दर्शं च पौर्णमासीं च सत्पमीं पितृवासरम्
अमावस्या, पौर्णिमा, सप्तमी आणि पितरांसाठीचा दिवस—
कृष्णपक्षे पूर्वविद्धां सत्पमीं च चतुर्दशीम्
कृष्णपक्षात, पूर्वदिवशी मिळालेली सप्तमी आणि चतुर्दशी—
व्रतादीनां तु सर्वेषां शुक्लपक्षो विशिष्यते
सर्व व्रतांमध्ये शुक्लपक्ष विशेष महत्त्वाचा मानला जातो.
असंभवे व्रतादीनां यदि पौर्वाह्निकी तिथिः
जर व्रत करणे शक्य नसेल, तर पूर्वार्धातील तिथी घ्यावी.
प्रदोषव्यापिनी ग्राह्या तिथिर्नक्तव्रते सदा
ती तिथी संध्याकाळपर्यंत असेल, तर ती नेहमीच रात्रभरच्या व्रतासाठी ग्राह्य धरावी.
तिथिनक्षत्रसंयोगविहितव्रतकर्मणि
जेव्हा तिथी आणि नक्षत्र यांच्या संयोगाने व्रत किंवा कर्म सांगितलेले असेल—
अर्द्धरात्रादधो या तु नक्षत्रव्यापिनी तिथिः
अर्ध्या रात्रीच्या आत नक्षत्रासह असलेली तिथी—
यद्यर्द्धरात्रघगयोर्व्यात्पं नक्षत्रं तु दिनद्वये
जर नक्षत्र दोन अर्ध्या रात्रीपर्यंत टिकत असेल—
अर्द्धरात्रद्वये स्यातां नक्षत्रं च तिथिर्यदि
दोन्ही, नक्षत्र आणि तिथी, जर दोन अर्ध्या रात्रीपर्यंत टिकत असतील—
अर्ध्दरात्रद्वयव्यात्पा तिथिर्नक्षत्रघसंयुता
तिथी आणि नक्षत्राचा संयोग दोन अर्ध्या रात्रीपर्यंत असेल—
ज्येष्ठासंमिश्रितं मूलं रोहिणी वह्निंसंयुता
ज्येष्ठा नक्षत्रासह मिळालेलं मूल आणि अग्निसह मिळालेली रोहिणी—
ततः स्युस्तिथयः पुण्याः कर्मानुष्टानतो दिवा
मग, दिवसा हे कर्म केल्यावर त्या तिथी पुण्यदायक होतात.
तिथिर्नक्षघत्रयोगेन या पुण्या परिकीर्तिता
चंद्रदिवस एखाद्या विशिष्ट नक्षत्र आणि योग यांच्याशी जुळला की तो पुण्यकारक मानला जातो.
उदयव्यापिनी ग्राह्या श्रवणद्वादशी व्रते
श्रवणद्वादशीचं व्रत तेव्हा घ्यावं, जेव्हा ती तिथी सूर्योदयापर्यंत टिकते.
संक्रान्तिषु तु सर्वासु पुण्यकालोनिगद्यते
सर्व संक्रांतीचे काळ हे पुण्याचे म्हणून सांगितले आहेत.
तत्र कर्कटको ज्ञेयो दक्षिणायनसंक्रमः
त्यात कर्क राशीतली संक्रांती म्हणजेच दक्षिणायनाची सुरुवात समजली जाते.
वृषभे वृश्चिके चैव सिंहे कुम्भे तथैव च
त्याचप्रमाणे वृषभ, वृश्चिक, सिंह आणि कुंभ या राशींमध्येही,
तुलायां चैव मेषे च पूर्वतः परतस्तथा
तसेच तुला आणि मेष या राशींमध्ये, दोन्ही अगोदर आणि नंतर,
कन्यायां मिथुने चैव मीने धनुषि च द्विज
कन्या, मिथुन, मीन आणि धनु या राशींमध्येही, हे द्विजांनो,
माकरं संक्रमं प्राहुरुत्तरायणसंज्ञकम्
मकर राशीतली संक्रांती म्हणजे उत्तरायणाची सुरुवात असं म्हणतात.
आदित्यशीतकिरणौ ग्राह्यावस्तङ्गतौ यदि
सूर्य आणि चंद्र हे अस्ताला जात असतील, तर त्यांचा विचार करावा.
दृष्टचन्द्रा सिनीवाली नष्टचन्द्रा कुहूः स्मृता
चंद्र दिसत असेल तर त्याला 'सिनीवाली' म्हणतात; दिसत नसेल तर 'कुहू' म्हणतात.
सिनीवालीं द्विजैर्ग्राह्या साग्निकैः श्राद्धकर्मणि
ज्यांना अग्निसहित श्राद्ध करायचं आहे, अशा द्विजांनी सिनीवालीचाच स्वीकार करावा.
अपराह्नद्वयव्यापिन्यमावास्यातिथिर्यदि
अमावास्या दोन अपराह्नांपर्यंत पसरली असेल,
अमावास्या प्रतीता चेन्मध्याह्नात्परतो यदि
अमावास्या जर मध्यान्हानंतर दिसली,
अत्यन्तक्षयपक्षे तु परेद्युर्नापराह्नगा
अतिशय क्षय असलेल्या पक्षात, जर ती अपराह्नानंतर असेल तर दुसरा दिवस धरू नये.
अर्वाचीनक्षये चचैव सायाह्नव्यापिनी तथा
आणि क्षय नुकताच झाला असेल तर, ती सायंकाळपर्यंत पसरलेली असावी.
अत्यन्ततिथिवृद्धौ तु भूतविद्धां परित्यजेत्
तिथी फार वाढली असेल, तर जी मागच्या दिवशी जुळलेली आहे ती सोडावी.
यथार्वाचीनवृद्धौ तु संत्याज्या भूतसंयुताः
तसंच, नुकतीच वाढलेली तिथी असेल, तर मागच्या दिवशी जुळलेल्या तिथी टाळाव्यात.
मध्याह्नद्वितये व्यात्पा ह्यमावास्या तिथिर्यदि
अमावास्या जर दोन मध्यान्हांपर्यंत पसरली असेल,