తస్యాత్మజానామయుతం బభూవ ధర్మాత్మనామ్ అగ్ర్యధనుర్ధరాణామ్ తదాత్మనః సర్వమవేక్ష్య రాజా ముహుర్ముహుర్ విస్మయమాససాద సో ఽభ్యాగతం వీక్ష్య మునిప్రవీరం ప్రాచేతసం వాక్యమిదం బభాషే
అతనికి పది వేల మంది కుమారులు పుట్టారు. వారు ధర్మమార్గంలో నిలిచినవారు, శ్రేష్ఠమైన విలువిదులు. రాజు ఇది చూసి మళ్లీ మళ్లీ ఆశ్చర్యపడ్డాడు. అప్పుడొక రోజు, ప్రాచేతసుడు అనే గొప్ప ముని వచ్చినప్పుడు, రాజు ఇలా అడిగాడు.
కస్మాద్విభూతిర్ అమలామరమర్త్యపూజ్యా జాతా చ సర్వవిజితామరసున్దరీణామ్ భార్యా మమాల్పతపసా పరితోషితేన దత్తం మమామ్బుజగృహం చ మునీన్ద్ర ధాత్రా
రాజు అడిగాడు: దేవతలు, మానవులు పూజించే ఈ నిర్మలమైన మహిమ నాకు ఎలా వచ్చింది? అందరికన్నా అందమైన భార్యను, ఈ కమలమందిరాన్ని నేను తక్కువ తపస్సుతో పొందాను. మునీంద్రా, ఈ మహిమకు కారణం ఏమిటో చెప్పండి.
యస్మిన్ప్రవిష్టమపి కోటిశతం నృపాణాం సామాత్యకుఞ్జరరథౌఘజనావృతానామ్ నో లక్ష్యతే క్వ గతమమ్బరమధ్య ఇన్దుస్ తారాగణైరివ గతః పరితః స్ఫురద్భిః
దశలక్షల మంది రాజులు, వారి మంత్రులు, ఏనుగులు, రథాలు, ప్రజలు అందరూ ఇందులోకి వచ్చినా, వారు ఎక్కడికి పోయారో ఎవరికీ తెలియదు. అది ఆకాశంలో నక్షత్రాల మధ్య చంద్రుడు కనపడకపోవడం లాంటిది.
తస్మాత్కిమన్యజననీజఠరోద్భవేన ధర్మాదికం కృతమశేషఫలాప్తిహేతుః భగవన్మయాథ తనయైర్ అథవానయాపి భద్రం యదేతదఖిలం కథయ ప్రచేతః
కాబట్టి, ఈ ఫలితాలన్నిటికి అసలు కారణం ఏమిటి? నా పుణ్యమా, నా కుమారులదా, లేక నా భార్యదా? ప్రాచేతసా, ఈ శుభకారణాన్ని నాకు వివరించండి.
మునిరభ్యధాదథ భవాన్తరితం సమీక్ష్య పృథ్వీపతేః ప్రసభమద్భుతహేతువృత్తమ్ జన్మాభవత్తవ తు లుబ్ధకులే ఽతిఘోరే జాతస్త్వమప్యనుదినం కిల పాపకారీ
అప్పుడు ముని, రాజుకు జరిగిన ఆశ్చర్యకరమైన విషయాలను గమనించి ఇలా చెప్పాడు: నీవు గత జన్మలో చాలా క్రూరమైన వేటగాళ్ల కుటుంబంలో పుట్టావు. ప్రతిరోజూ పాపకార్యాలు చేసేవాడివి.
వపురప్యభూత్తవ పునః పురుషాఙ్గసంధిర్ దుర్గన్ధిసత్త్వభుజగావరణం సమన్తాత్ న చ తే సుహృన్ న సుతబన్ధుజనో న తాతస్ త్వ్ ఆదృక్స్వసా న జననీ చ తదాభిశస్తా
ఆపుడు నీకు మనిషి శరీరం ఉన్నా, అది జంతువుల అవయవాలతో కలిసిపోయింది. చుట్టూ దుర్గంధమొలిచే పాములు ఉండేవి. నీకు స్నేహితులు, కుమారులు, బంధువులు, తండ్రి, అక్కాచెల్లెలు, తల్లి ఎవ్వరూ ఉండరు. అలా నీవు శపించబడ్డావు.
అభిసంగతా పరమభీష్టతమా విముఖీ మహీశ తవ యోషిదియమ్ అభూదనావృష్టిరతీవ రౌద్రా కదాచిదాహారనిమిత్తమస్మిన్ క్షుత్పీడితేనాథ తదా న కించిద్ ఆసాదితం ధాన్యఫలామిషాద్యమ్
రాజా, నీవు అత్యంత ఇష్టపడిన స్త్రీ కూడా నీకు దూరమైంది. ఆమె చాలా క్రూరంగా, వర్షం రాని ఎండలాంటిది అయింది. అప్పుడప్పుడు ఆకలితో బాధపడుతూ, ధాన్యం, పండు, మాంసం ఏదీ దొరకలేదు.
అథాభిదృష్టం మహదమ్బుజాఢ్యం సరోవరం పఙ్కపరీతరోధః పద్మాన్యథాదాయ తతో బహూని గతః పురం వైదిశనామధేయమ్
ఆ సమయంలో, నీకు పెద్ద సరస్సు కనిపించింది. అది కమలాలతో నిండిపోయి, ఒడ్డులు మట్టితో ముడుచుకున్నది. అక్కడినుంచి చాలా కమలాలు తీసుకుని, వైదిశ అనే పట్టణానికి వెళ్లావు.
తన్మౌల్యలాభాయ పురం సమస్తం భ్రాన్తం త్వయాశేషమ్ అహస్ తదాసీత్ క్రేతా న కశ్చిత్కమలేషు జాతః శ్రాన్తో భృశం క్షుత్పరిపీడితశ్చ
ఆ కమలాలను అమ్మాలనే ఉద్దేశంతో, నీవు ఆ పట్టణమంతా తిరిగావు. కానీ ఆ రోజు ఒక్కరైనా కొనేవారు దొరకలేదు. నీవు అలసిపోయి, ఆకలితో బాగా బాధపడి కూర్చున్నావు.
ఉపవిష్టస్త్వమేకస్మిన్ సభార్యో భవనాఙ్గణే అథ మఙ్గలశబ్దశ్చ త్వయా రాత్రౌ మహాఞ్శ్రుతః
తర్వాత నీవు భార్యతో కలిసి ఒక ఇంటి ప్రాంగణంలో కూర్చున్నావు. అప్పుడు రాత్రి సమయంలో, నీవు ఒక గొప్ప మంగళధ్వని వినిపించింది.
సభార్యస్తత్ర గతవాన్ యత్రాసౌ మఙ్గలధ్వనిః తత్ర మణ్డపమధ్యస్థా విష్ణోరర్చావలోకితా
తన భార్యతో కలిసి ఆ మంగళధ్వని వినిపించిన చోటికి వెళ్లాడు. అక్కడ మండపం మధ్యలో విష్ణుమూర్తిని దర్శించాడు.
వేశ్యానఙ్గవతీ నామ విభూతిద్వాదశీవ్రతమ్ సమాప్తౌ మాఘమాసస్య లవణాచలముత్తమమ్
అనంగవతి అనే వేశ్య, మాఘమాసం చివర్లో, ఉత్తమమైన లవణాచల పర్వతం వద్ద, విభూతిద్వాదశి వ్రతాన్ని పూర్తి చేసింది.
నివేదయన్తీ గురవే శయ్యాం చోపస్కరాన్వితామ్ అలంకృత్య హృషీకేశం సౌవర్ణామరపాదపమ్
ఆమె తన గురువుకు తెలియజేసి, మంచాన్ని అవసరమైన వస్తువులతో అలంకరించి, హృషీకేశుడైన విష్ణువును బంగారు కల్పవృక్షంతో అలంకరించింది.
తాం తు దృష్ట్వా తతస్తాభ్యామ్ ఇదం చ పరిచిన్తితమ్ కిమేభిః కమలైః కార్యం వరం విష్ణురలంకృతః
ఆమెను చూసిన తరువాత, ఆ ఇద్దరూ ఇలా ఆలోచించారు: 'ఈ కమలాలతో మనకు ఏమి అవసరం? విష్ణువును అలంకరించడమే మేలుగా ఉంది.'
ఇతి భక్తిస్తదా జాతా దమ్పత్యోస్తు నరాధిప తత్ప్రసఙ్గాత్సమభ్యర్చ్య కేశవం లవణాచలమ్ శయ్యా చ పుష్పప్రకరైః పూజితా భూశ్చ సర్వతః
అప్పుడు ఆ రాజదంపతులలో భక్తి కలిగింది. ఆ సందర్భంలో లవణాచలంలో కేశవుని పూజించి, మంచాన్ని పుష్పాలతో అలంకరించారు. చుట్టూ నేల కూడా పువ్వులతో అలంకరించబడింది.
అథానఙ్గవతీ తుష్టా తయోర్ధనశతత్రయమ్ దీయతామాదిదేశాథ కలధౌతశతత్రయమ్
తర్వాత అనంగవతి సంతోషంతో, వారికి మూడు వందల నాణేలు, మూడు వందల కడిగిన వస్త్రాలు ఇవ్వాలని ఆదేశించింది.
న గృహీతం తతస్తాభ్యాం బహుసత్త్వావలమ్బనాత్ అనఙ్గవత్యా చ పునస్ తయోరన్నం చతుర్విధమ్ ఆనీయ వ్యాహృతం చాత్ర భుజ్యతామితి భూపతే
కానీ వారు వాటిని స్వీకరించలేదు, ఎందుకంటే వారు ధర్మాన్ని ఆశ్రయించారు. అనంగవతి మళ్లీ నాలుగు రకాల అన్నాన్ని తెచ్చి, 'రాజా, దయచేసి ఈ భోజనం చేయండి' అని చెప్పింది.
తాభ్యాం తు తదపి త్యక్తం భోక్ష్యావో వై వరాననే ప్రసఙ్గాదుపవాసేన తవాద్య సుఖమావయోః
అయినా వారు కూడా దానిని తిరస్కరించి, 'ఓ సుందరి! ఈ వ్రతం వల్ల, ఉపవాసం వల్ల, ఈ రోజు మాకు ఆనందం కలిగింది' అని అన్నారు.
జన్మప్రభృతి పాపిష్ఠౌ కుకర్మాణౌ దృఢవ్రతే తత్ప్రసఙ్గాత్తయోర్మధ్యే ధర్మలేశస్తు తే ఽనఘ
మేము జన్మనుంచి పాపిష్టులమై, చెడు పనుల్లో దృఢంగా ఉన్నాం. అయినా, ఈ వ్రతం వల్ల మద్యలో కొంత ధర్మబుద్ధి కలిగింది, ఓ పాపరహితురాలా!
ఇతి జాగరణం తాభ్యాం తత్ప్రసఙ్గాదనుష్ఠితమ్ ప్రభాతే చ తదా దత్తా శయ్యా సలవణాచలా
అలా ఆ వ్రతప్రభావంతో వారు జాగరణ చేయగా, ఉదయాన్నే లవణాచలంతో కూడిన మంచాన్ని సమర్పించారు.
గ్రామాశ్చ గురవే భక్త్యా విప్రేషు ద్వాదశైవ తు వస్త్రాలంకారసంయుక్తా గావశ్చ కరకాన్వితాః
భక్తితో గురువుకు పన్నెండు గ్రామాలు, బ్రాహ్మణులకు వస్త్రాభరణాలతో అలంకరించిన దూడలతో కూడిన గోవులను కూడా సమర్పించారు.
భోజనం చ సుహృన్మిత్రదీనాన్ధకృపణైః సమమ్ తచ్చ లుబ్ధకదామ్పత్యం పూజయిత్వా విసర్జితమ్
స్నేహితులు, మిత్రులు, దరిద్రులు, అంధులు, దయనీయులతో కలిసి భోజనం పంచుకున్నారు. ఆ లోభి దంపతులను పూజించి, తరువాత పంపించారు.
స భవాంల్ లుబ్ధకో జాతః సపత్నీకో నృపేశ్వరః పుష్కరప్రకరాత్తస్మాత్ కేశవస్య న పూజనాత్
ఓ రాజాధిరాజా! నీవే ఆ వేటగాడవు, భార్యతో కలిసి. పుష్కరాల సమూహంతో కేశవుని పూజించకపోవడం వల్ల—
వినష్టాశేషపాపస్య తవ పుష్కరమన్దిరమ్ తస్య సత్త్వస్య మాహాత్మ్యాద్ అల్పేన తపసా నృప
నీ పుష్కర మండపం నీకు అన్ని పాపాలను పోగొట్టింది, ఓ రాజా! ఆ సత్కార్య మహిమతో, తక్కువ తపస్సుతోనే—
యథాకామగమం జాతం లోకనాథశ్చతుర్ముఖః సంతుష్టస్తవ రాజేన్ద్ర బ్రహ్మరూపీ జనార్దనః
నీ కోరిక మేరకు, లోకాల అధిపతి అయిన నాలుగు ముఖాల దేవుడు అవతరించాడు. ఓ రాజేంద్ర! బ్రహ్మరూపిగా జనార్దనుడు నీవుపై సంతృప్తి చెందాడు.
సాప్యనఙ్గవతీ వేశ్యా కామదేవస్య సామ్ప్రతమ్ పత్నీ సపత్నీ సంజాతా రత్యాః ప్రీతిరితి శ్రుతా లోకేష్వానన్దజననీ సకలామరపూజితా
ఆ అనంగవతి వేశ్య ఇప్పుడు కామదేవునికి భార్యగా, సహభార్యగా మారింది. లోకంలో ఆమె రతికి ప్రీతిగా, ఆనందాన్ని కలిగించేవారిగా, సమస్త దేవతలు పూజించేవారిగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
తస్మాదుత్సృజ్య రాజేన్ద్ర పుష్కరం తన్మహీతలే గఙ్గాతటం సమాశ్రిత్య విభూతిద్వాదశీవ్రతమ్ కురు రాజేన్ద్ర నిర్వాణమ్ అవశ్యం సమవాప్స్యసి
కాబట్టి, ఓ రాజేంద్ర! ఆ పుష్కర మండపాన్ని వదిలి, గంగానది తీరాన్ని ఆశ్రయించి, విభూతిద్వాదశి వ్రతాన్ని ఆచరించు. నిశ్చయంగా ముక్తిని పొందుతావు.
ఇత్యుక్త్వా స మునిర్ బ్రహ్మంస్ తత్రైవాన్తరధీయత రాజా యథోక్తం చ పునర్ అకరోత్పుష్పవాహనః
ఇలా చెప్పి ఆ ముని అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. రాజు మళ్లీ ముని చెప్పినట్లు పుష్పవాహనుని పూజ చేశాడు.
ఇదమాచరతో బ్రహ్మన్న్ అఖణ్డవ్రతమ్ ఆచరేత్ యథాకథంచిత్ కమలైర్ ద్వాదశ ద్వాదశీర్ మునే
బ్రాహ్మణా! ఈ వ్రతాన్ని ఎలాంటి విఘ్నం లేకుండా, తన శక్తికి తగినట్టుగా పాటిస్తూ, పదకొండు రోజుల పాటు ప్రతి ద్వాదశి రోజూ కమలపువ్వులు సమర్పించాలి, మునివరా!
కర్తవ్యాః శక్తితో దేయా విప్రేభ్యో దక్షిణానఘ న విత్తశాఠ్యం కుర్వీత భక్త్యా తుష్యతి కేశవః
తన శక్తికి అనుగుణంగా బ్రాహ్మణులకు దానం చేయాలి, పాపరహితుడా! ధనంలో మోసం చేయకూడదు; భక్తితో చేసిన పనిలో కేశవుడు సంతోషిస్తాడు.