સંધ્યાબદ્ધાંજલિપુટા મુનયોભિમુખા રવિમ્। યાવદદ્યાસતે શીઘ્રં નિવાર્યોષ્ણાભિભાવિતામ્
સાંજના સમયે ઋષિઓ હાથ જોડીને સૂર્ય તરફ મુખ કરીને, જ્યાં સુધી શક્ય હોય ત્યાં સુધી પ્રાર્થના કરે છે, ત્યાં સુધી કે, ઝડપથી તેને તીવ્ર ઉષ્ણતાથી રોકવું પડે.
વ્યજૃંભતાથ લોકેસ્મિન્ક્રમાદ્વૈભાવરં તમઃ। કુટિલસ્યેવ હૃદયે કાલુષ્યં દૂષયન્મનઃ
પછી ધીરે ધીરે રાતનું અંધકાર જગતમાં પ્રસરી ગયું, અને તે વાંકા હૃદયની કલુષતા જેવી મનને દૂષિત કરતું હતું.
જ્વલત્ફણિફણારત્નદીપોદ્યોતિત ભિત્તિકે। શયને શશસંઘાત રત્નવસ્ત્રોત્તરચ્છદે
જ્વલંત સાપના ફણ પરના તેજસ્વી રત્નોથી દીવાલો પ્રકાશિત થતી, ચાંદની અને કિંમતી વસ્ત્રોથી છવાયેલાં શયન પર તે સુતેલા.
નાનારત્નદ્યુતિલસચ્છક્રચાપવિડંબકે। રત્નૈઃ કિંકિણિજાલેન લસન્મુક્તાકલાપકે
વિવિધ રત્નોની ઝગમગાહટથી, જાણે ઇન્દ્રધનુષની નકલ કરે છે, અને રત્નોની ઝાંઝર અને તેજસ્વી મુક્તામાળાથી શોભાયમાન.
કમનીયચલલ્લીલા વિતાનાચ્છાદિતાંબરે। મંદરે મંન્દસંચારં ગતે ગિરિસુતાયુતઃ
મોહક, હળવે હલનારી રમણીય છત આકાશ પર ફેલાઈ હતી, જ્યારે મંદર પર્વત ધીરે ધીરે ચાલતો, પર્વતકન્યાની સાથે હતો.
તસ્થૌ ગિરિસુતા બાહુલતા મિલિતકંધરઃ। શશિમૌલિઃ સિતજ્યોત્સ્નાસ્ફારપૂરિતગોચરઃ
પર્વતકન્યા, પોતાની બાહુઓ ગળે મિલાવી, ત્યાં ઉભી રહી, જ્યારે ચાંદનીમુકુટધારી, વિશાળ શ્વેત ચાંદનીથી ભરેલા દૃષ્ટિ સાથે, સ્થિર રહ્યો.
ગિરિજાપ્યસિતાપાંગી નીલોત્પલદલચ્છવિઃ। વિભાવર્યા ચ સંપૃક્તા બભૂવાતીવ ગોમયી
ગિરિજા, કાળી આંખો અને નીલકમળની પાંદડાની જેમ રંગીન, રાત્રિ સાથે ભળી જઈ, અત્યંત તેજસ્વી દેખાતી હતી.
તામુવાચ તતો દેવઃ ક્રીડાકેલિકલાયુતામ્
પછી દેવતાએ, રમતમાં નિપુણ, તેને સંબોધી કહ્યું.
શર્વ ઉવાચ। શરીરે મમ તન્વંગિ સિતે ભાસ્યસિતદ્યુતિઃ। ભુજંગી વા સિતા શુભ્રે સંશ્લિષ્ટા ચંદનેતરૌ
શરવે કહ્યું: સુકુમારી, મારા શરીર પર સફેદ તેજ ઝળહળી રહ્યું છે; શું એ શુદ્ધ અને તેજસ્વી સફેદ સાપ છે, કે ચંદનથી સુગંધિત મારા હાથમાં લપટાયેલો છે?
ચંદ્રાતપેન સંપૃક્તા રુધિરામ્બરસંવૃતા। રજની વા સિતે પક્ષે દૃષ્ટિદોષં દદાસિ મે
કે ચાંદનીના પ્રકાશમાં સ્નાન કરેલી, લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી, કે પછી શુક્લપક્ષની રાત્રિ છે, જે મને દૃષ્ટિદોષ આપી રહી છે?
ઇત્યુક્તા ગિરિજા તેન મુક્તકંઠા પિનાકિનમ્। ઉવાચ કોપરક્તાક્ષી ભ્રુકુટી વિકૃતાનના
આ રીતે તેની વાત સાંભળી, ગિરિજાએ ખુલ્લા અવાજે, ક્રોધથી લાલ આંખો અને ભ્રૂકુટિ ચઢાવી, પિનાકધારીને જવાબ આપ્યો.
દેવ્યુવાચ-। સ્વકૃતેન જનઃ સર્વો જાડ્યેન પરિભૂયતે। અવશ્યમર્થી પ્રાપ્નોતિ ખંડનં શશિમંડન
દેવી બોલી: દરેક મનુષ્ય પોતાના કર્તવ્યથી જ મંદ બની જાય છે; અનિવાર્ય રીતે, માંગનારને ટીકાનો ભાગ ભોગવવો પડે છે, હે ચાંદમુકુટધારી.
તપોભિર્દીર્ઘચરિતૈર્યા ત્વાં પ્રાર્થિતવત્યહં। તસ્યા મેનિ યતસ્ત્વેષ હ્યવમાનઃ પદે પદે
દીર્ઘકાળ સુધી તપસ્યા કરીને મેં તને મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો, છતાં તારી તરફથી મને દરેક પગલે અપમાન જ મળ્યું છે.
નૈવાસ્મિ કુટિલા શર્વ વિષમા ન ચ ધૂર્જટે। સવિષસ્ત્વં જગત્ખ્યાતો વ્યક્તદોષાકરાશ્રયઃ
હું વાંકી કે દગાબાજ નથી, હે શરવા, હે જટાધારી; દુનિયામાં તો તું જ ઝેરવાળો અને સ્પષ્ટ દોષો ધરાવતો તરીકે ઓળખાય છે.
ત્વં હિ મુષ્ણાસિ દશનાન્નેત્રહંતા ભગસ્ય ચ। આદિત્યસ્ત્વાં વિજાનાતિ ભગવાન્દ્વાદશાત્મકઃ
તમે ભગાના દાંત અને આંખો ચોરી લીધાં, એ તો દ્વાદશરૂપ અદિત્ય પણ જાણે છે.
મૂર્ધ્નિ શૂલં જનયસિ સ્વૈર્દોષૈર્મામધિક્ષિપન્। યસ્ત્વં મામાત્થકૃષ્ણેતિ મહાકાલોસિ વિશ્રુતઃ
તારા પોતાના દોષો મને દોષારોપણ કરીને, તું તારા માથા પર ત્રિશૂલ ધારણ કરે છે; મને 'કાળી' કહીને ઉપહાસ કરે છે, પણ તું તો મહાકાળ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
યાસ્યામ્યહં પરિત્યક્તુમાત્માનં તપસા ગિરિમ્। જીવંત્યા ન મયા કૃત્યં ધૂર્તેન પરિભૂતયા
હવે હું પર્વત પર જઈને તપસ્યા દ્વારા પોતાને ત્યજી દઈશ; દગાબાજે અપમાન આપ્યા પછી જીવતી રહીને હવે મારા માટે કંઈ બાકી રહ્યું નથી.
કાપાલિકેન ક્ષુદ્રેણ શ્મશાને નિત્યવાસિના। ભૂત્યા વિલિપ્ત સ્વાંગેન માતૃમધ્યસ્થ ચારિણા
એક નીચ કપાળધારી, જે શમશાનમાં રહે છે, શરીરે ભસ્મ લગાવેલો અને માતાઓ વચ્ચે ફરતો હોય, એના દ્વારા અપમાન મળ્યું છે.
નિશમ્ય તસ્યા વચનં કોપતીક્ષ્ણાક્ષરં હરઃ। ઉવાચાનિષ્ટસંભ્રાંતઃ પ્રચલેનેંદુમૌલિના
તેના ગુસ્સાવાળા તીખા શબ્દો સાંભળી, દુઃખી અને ગભરાયેલ હરનું ચાંદ્રકલા પણ કંપી ઉઠ્યું અને તેણે ઉત્તર આપ્યો.
શર્વ ઉવાચ। અગાત્મજાસિ ગિરિજે નાહં નિંદાપરસ્તવ। ચાટૂક્તિબુધ્યા તુ મયા કૃત ઉન્માદસંશ્રયઃ
શરવે કહ્યું: 'પર્વતપુત્રી, હું તારો અપમાન કરનાર નથી; મજાકમાં જ હું પાગલપણું કરતો હતો.'
વિકલ્પઃ સ્વસ્થચિત્તે તુ ગિરિજે ન મમ ક્રમાત્। યદ્યેવં કુપિતા ભીરુ તત્તવાહં ન વૈ પુનઃ
'પર્વતપુત્રી, મારા સ્વભાવમાં આવું ડગમગાટ નથી, પણ જો તને એટલો ગુસ્સો આવે છે, તો ભયભીતે, હું આવું ફરીથી નહીં કરું.'
નર્મવાદી ભવિષ્યામિ જહિ કોપં શુચિસ્મિતે। શિરસા પ્રણતેનૈષ રચિતસ્તે મયાંજલિ
'હું હવે હમેશાં મજાકમાં વાત કરીશ; હે સુંદર સ્મિતવાળી, તું ગુસ્સો છોડ. નમ્રતાથી માથું ઝુકાવીને હું તને વંદન કરું છું.'
નિ હીનો હ્યપમાનેન નિંદિતે નૈતિ વિક્રિયામ્। અસતાં તુ સતાં ન સ્યાન્મર્મસ્પૃષ્ટો નરઃ કિલ
'સજ્જન માણસ અપમાનથી કદી નબળો પડતો નથી, અને અપમાનિત થયા પછી પણ પોતાનું સંતુલન ગુમાવતો નથી; પણ દુર્જનો માટે જ, સજ્જનો માટે નહીં, કોઈનું મન ખરાબ રીતે દુખાય છે.'
અનેકૈશ્ચાટુભિર્દેવી દેવેન પ્રતિબોધિતા। કોપં તીવ્રં ન તત્યાજ સતી મર્મણિ ઘટ્ટિતા
દેવે અનેક મીઠા શબ્દો કહ્યા છતાં, સતીએ, હૃદયમાં ઘા લાગ્યો હોવાથી, પોતાનો તીવ્ર ગુસ્સો છોડ્યો નહીં.
અવષ્ટબ્ધમથાચ્છિદ્ય વાસઃ શંકરપાણિના। વિપર્યસ્તાલકાવેગાદ્ગન્તુમૈચ્છચ્ચ શૈલજા
પછી, શંકરના હાથમાંથી પોતાનું વસ્ત્ર ખેંચી, વાળ વિખેરાઈ ગયા અને મનમાં ઉથલપાથલ થઈ, પર્વતકન્યાએ ત્યાંથી જવાની ઇચ્છા કરી.
તસ્યા વ્રજંત્યાઃ કોપેન પુનરાહ પુરાંતકઃ। સત્યં સર્વૈરવયવૈસ્તનોષિ સદૃશાં પિતુઃ
જ્યારે તે ગુસ્સાથી જતી હતી, ત્યારે પુરાંતકએ ફરી કહ્યું: 'સાચે જ, તારા દરેક અંગમાં તું તારા પિતાને જ સમાન છે.'
હિમાચલસ્ય શૃંગસ્થમેવ જાલાકુલં મનઃ। તથા દુરવગાહ્યેભ્યો ગહનો હિ તવાશયઃ
'હિમાલયના શિખર જેવું તારો મન ગૂંચવાયેલું છે; એ જ રીતે, તારો હૃદય પણ બહુ જ અઘરું અને અપરિચિત છે.'
કાઠિન્યમશ્મસારેભ્યો વનેભ્યો બહુલાં ગતા। કુટિલત્વં નિમ્નગાભ્યો દુઃસેવ્યત્વં હિમાદપિ
'તારા અંદર પથ્થર અને જંગલ કરતાં વધારે કઠિનતા, નદીઓ કરતાં વધારે વાંકડાપણું, અને હિમાલય કરતાં પણ વધારે અઘરું મન મેળવ્યું છે.'
સંક્રાંતં સર્વમેવૈતત્તન્વંગિ હિમભૂધરાત્। ઇત્યુક્તા સા પુનઃ પ્રાહ ગિરિશં શૈલકન્યકા
'આ બધું તારા અંદર હિમપર્વતમાંથી આવ્યું છે, હે સુકુમારાંગી.' આવું સાંભળીને પર્વતકન્યાએ ફરી ગિરિશને જવાબ આપ્યો.
કોપકંપિતમૂર્દ્ધા સા પ્રસ્ફુરદ્દશનચ્છદા। ઉમોવાચ-। સ્યાત્સર્વં દોષદાનેન નિંદાયાં ગુણિનો બલાત્
તેના ગુસ્સાથી માથું કંપતું અને દાંત ચમકતાં, ઉમાએ કહ્યું: 'દોષ શોધનારના બળથી, સજ્જનોના ગુણ પણ ક્યારેક અપમાનમાં ફેરવાઈ જાય છે.'