भवतां गुरु: दैत्याः; अयं बृहस्पतिः मम रूपे।" "सः भवतः मोहयति, असुराः, मम रूपं धारयन्।" इति श्रुत्वा, ते समागम्य, ऊचुः—"अयं प्रभुः दशवर्षाणि अस्मान् शिक्षयन्, सत्यं गुरुः; अयं द्विजः अस्माकं मध्ये प्रवेशं इच्छति।" ततः सर्वे दानवाः प्रणम्य, तस्य वचः स्वीकृतवन्तः; दीर्घाभ्यासेन न मोहिता अभवन्। ते सर्वे असुराः, क्रोधारक्तलोचना, ऊचुः—"एषः अस्माकं गुरु: हितकारी च; त्वं गच्छ, त्वं न अस्माकं गुरु:" "भर्गवो वा वा अंगिराः, अयं वन्दनीयः अस्माकं गुरु:; वयं तस्याज्ञायां वसामः। त्वं गच्छ, विलम्बं मा कृथाः।" एवं उक्त्वा, सर्वे असुराः बृहस्पतिम् उपगच्छन्; काव्येन उक्तं महदुपकारं न गृह्णन्तः। भर्गवः तेषां गर्वात् कुपितः—"मया उपदिष्टाः सन्तः, दानवाः मां न समर्चयन्ति।" "तस्मात्, यूयं प्रमोहं गमिष्यथ, विजयं च ह्रासिष्यथ" इत्युक्त्वा, काव्यः तत्रैव यथागतं निर्गतः। काव्येन तान् असुरान् शप्तान् ज्ञात्वा, बृहस्पतिः स्वकार्यं सिद्ध्वा, हृष्टः स्वस्वरूपं पुनरधत्त। असुराः बुद्ध्या पराजिताः इति ज्ञात्वा, सः स्वकार्यं सिद्ध्वा तत्रैव अन्तर्धानं जगाम; तस्यान्तर्धाने दानवाः मोहं जग्मुः। "हन्त, वयं मूढाः कृताः!" इत्येवं परस्परं वदन्तः, पृष्ठतः पराङ्मुखाः, आङ्गिरसेन आहताः। मायया प्रतारिता, स्वस्वविषये मोहिता, असन्तुष्टाः शीघ्रं काव्यं प्रति जग्मुः, प्रह्लादपूर्वकाः, काव्यं अनुसृत्य। ते काव्यं उपगम्य, अधोमुखाः तस्थुः; तान् पुनः समागतान् दृष्ट्वा, काव्यः यजमानान् इदं वचनम् उवाच— "युष्माभिः मया उपदिष्टैः, मम सम्मानः न कृतः; तस्मात्, तेन अवमाननेन, यूयं पराजिताः।