પાપો રમ્યાકૃતિશ્ચિત્ર ભૂષણાંબરસંયુતઃ। તં દૃષ્ટ્વા ગિરિશસ્તુષ્ટસ્તમાલિંગ્ય મહાસુરમ્
પાપી હોવા છતાં સુંદર દેખાવ, ચમકદાર આભૂષણ અને વસ્ત્રોથી સજ્જ, તેને જોઈને ગિરિશા પ્રસન્ન થયો અને મહાસુરને ગળે લગાવ્યો.
મન્યમાનો ગિરિસુતાં સર્વૈરવયવાંતરૈઃ। અપૃચ્છત્સાધુભાવં તે ગિરિપુત્રિ ન કૃત્રિમમ્
પર્વતપુત્રીને દરેક અંગથી સંપૂર્ણ માનીને, તેણે પૂછ્યું: 'પર્વતપુત્રી, તારી સ્વભાવ સાચો અને નિષ્કપટ છે ને?'
યા ત્વં મદાશયં જ્ઞાત્વા પ્રાપ્તેહ વરવર્ણિની। ત્વયા વિરહિતં શૂન્યં મમ સ્થાનં જગત્ત્રયમ્
સુંદરે, તું મારી ઇચ્છા જાણીને અહીં આવી છે; તારા વિના મારું સ્થાન અને ત્રણેય લોક ખાલી છે.
પ્રાપ્તા પ્રસન્નવદને યુક્તમેવંવિધં ત્વયિ। ઇત્યુક્તો દાનવેંદ્રસ્તુ તં બભાષે સ્મિતં શનૈઃ
તમે પ્રસન્ન મુખ સાથે આવી, હવે આ યોગ્ય છે.' એમ કહ્યા પછી, દૈત્યના રાજાએ હળવી હાસ્ય સાથે જવાબ આપ્યો.
સ ચાબુધ્યદભિજ્ઞાનૈઃ પ્રાહ ત્રિપુરઘાતિનમ્। દૈત્ય ઉવાચ। યાતાસ્મિ તપસઃ કામાદ્વરં લબ્ધું હિમાચલમ્
કેટલાક ઓળખાણથી, તેણે ત્રિપુરવિનાશકને કહ્યું: 'મારે ઇચ્છાથી હિમાચલ પર આવીને તપથી વર મેળવવો છે.'
રતિશ્ચ તત્ર મેનાભૂત્તતઃ પ્રાપ્તા ત્વદંતિકમ્। ઇત્યુક્તઃ શંકરઃ શંકાં ચિત્તે પ્રાપ્તો વિચારયન્
'ત્યાં મેનાએ મને રતિ આપી, તેથી હું તારા પાસે આવ્યો છું.' એવું સાંભળીને શંકરાને મનમાં શંકા ઉઠી અને વિચાર કરવા લાગ્યો.
હૃદયેન સમાધાય દેવઃ પ્રહસિતાનનઃ। કુપિતા કુપિતં બુદ્ધ્વા પ્રકૃત્યા ચ દૃઢવ્રતા
દેવે મન શાંત કરીને, હસતાં ચહેરે, તેની ક્રોધ અને સ્વભાવની દૃઢ પ્રતિજ્ઞા ઓળખી.
અપ્રાપ્તકામા સંપ્રાપ્તા કિમેતત્સંવિજાનતી। ઇતિ ચિંત્ય હરસ્તસ્યા અભિજ્ઞાનં વિચારયન્
'જેની ઇચ્છા અધૂરી રહી, તે હવે આવી છે—આનો અર્થ શું?' એમ વિચારીને હરાએ તેની ઓળખાણ પર વિચાર કર્યો.
નાપશ્યદ્વામપાર્શ્વે તુ તદંકં પદ્મલક્ષણમ્। લોમ્નામાવર્તરચિતં તતો દેવઃ પિનાકધૃક્
તેના ડાબા ભાગમાં, કમળનું ચિહ્ન, જે વાળના વળાણથી બનેલું હતું, હરાએ જોયું નહીં; પછી પિનાકધારી દેવે
બુદ્ધ્વા તાં દાનવીં માયામાકારં ગૂહયંસ્તતઃ। મેઢ્રદંષ્ટ્રાસ્ત્રમાદાય દાનવં તમસાદયત્
તે દાનવીનું માયિક રૂપ ઓળખીને, પોતાની સમજ છુપાવી, મેઢરદંષ્ટ્રા નામનું શસ્ત્ર લઈ દૈત્યને માર્યો.
ન ચાબુધ્યત તદ્વૃત્તં વીરકો દ્વારરક્ષકઃ। કુસુમામોદિનં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીરૂપં દાનવેશ્વરમ્
પરંતુ વીરક, દ્વારરક્ષક, એ ઘટના સમજ્યો નહીં; તેણે ફૂલની સુગંધવાળી સ્ત્રીરૂપમાં દાનવના સ્વામીને જોયો.
દૂતેન મારુતેનાશુ બોધિતા હિમશૈલજા। શ્રુત્વા વાયુમુખાદ્દેવી ક્રોધરક્તાવિલેક્ષણા
મારુત દૂત દ્વારા જલદી જાણકારી મળતાં, હિમશૈલપુત્રીએ પવનદેવ પાસેથી સાંભળીને ક્રોધથી આંખો લાલ કરી.
અપશ્યદ્વીરકં પુત્રં હૃદયેનૈવ દૂયતા। દેવ્યુવાચ। માતરં માં પરિત્યજ્ય યસ્માત્ત્વં સ્નેહવિક્લવામ્
તેણે પોતાના પુત્ર વીરકને દિલથી દુઃખી જોયો. દેવી બોલી: 'તમે મને, માતાને, પ્રેમથી વ્યાકુળ હોવા છતાં, છોડ્યો છે—'
વિહિતાવસરઃ સ્ત્રીણાં શંકરસ્ય રહોવિધૌ। તસ્માત્તે માનુષે રૂક્ષા જડા હૃદયવર્જિતા
શંકરાના ગુપ્ત વિધિમાં સ્ત્રીઓ માટે અવસર રાખવામાં આવ્યો છે; તેથી માનવોમાં તું રુક્ષ, મૂર્ખ અને હૃદયવિહિન છે.'
ગણેશાકારસદૃશી શિલા માતા ભવિષ્યતિ। નિમિત્ત એષ વિખ્યાતો વીરકસ્ય સુતાદરાત્
ગણેશજી જેવી આકૃતિ ધરાવતી પથ્થર માતા બનશે; આ વીરકના પુત્રના પ્રેમ માટે જાણીતી શુભ સંજ્ઞા છે.
સંભવે પ્રક્રમે ચૈવ વિચિત્રાખ્યા ન સંશયઃ। એવમુત્સૃષ્ટશાપાયાં ગિરિપુત્ર્યામનંતરં
જન્મના આરંભમાં તેનું નામ 'વિચિત્રા' રાખવામાં આવશે, તેમાં કોઈ શંકા નથી; એ રીતે, પર્વતકન્યાની શાપમુક્તિ પછી,
નિર્જગામ મુખાત્ક્રોધઃ સિંહરૂપી મહાબલઃ। સ તુ સિંહઃ કરાલાસ્યઃ સટાજટિલકંધરઃ
તેણીમાંથી ક્રોધ સિંહરૂપે બહાર આવ્યો, ખૂબ જ શક્તિશાળી; એ સિંહનો ચહેરો ભયાનક, જટિલ વાળ અને ઘન દાઢી ધરાવતો હતો.
ઊર્ધ્વપ્રોદ્ભૂતલાંગૂલો દંષ્ટ્રોત્કટમુખાવટઃ। વ્યાદિતાસ્યો લંબજિહ્વઃ ક્ષામઃ કુક્ષિબલાદિષુ
તેનો પૂંછડો ઊંચો, મોં ભયજનક અને દાઢો દેખાતા, મોં પહોળું અને જીભ લટકતી, પેટ અને શરીરના ભાગો દુબળા હતા.
અસ્યાસ્યે વર્તિતું દેવી વ્યવસ્થિતવતી તદા। જ્ઞાત્વા મનોગતં તસ્યા ભગવાંશ્ચતુરાનનઃ
તે સમયે દેવી એ સિંહના મોં સામે ઊભી રહી; તેના મનની ઈચ્છા જાણીને, ચતુરમુખ ભગવાન,
આજગામાશ્રમપદં સંપદામાશ્રયં યતઃ। આગમ્યોવાચ દેવેશો ગિરિજાં સ્પષ્ટયા ગિરા
સંપત્તિથી ભરેલા આશ્રમમાં આવ્યા; ત્યાં પહોંચીને દેવોના સ્વામી બ્રહ્માએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ગિરિજાને કહ્યું.
બ્રહ્મોવાચ-। કિં પુનઃ પ્રાપ્તુકામાસિ કિમલભ્યં દદામિ તે। વિરમ્યતામતિક્લેશાત્તપસોસ્માન્મદાજ્ઞયા
બ્રહ્માએ કહ્યું: તું ફરી શું મેળવવા ઈચ્છે છે? એવું શું છે જે મળતું નથી, હું તને આપી શકું? મારી આજ્ઞાથી તું આ કઠિન તપસ્યા બંધ કર.
તચ્છ્રુત્વોવાચગિરિજા ગુરોર્ગૌરવયંત્રિતં। વાક્યં વાચાહરોદ્ગીર્ણવર્ણનિર્ગમવાંછિતં
આ સાંભળીને ગિરિજાએ ગુરુની ભય-ભક્તિથી સંયમિત થઈને, પોતાની ઈચ્છા દર્શાવતાં શબ્દો બોલ્યા.
દેવ્યુવાચ-। તપસા દુષ્કરેણાપ્તઃ પતિર્વૈ શંકરો મયા। સમાં શ્યામલવર્ણેતિ બહુશઃ પ્રોક્તવાન્રહઃ
દેવી બોલી: કઠિન તપસ્યા કરીને મેં શંકરજીને પતિ તરીકે મેળવ્યા છે; તેમણે મને ઘણી વાર ગુપ્ત રીતે 'શ્યામવર્ણી' કહીને સંબોધિત કર્યું છે.
તસ્માદહં કાંચનાભવર્ણા તન્નામસંયુતા। ભર્તુર્ભૂતપતેરંગમેકતો નિર્વિષં ભવેત્
એથી હું કાંસાની જેમ ચમકતી, એ નામ ધરાવતી થવું ઈચ્છું છું; મારા પતિ, ભૂતપતિના શરીરમાં ઝેરથી મુક્ત રહેવું છે.
તસ્યાસ્તદ્ભાષિતં શ્રુત્વા પ્રોવાચ જગદીશ્વરઃ। એવં ભવ ત્વં ભૂયશ્ચ ભર્તુર્દેહાર્દ્ધચારિણી
તેના શબ્દો સાંભળીને જગતના સ્વામી બોલ્યા: એવું જ થાવ; અને ફરી, તું પતિના શરીરનો અર્ધ ભાગ વહેંચતી સાથી બન.
તતસ્તત્યાજતાં કૃષ્ણાં ફુલ્લનીલોત્પલત્વચં। ત્વક્ચ સાપ્યભવદ્ભીમા ઘંટાહસ્તાત્રિલોચના
પછી તેણે ફૂલેલા નીલકમળ જેવી કાળી ત્વચા ત્યજી; એ ત્વચા ભીમા બની, હાથમાં ઘંટ અને ત્રણ આંખો ધરાવતી.
નાનાભરણસંપૂર્ણા પીતકૌશેયધારિણી। તામબ્રવીત્તતો બ્રહ્મા દેવીં નીલાંબુજત્વિષં
તે વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ, પીળા રેશમી વસ્ત્ર પહેરતી હતી; પછી બ્રહ્માએ નીલકમળ જેવી તેજવાળી દેવીને કહ્યું.
નિશે ભૂધરજા દેહ સંપર્કા ત્વં મદાજ્ઞયા। સંપ્રાપ્તા કૃતકૃત્યત્વમેકાનંશા પુરો હ્યસિ
રાતે, મારી આજ્ઞાથી, તું પર્વતની ધૂળના સ્પર્શથી શરીર પર આવી; તું તારા ઉદ્દેશમાં સફળ થઈ અને હવે એક અલગ ભાગ તરીકે ઉભી છે.
ય એષ સિંહઃ પ્રોદ્ભૂતો દેવ્યાઃ ક્રોધાદ્વરાનને। સ તેસ્તુ વાહનં દેવિ કેતૌ ચાસ્તુ મહાબલઃ
દેવીના ક્રોધથી જન્મેલો આ સિંહ, ઓ સુંદર ચહેરાવાળી, તારો વાહન બનશે અને તારા ધ્વજ પાસે શક્તિશાળી રહેશે.
ગચ્છ વિંધ્યાચલં તત્ર સુરકાર્યં કરિષ્યસિ। પંચાલો નામ યક્ષોયં યક્ષલક્ષપદાનુગઃ
વિંધ્ય પર્વત પર જા; ત્યાં તું દેવોનું કાર્ય કરશે. આ યક્ષનું નામ પંચાલા છે, જે યક્ષરાજના પગલાં અનુસરે છે.