ਨਰ੍ਦਤ੍ਯृषਭਵਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦृषੇਰ੍ਭ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਭਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਤਿ ਗਨ੍ਧਵਹਃ ਪੁਣ੍ਯੋ ਗਾਨ੍ਧਾਰਸ੍ਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ
ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਂਧਾਰਾ ਸੁਗੰਧ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗਾਂਧਾਰਾ ਪਿਆ।
ਨਾਭਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਧ੍ਯਵਰ੍ਤੀ ਮਧ੍ਯਮਤ੍ਵਂ ਸਮਰ੍ਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਜੋ ਸੁਰ ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੱਧ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਸ੍ਥਾਨੋਤ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਵਂ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਇਹ ਸੁਰ ਪੰਜ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੇषਾਨ੍ਪਞ੍ਚ ਸ੍ਵਰਾਂਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਸ੍ਥਾਨੋਤ੍ਥਿਤਾਨ੍ਵਿਦੁਃ
ਹੋਰ ਪੰਜ ਸੁਰ ਵੀ ਪੰਜ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਗੀਤਸ੍ਵਰਃ षਙ੍ਜ ऋषਭੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਚ੍ਯਤੇ
ਸ਼ੰਜਾ ਸੁਰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਿਸ਼ਭਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਰੋ ਗੀਤਸ੍ਤ੍ਵਯੈਵੇਤਿ ਨਿਧਾਰਯ
ਪੰਜਵਾਂ ਸੁਰ ਤੂੰ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈ।
ਆਦ੍ਯਂਸ੍ਯ ਦੈਵਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ षਙ੍ਜਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਪਹਿਲੇ ਸੁਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੰਜਾ ਦਾ ਵੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ।
ਗਾਵਃ ਪ੍ਰਣੀਤੇ ਤੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਗਾਨ੍ਧਾਰਸ੍ਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ
ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧਾਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ।
ਸੋਮਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਯਾਪਿ ਦੈਵਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਦ੍ਰਸ੍ਮृਤਮ੍
ਪੰਜਵੇਂ ਸੁਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਰਾਦਰਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ।
ਅਤਿਸਂਧੀਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨ੍ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਥਿਤਾਨ੍ਸ੍ਵਰਾਨ੍
ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿषੀਦਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਰਾ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿषਾਦਸ੍ਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ
ਜਦੋਂ ਸੁਰ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚਾਭਿਭਵਤ੍ਯੇष ਯਦਾਦਿਤ੍ਯੋ ऽਸ੍ਯ ਦੈਵਤਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ ਹੈ।
ਦਾਰਵੀ ਗਾਤ੍ਰਵੀਣਾ ਚ ਦ੍ਵੇ ਵੀਣੇ ਗਾਨਜਾਤਿषੁ
ਦਾਰਵੀ ਅਤੇ ਗਾਤਰਵੀਣਾ, ਇਹ ਦੋ ਵੀਂਆ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਗਾਤ੍ਰਵੀਣਾ ਤੁ ਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਸ੍ਯਾਂ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਸਾਮਙ੍ਗਾਃ
ਗਾਤਰਵੀਣਾ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਮ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਸ੍ਤੌ ਤੁ ਸਂਯਤੌ ਧਾਰ੍ਯੌਂ ਜਾਨੁਭ੍ਯਾਮੁਪਰਿਸ੍ਥਿਤੌ
ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗੋਡਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫੜੋ।
ਪ੍ਰਣਵਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਵ੍ਯਾਹृਤੀਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਣਵ ਪੜ੍ਹੋ, ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਉਚਾਰੋ।
ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਚਾਙ੍ਗੁਲੀਃ ਸਰ੍ਵਾ ਰੋਪਯੇਤ੍ਸ੍ਵਰਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਸਭ ਉਂਗਲੀਆਂ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਓ।
ਵਿਰਲਾ ਨਾਙ੍ਗੁਲੀਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮੂਲੇ ਚੈਤਾਂ ਨ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖੋ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੋ।
ਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਵਿਮਾਤ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਿਭਾਗਾਰ੍ਥੇ ਵਿਭਾਗਵਿਤ੍
ਜੋ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਮਾਪ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸਿਰਫ ਵੰਡ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਰੇ।
ਤ੍ਰਿਰੇਖਾ ਯਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਤਤ੍ਰ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਦਿਸਣ, ਉਥੇ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰਂ ਸਾਮਸੁ ਚ ऋਕ੍ਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਅੰਤ ਤੇ, ਸਾਮ ਤੇ ਰਿਕ ਵਿੱਚ, ਤਿਲ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਵਾਟ ਰੱਖੋ।
ਨ ਚਾਤ੍ਰ ਕਂਪਯੇਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਙ੍ਗਸ੍ਯਾਵਯਵਂ ਬੁਧਃ
ਇੱਥੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਅੰਗ ਜਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹਿਲਾਏ ਨਾ।
ਅਭ੍ਰਮਧ੍ਯੇ ਯਥਾ ਵਿਦ੍ਯੁਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਮਣਿਸੂਤ੍ਰਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ।
ਕੂਰ੍ਮੋ ऽਗਾਨਿ ਚ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਚੇਤੋਦृष੍ਟਿਂ ਦਿਸ਼ਨ੍ਮਨਃ
ਕਛੂਆ ਵਾਂਗ ਅੰਗ ਸਿਮਟ ਕੇ, ਮਨ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਲਗਾਓ।
ਨਾਸਿਕਾਯਾਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਹਸ੍ਤਂ ਗੋਕਰ੍ਣਵਦ੍ਧਰੇਤ੍
ਨੱਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਰੱਖੋ, ਉਹ ਗਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ।
ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਚਾਰਯੇਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਹਸ੍ਤੇਨ ਚ ਮੁਖੇਨ ਚ
ਬੋਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਤੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰੋ।
ਨਾਤ੍ਯਾਹਨ੍ਯਾਨ੍ਨ ਨਿਰ੍ਹਣ੍ਯਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਗਾਯੇਨ੍ਨ ਕਂਪਯੇਤ੍
ਨਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਬੋਲੋ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ; ਨਾ ਗਾਵੋ, ਨਾ ਹਿਲੋ।
ਯਥਾ ਸੁਚਰਤਾਂ ਮਾਰ੍ਗੋ ਮੀਨਾਨਾਂ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਛੀਆਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਯਥਾ ਦਧਿਨਿ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਾष੍ਟਸ੍ਥੋ ਵਾ ਯਥਾਨਲਃ
ਜਿਵੇਂ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਘੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ।