ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਣਵਤਲਂ ਵਾਯੁਃ ਸਮੁਤ੍ਪਤਤਿ ਘੋषਵਾਨ੍
ਹਵਾ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਤਹ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹੀ, ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ।
ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਥਾਨਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੀ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਦੂਰ੍ਧ੍ਵਸ਼ਿਖਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਤਮਃ
ਉਪਰ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਧਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਤਦਗ੍ਨਿਵਾਯੁਸਂਪਰ੍ਕਾਦ੍ਧਨਤ੍ਵਮੁਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਸ ਸਂਘਾਤਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨੋ ਭੂਮਿਤ੍ਵਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਦ ਉਹ ਇਕੱਠ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਰ੍ਯੋ ਨਿਰਿਯਂ ਜ੍ਞੇਯਾ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ
ਧਰਤੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੋ।
ਆਵृਤਾ ਯੈਰਿਮੇ ਲੋਕਾ ਮਹਾਭੂਤਾਭਿਸਂਜ੍ਞਿਤੈਃ
ਇਹ ਲੋਕ ਮਹਾਂਭੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੇष੍ਵੇਵ ਭੂਤਤ੍ਵਂ ਕਥਂ ਸਮੁਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਤ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਅਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਮਹਾਭੂਤਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਯਮੁਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਮਹਾਂਭੂਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪृਥਿਵੀ ਚਾਤ੍ਰ ਸਂਘਾਤਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਮ੍
ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਇਕੱਠ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਘ੍ਰਾਣੋ ਰਸਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਦृष੍ਟਿਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ
ਸੁਣਨਾ, ਸੁੰਘਣਾ, ਸਵਾਦ ਚੱਖਣਾ, ਛੂਹਣਾ ਤੇ ਵੇਖਣਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਾਂ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਪਞ੍ਚ ਧਾਤਵਃ
ਜੋ ਸਥਿਰ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਨੋਪਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਪਞ੍ਚ ਧਾਤਵਃ
ਵਿਰਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।
ਨ ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਹਿ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਕਥਂ ਪਞ੍ਚ ਧਾਤਵਃ
ਉਹ ਛੂਹਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯਾਪ੍ਰਮੇਯਤ੍ਵਾਦृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੌਤਿਕਮ੍
ਅਕਾਸ਼ ਅਣਮਾਪਣਯੋਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤੇषਾਂ ਪੁष੍ਪਪਲਵ੍ਯਕ੍ਤਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਮੁਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮ੍ਲਾਯਤੇ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਚਾਪਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਮੁਲ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਛੂਹਣ ਦਾ ਤੱਤ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਪਾਦਪਾਃ
ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਕੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਰਖ ਵੀ ਸੁਣਦੇ ਹਨ।
ਨਹ੍ਯਦृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਗੋ ऽਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਾਦਪਾਃ
ਕੋਈ ਅਣਦੇਖੀ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਰਖ ਵੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਅਰੋਗਾਃ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ ਸਂਤਿ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਤਿ ਪਾਦਪਾਃ
ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹਨ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਵਿਰਖ ਸੁੰਘਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮਚੈਤਨ੍ਯਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਮੈਂ ਵਿਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ।
ਆਹਾਰਪਰਿਣਾਮਾਞ੍ਚ ਸ੍ਨਹੋ ਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ
ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਨਮੀ ਤੇ ਵਾਧਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਸ਼ਃ ਪ੍ਰਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੈਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਿਚੇष੍ਟਤੇ
ਹਰ ਇੱਕ ਤੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤਦਿਹ ਸਂਘਾਤਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਪृਥਿਵੀਮਯੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋੜ ਪਿੱਥਵੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਜਨਯਤੇ ਯਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਾਗ੍ਨੇਯਾਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ
ਅੱਗ ਜੋ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮੇਤੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਪਞ੍ਚ ਧਾਤਵਃ
ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯਾਪਃ ਪਞ੍ਚਧਾ ਦੇਹੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਸਦਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ਪ੍ਰੀਣਯਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵ੍ਯਾਨਾਵ੍ਦ੍ਯਾਯਚ੍ਛਤੇ ਤਥਾ
ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਜੀਵ ਪਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵਾਯਵਃ ਪਞ੍ਚ ਵੇष੍ਟਯਨ੍ਤੀਹਦੇਹਿਨਮ੍
ਇਹ ਪੰਜ ਵਾਯੂ ਇੱਥੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਾਭਿਹਿਤਾਨ੍ਗੁਣਾਨ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।