యః పుత్రో గుణసమ్పన్నో మాతాపిత్రోర్హితః సదా సర్వం సో ఽర్హతి కల్యాణం కనీయానపి స ప్రభుః
యవడు మంచి లక్షణాలతో ఉండి, తల్లిదండ్రుల మేలు కోసం ఎప్పుడూ కృషి చేస్తే, అతడికి అన్నీ శుభాలు లభిస్తాయి. అతడు చిన్నవాడైనా, ఇంట్లో అతడే పెద్దవాడు.
అర్హం పూరోరిదం రాజ్యం యః ప్రియః ప్రియకృత్ తవ వరదానేన శుక్రస్య న శక్యం వక్తుముత్తరమ్
ఈ రాజ్యం పెద్ద కుమారుడికే వర్తిస్తుంది. నీకు ఇష్టమైనవాడు, నీకు సంతోషం కలిగించేవాడు రాజు కావాలి. శుక్రునికి వరం ఇచ్చినందువల్ల, దీనికి భిన్నంగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు.
పౌరజానపదైస్ తుష్టైర్ ఇత్యుక్తో నాహుషస్తదా అభిషిచ్య తతః పూరుం రాజ్యే స్వసుతమాత్మజమ్
అప్పుడు పౌరులు, ప్రజలు సంతోషంగా అభిప్రాయపడగా, నాహుషుడు తన కుమారుడైన పూరువును రాజుగా పట్టాభిషేకం చేశాడు.
దత్త్వా చ పూరవే రాజ్యం వనవాసాయ దీక్షితః పురాత్స నిర్యయౌ రాజా బ్రాహ్మణైస్తాపసైః సహ
పూరువుకు రాజ్యాన్ని అప్పగించి, రాజు వనవాసానికి దీక్ష తీసుకుని, బ్రాహ్మణులు, తపస్వులతో కలిసి నగరాన్ని విడిచిపెట్టాడు.
యదోస్తు యాదవా జాతాస్ తుర్వసోర్యవనాః సుతాః ద్రుహ్యోశ్చైవ సుతా భోజా అనోస్తు మ్లేచ్ఛజాతయః
యదువు నుంచి యాదవులు, తుర్వసువు నుంచి యవనులు, ద్రుహ్యూలో నుంచి భోజులు, అనువు నుంచి మ్లేచ్ఛ జాతులు పుట్టాయి.
పూరోస్తు పౌరవో వంశో యత్ర జాతో ఽసి పార్థివ ఇదం వర్షసహస్రాత్తు రాజ్యం కురుకులాగతమ్
పూరువుని నుంచి పౌరవ వంశం ఏర్పడింది. నరపతి, నీవు అందులో జన్మించావు. వెయ్యేళ్ల తర్వాత ఈ రాజ్యం కురు వంశానికి వచ్చింది.
ఏవం స నాహుషో రాజా యయాతిః పుత్రమీప్సితమ్ రాజ్యే ఽభిషిచ్య ముదితో వానప్రస్థో ఽభవన్మునిః
ఇలా నాహుషుడు, యయాతి తనకు ఇష్టమైన కుమారుడిని ఆనందంగా రాజుగా కూర్చోబెట్టి, వనప్రస్థాశ్రమంలో మునిగా మారాడు.
ఉషిత్వా వనవాసం స బ్రాహ్మణైః సహ సంశ్రితః ఫలమూలాశనో దాన్తో యథా స్వర్గమితో గతః
అతడు బ్రాహ్మణులతో కలిసి వనంలో నివసిస్తూ, పండ్లు, మూలికలు తింటూ, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని, స్వర్గాన్ని పొందినవాడిలా వెళ్లిపోయాడు.
స గతః స్వర్గవాసం తు న్యవసన్ముదితః సుఖీ కాలస్య నాతిమహతః పునః శక్రేణ పాతితః
అతడు ఆనందంగా, సుఖంగా స్వర్గంలో నివసించాడు. కాని ఎక్కువ కాలం కాకముందే, ఇంద్రుడు అతడిని అక్కడి నుంచి పడగొట్టాడు.
వివశః ప్రచ్యుతః స్వర్గాద్ అప్రాప్తో మేదినీతలమ్ స్థితశ్చాసీద్ అన్తరిక్షే స తదేతి శ్రుతం మయా
అతడు బలహీనుడై స్వర్గం నుంచి పడిపోయి, భూమిని చేరక మధ్యలోనే నిలిచిపోయాడు. ఇది నేను విన్నాను.
తత ఏవ పునశ్చాపి గతః స్వర్గమితి శ్రుతిః రాజ్ఞా వసుమతా సార్ధమ్ అష్టకేన చ వీర్యవాన్ ప్రతర్దనేన శిబినా సమేత్య కిల సంసది
తర్వాత మళ్లీ అతడు రాజు వసుమతితో, అష్టకుడు, పరాక్రమశాలి ప్రతర్దనుడు, శిబితో కలిసి సభలో కలసి స్వర్గానికి వెళ్లాడని విన్నాను.
కర్మణా కేన స దివం పునః ప్రాప్తో మహీపతిః కథమిన్ద్రేణ భగవన్ పాతితో మేదినీతలే
ఆ రాజు ఏ కార్యం వల్ల మళ్లీ స్వర్గాన్ని పొందాడు? భగవంతుడా, ఇంద్రుడు అతడిని భూమికి ఎలా పడగొట్టాడు?
సర్వమేతద్ అశేషేణ శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః కథ్యమానం త్వయా విప్ర దేవర్షిగణసంనిధౌ
ఈ సంగతులన్నీ పూర్తిగా, నిజంగా ఎలా జరిగాయో, దేవర్షుల సమక్షంలో నువ్వు చెప్పాలని నేను వినాలనుకుంటున్నాను.
దేవరాజసమో హ్య్ ఆసీద్ యయాతిః పృథివీపతిః వర్ధనః కురువంశస్య విభావసుసమద్యుతిః
యయాతి భూమిపై రాజుగా దేవేంద్రునితో సమానుడై, కురు వంశాన్ని పోషిస్తూ, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ ఉండేవాడు.
తస్య విస్తీర్ణయశసః సత్యకీర్తేర్ మహాత్మనః శ్రోతుమిచ్ఛామి దేవేశ దివి చేహ చ సర్వశః
ఎంతో గొప్ప పేరు, నిజాయితీ కలిగిన ఆ మహాత్ముని గురించి, దేవేంద్రా, స్వర్గంలోను, భూమిపైను పూర్తిగా వినాలనుకుంటున్నాను.
హన్త తే కథయిష్యామి యయాతేరుత్తమాం కథామ్ దివి చేహ చ పుణ్యార్థాం సర్వపాపప్రణాశినీమ్
శుభాన్ని కలిగించే, పాపాలను తొలగించే యయాతి గొప్ప కథను, స్వర్గంలోను, భూమిపైను నీకు చెబుతాను.
యయాతిర్నాహుషో రాజా పూరుం పుత్రం కనీయసమ్ రాజ్యే ఽభిషిచ్య ముదితః ప్రవవ్రాజ వనం తదా
యయాతి, నాహుషుని కుమారుడు, తన చిన్న కుమారుడు పూరువును ఆనందంగా రాజుగా కూర్చోబెట్టి, వెంటనే వనానికి వెళ్లాడు.
అన్తేషు స వినిక్షిప్య పుత్రాన్ యదుపురోగమాన్ ఫలమూలాశనో రాజా వనే ఽసౌ న్యవసచ్చిరమ్
తన కుమారులను, ముఖ్యంగా యదువును వారి వారి బాధ్యతలకు అప్పగించి, రాజు పండ్లు, మూలికలు తింటూ, వనంలో చాలా కాలం గడిపాడు.
స జితాత్మా జితక్రోధస్ తర్పయన్ పితృదేవతాః అగ్నీంశ్చ విధివజ్జుహ్వన్ వానప్రస్థవిధానతః
తనను జయించుకున్నవాడు, కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకున్నవాడు, వనవాసి విధానాన్ని అనుసరించి, పితృదేవతలకు తగిన విధంగా తృప్తి కలిగిస్తూ, అగ్నులకు కూడా యథావిధిగా హోమాలు చేయేవాడు.
అతిథీన్ పూజయన్నిత్యం వన్యేన హవిషా విభుః శిలోఞ్ఛవృత్తిమాస్థాయ శేషాన్నకృతభోజనః
అతడు ఎప్పుడూ అతిథులను అరణ్యంలో లభించే పదార్థాలతో ఆహ్వానించేవాడు. గొప్పవాడైన అతడు శిలోఞ్ఛ విధానాన్ని అనుసరించి, తన కోసం వండినది కాకుండా మిగిలిన అన్నమే భోజనం చేసేవాడు.
పూర్ణం సహస్రం వర్షాణామ్ ఏవంవృత్తిర్ అభూన్నృపః అమ్బుభక్షః స చాబ్దాంస్త్రీన్ ఆసీన్ నియతవాఙ్మనాః
ఇలా వెయ్యేళ్ళ పాటు అతని జీవితం సాగింది, ఓ రాజా! ఆ కాలంలో అతడు నీటిని మాత్రమే సేవించేవాడు. మూడు సంవత్సరాలు మాట, మనస్సు నియంత్రణతో ఉండేవాడు.
తతస్తు వాయుభక్షో ఽభూత్ సంవత్సరమతన్ద్రితః పఞ్చాగ్నిమధ్యే చ తపస్ తేపే సంవత్సరం పునః
అనంతరం అతడు ఒక సంవత్సరం పాటు గాలినే ఆహారంగా తీసుకుంటూ అలసట లేకుండా ఉండేవాడు. మరో సంవత్సరం ఐదు అగ్నుల మధ్య కఠిన తపస్సు చేసేవాడు.
ఏకపాదస్థితశ్చాసీత్ షణ్మాసాన్ అనిలాశనః పుణ్యకీర్తిస్తతః స్వర్గం జగామావృత్య రోదసీ
ఒక కాలిపై నిలబడి, ఆరు నెలలు గాలినే భోజనంగా తీసుకుంటూ జీవించాడు. అతని పుణ్యకీర్తి వలన, ఆ మహాత్ముడు భూమి, ఆకాశాన్ని దాటి స్వర్గానికి చేరాడు.
స్వర్గతస్తు స రాజేన్ద్రో న్యవసద్దేవసద్మని పూజితస్త్రిదశైః సాధ్యైర్ మరుద్భిర్వసుభిస్తథా
స్వర్గంలోకి వెళ్లిన ఆ రాజు దేవతల నివాసంలో నివసించేవాడు. ముప్పది దేవతలు, సాధ్యులు, మరుతులు, వసువులు—all అతన్ని ఘనంగా సత్కరించారు.
దేవలోకాద్ బ్రహ్మలోకం సంచరన్పుణ్యకృద్వశీ అవసత్పృథివీపాలో దీర్ఘకాలమితి శ్రుతిః
దేవలోకంనుంచి బ్రహ్మలోకానికి పుణ్యశీలుడైన, తనను నియంత్రించుకున్న రాజు ప్రయాణించాడు. అక్కడ చాలా కాలం నివసించాడని శృతి చెబుతోంది.
స కదాచిన్నృపశ్రేష్ఠో యయాతిః శక్రమాగతః కథాన్తే తత్ర శక్రేణ పృష్టః స పృథివీపతిః
ఒకసారి రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన యయాతి శక్రుని వద్దకు వచ్చాడు. కథ ముగిసినప్పుడు, శక్రుడు ఆ భూమిపతిని ప్రశ్నించాడు.
యదా స పూరుస్తవ రూపేణ రాజఞ్ జరాం గృహీత్వా ప్రచచార లోకే తదా రాజ్యం సమ్ప్రదాయైవ తస్మై త్వయా కిముక్తః కథయేహ సత్యమ్
ఓ రాజా! నీ రూపంలో పురు ముసలితనాన్ని స్వీకరించి ప్రజల మధ్య సంచరించినప్పుడు, రాజ్యాన్ని అతనికి అప్పగించిన తర్వాత, నువ్వు ఏమి చెప్పావో నిజంగా చెప్పు.
ప్రకృత్యనుమతే పూరుం రాజ్యే కృత్వేదమబ్రువమ్ గఙ్గాయమునయోర్మధ్యే కృత్స్నో ఽయం విషయస్తవ మధ్యే పృథివ్యాస్త్వం రాజా భ్రాతరో ఽన్తే ఽధిపాస్తవ
ప్రజల సమ్మతితో పురు ను రాజ్యానికి ప్రతిష్ఠించి ఇలా అన్నాను: 'గంగ, యమున నదుల మధ్య ఉన్న ఈ మొత్తం భూమి నీది. భూమి మధ్యభాగంలో నువ్వే రాజు; నీ అన్నదమ్ములు సరిహద్దుల్లో పాలకులు.'
అక్రోధనః క్రోధనేభ్యో విశిష్టస్ తథా తితిక్షుర్ అతితిక్షోర్ విశిష్టః అమానుషేభ్యో మానుషశ్చ ప్రధానో విద్వాంస్తథైవావిదుషః ప్రధానః
కోపం లేని వాడు కోపగాళ్లకంటే శ్రేష్ఠుడు. సహనశీలి, సహించని వారికంటే మెరుగైనవాడు. మానవులు మానవేతరులకంటే ముఖ్యులు. విద్యావంతుడు, అవిద్యావంతులలో ప్రథముడు.
ఆక్రుశ్యమానో నాక్రోశేన్ మన్యుమేవ తితిక్షతి ఆక్రోష్టారం నిర్దహతి సుకృతం చాస్య విన్దతి
ఎవరైనా దూషించినప్పుడు, అతడు తిరిగి దూషించడు. ఆ అవమానాన్ని సహించేవాడు. దూషించినవాడిని అంతరంగంగా కాల్చేస్తాడు, మంచి ఫలితాన్ని పొందుతాడు.