यथा आत्मा प्रकृतेः संसर्गेण अहंकारादिदोषैः मलिनो भवति, एवं हि अविद्यायाः बीजं ते निरूपितम्। योगात् ऋते दुःखान्तः नास्ति इति अहम् उक्तवान्। एतस्मिन्नेव समये खाण्डिक्यः, अमृतकल्पवाणीं पुनः प्रबोधितवान्। सः उवाच— त्वं शास्त्रार्थं लघुकाले एव अवगतवान्। यत्र मुनिः ब्रह्मणि लीनः सन् न पतति, तत्र एव स्थितिः परमः। विषयेषु आसक्त्या बन्धः, विषयरहितत्वेन मोक्षः इति निःसन्देहं। मोक्षार्थी पुरुषः तं परमेश्वरं ब्रह्मरूपिणं चिन्तयेत्। यथा आयसं चुम्बकशक्त्या आकृष्यते, एवं आत्मशक्त्या अपि आकर्षणं भवति। तस्य आत्मनः ब्रह्मसाम्यं योगः इति कथ्यते। यस्य एषा योगयुक्तिः, सः मोक्षकामः योगी इति स्मृतः। यः समाधिस्थः, सः परमब्रह्म साक्षात्कुर्यात्। बहुजन्माभ्यासेन मोक्षः लभ्यते। योगाग्निना सञ्चितकर्म दग्ध्वा, योगी शीघ्रमेव योगं प्राप्नोति। योगी कामरहितः, यथायोग्यं चित्तं नियच्छेत्। एवं चित्तं ब्रह्मणि परे च स्थापयेत्। कामकर्माणि श्रेष्ठफलदानी, निष्कामस्य तु मोक्षप्रदा भवन्ति। यम-नियमाख्यौ द्वौ अपि नियमानुष्ठानशीलः तपस्वी आचरितुम् अर्हति। प्राणायामः स बीजः स च निष्कलः इति विज्ञेयः। तयोः यथाविधि निग्रहात् तृतीयः अपि जायते। अनन्तस्य आधारः साधकयोगिना स्मर्यते। प्रत्याहारनिष्ठः मनसा सह आचरितव्यम्। असंयतेंद्रियः न योगी, न च योगाभ्यासी। यदा इन्द्रियाणि जितानि, तदा मनः शुभे आश्रये स्थापयेत्। यद् यत् पूर्णाधारं, तत् दोषोत्पत्तिं निवर्तयति। रूपं साकारं च निराकारं, परमं अपि अपरं च। ब्रह्मरूपं, कर्मरूपं, उभयात्मकं च इति ज्ञेयम्। अन्यः अपि उभयात्मकः, अतः ध्यानं त्रिविधं स्मृतम्। कर्मध्यानात् अन्ये—देवाः, स्थावरजङ्गमाः च—सन्ति। यथायोग्यबुद्धिभाजः एव ध्यानं कुर्वन्ति। एतत् सर्वं विश्वं परमं च, अन्यत् च, भेददृष्टिभाजां नृप। आत्मनः शब्दोत्थं ज्ञानं ब्रह्मविद्या इति कथ्यते। विश्वस्य रूपं वैचित्र्यं च परमात्मनः लक्षणम्। ततो हर्याः स्थूलं रूपं नेत्रगोचरं चिन्तयेत्। मरुतः, वसवः, रुद्राः, सूर्यः, नक्षत्राणि, ग्रहाः च—मानवाः, पशवः, पर्वताः, समुद्राः, नद्यः, वृक्षाः च—मूलप्रकृत्याः आरभ्य सूक्ष्मपर्यन्तं, चेतनाचेतनानि च सर्वाणि—एतत् सर्वं हर्यः मूर्तिः, त्रिगुणात्मकं च। एषा विष्णोः शक्त्या युक्ता, यः परब्रह्मस्वरूपः। तृतीया शक्तिः, या अविद्याकर्मरूपा, अपि च स्वीकृता इति।