સંસ્કારશ્ચ ભવેદ્યસ્ય મૃતસ્ય પરવાસરે। ષષ્ટિર્વર્ષસહસ્રાણિ કુંભીપાકે પ્રતિષ્ઠતિ
જેનું અંત્યક્રિયા મૃત્યુ પછીના બીજા દિવસે થાય છે, તે વ્યક્તિને સાઠ હજાર વર્ષ સુધી કુંભીપાક નર્કમાં રહેવું પડે છે.
અસ્પૃશ્યસ્પર્શનાદેવ ઉચ્છિષ્ટઃ પતિતો મૃતઃ। સુચિરં નરકે સ્થિત્વા મ્લેચ્છજાતિષુ જાયતે
જે મૃત્યુ સમયે અસ્પૃશ્યના સ્પર્શથી કે અશુદ્ધ અવસ્થામાં મરે છે, તે લાંબા સમય સુધી નર્કમાં રહીને પછી મ્લેચ્છ જાતિમાં જન્મે છે.
તથૈવ બહુકીટેષુ જાયતે સત્ત્વજાતિષુ। તસ્માન્ન ચિરકાલેષુ જાનીયાત્પુણ્યપાતકમ્
તે જ રીતે, એ અનેક પ્રકારના જીવજંતુઓમાં અને નીચ જાતિઓમાં જન્મે છે. એટલે, પુણ્ય અને પાપને તરત ઓળખવું જોઈએ.
પુણ્યાત્પુણ્યપ્રયોગૈશ્ચ સર્વેષાં મર્ત્યવાસિનામ્। મરણે યા ગતિઃ પુંસાં ગતિર્ભવતિ તાદૃશી
પુણ્ય કે પાપના કર્મો અનુસાર, દરેક મનુષ્યને મૃત્યુ સમયે જેવું કરેલું હોય તેવા ફળરૂપે ગતિ મળે છે.
પુણ્યતીર્થે મૃતો યસ્તુ વિષ્ણોર્નામાનિ ચિંતયન્। પાપાત્પૂતો વ્રજેત્સ્વર્ગં સર્વદોષૈર્ન લિપ્યતે
જે પવિત્ર તીર્થસ્થળે, વિષ્ણુના નામોનું સ્મરણ કરતાં મરે છે, તે પાપથી શુદ્ધ થઈ સ્વર્ગમાં જાય છે અને કોઈ દોષ તેને સ્પર્શતો નથી.
પિતુર્મૃતસ્ય દેહં તુ વહેદ્યસ્તુ સુતો બલી। પદેપદેશ્વમેધસ્ય ફલં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્
મજબૂત પુત્ર જો પિતાના મૃતદેહને ખભે લઈ જાય, તો દરેક પગલે તેને અશ્વમેઘ યજ્ઞ જેટલું ફળ નિશ્ચિત મળે છે.
પ્રાક્ચિતૌ ચ પિતુર્દેહે મુખાગ્નિં કારયેત્સુતઃ। વિધિના મંત્રપૂતેન પશ્ચાદ્દેહં દહેત્પુનઃ
સ્મશાનમાં પુત્રએ વિધિપૂર્વક મંત્રોચ્ચાર સાથે પિતાના મુખમાં અગ્નિ પ્રગટાવવી અને પછી આખું દેહ દહન કરવું જોઈએ.
લોભમોહસમાયુક્તં પાપપુણ્યસમાવૃતમ્। દહેયં સર્વગાત્રાણિ દિવ્યાન્લોકાન્સ ગચ્છતુ
લોભ અને મોહથી ભરેલું, પુણ્ય અને પાપથી ઢંકાયેલું આખું શરીર પૂરેપૂરું દહન કરવું, જેથી આત્મા દિવ્ય લોકોમાં જઈ શકે.
દગ્ધ્વા ચ લંઘયેત્પુત્રોપ્યસ્થિસંચયનં પ્રતિ। દશાહે સમનુપ્રાપ્તે ચાર્દ્રવસ્ત્રં પરિત્યજેત્
દેહ દહન કર્યા પછી પુત્રએ અસ્થિ સંચય માટે ત્યાં જવું જોઈએ અને દસમા દિવસે ભીનું વસ્ત્ર ત્યાગવું જોઈએ.
છિત્વા ચ લોહિતં ચેલં વહ્નૌ ચાથ જલે ક્ષિપેત્। તતશ્ચૈકાદશાહે ચ શ્રાદ્ધં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ
લોહી લાગેલું વસ્ત્ર કાપીને તે અગ્નિમાં કે પાણીમાં ફેંકી દેવું. પછી અગિયારમા દિવસે વિદ્વાન વ્યક્તિએ શ્રાદ્ધ કરવું.
પ્રેતસ્ય દેહપુષ્ટ્યર્થં બ્રાહ્મણૈકં તુ ભોજયેત્। દાનં દદ્યાચ્ચ વિધિવદ્વસ્ત્રં પીઠં ચ પાદુકામ્
પ્રેતના દેહની પોષણ માટે એક બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવવું અને યોગ્ય રીતે વસ્ત્ર, પાટલું અને પાદુકા દાન આપવી.
સર્વોપકરણૈસ્તુલ્યં ધરાદિગજવાજિકમ્। કૃષ્ણાં ગાં ચ પ્રદદ્યાત્તુ સર્વપાપવિમુક્તયે
જમીન, હાથી, ઘોડા અને કાળી ગાય સહિત તમામ જરૂરી વસ્તુઓનું દાન કરવું, જેથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે.
ચતુર્થાહે ત્રિપક્ષે ચ ષણ્માસે ચાબ્દિકે તથા। દ્વાદશ પ્રતિમાસ્યાનિ શ્રાદ્ધાન્યે તાનિ ષોડશ
ચોથા દિવસે, ત્રણ પખવાડિયા પછી, છ મહિને અને એક વર્ષે – એમ બાર શ્રાદ્ધ અને કુલ સોળ શ્રાદ્ધ કરવાના છે.
યસ્યૈતાનિ ન સંતીહ યથાશક્તિ ચ શ્રદ્ધયા। પિશાચત્વં સ્થિરં તસ્ય દત્તૈઃ શ્રાદ્ધશતૈરપિ
જે વ્યક્તિ આ શ્રાદ્ધો faithપૂર્વક કે શક્ય હોય એટલા કરે છે, પણ પૂરાં નથી કરતો, તો તે શ્રાદ્ધના શતદાન પછી પણ ભૂતરૂપે રહે છે.
અબ્દમંબુઘટં દદ્યાદન્નં ચામિષસંયુતં। નિત્યાનિત્યમભાવાચ્ચ ક્ષપન્માસં ક્ષમાપયેત્
એક વર્ષ માટે પાણીનો ઘડો અને માંસમિશ્રિત ભોજન આપવું. સર્વ વસ્તુઓ નાશવાન હોવાથી માસિક શ્રાદ્ધ પૂર્ણ કરવું જોઈએ.
સપિંડીકરણશ્રાદ્ધં ગતે સંવત્સરે બુધઃ। પાર્વણસ્ય વિધાનેન કારયેદ્દ્વિજસત્તમઃ
એક વર્ષ પૂર્ણ થયા પછી, બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ પૂર્ણિમાના નિયમ પ્રમાણે સપીંડીકરણ શ્રાદ્ધ કરવું.
પિતુરબ્દમશૌચં સ્યાન્માતુઃ ષણ્માસમેવ ચ। ત્રિમાસં તુ સ્ત્રિયશ્ચૈવ તદર્દ્ધં ભ્રાતૃપુત્રયોઃ
પિતાના મૃત્યુ પછી એક વર્ષ, માતાના પછી છ મહિના, સ્ત્રીના માટે ત્રણ મહિના અને ભાઈ કે પુત્રના માટે તેનો અડધો સમય અશૌચ્ય રહે છે.
સપિંડાનામશૌચં સ્યાદ્યાવદ્ગેહે સ તિષ્ઠતિ। પુત્રસ્ય યન્નિષિદ્ધં તુ શૃણુ તાત વદામ્યહમ્
સપીંડો માટે અશૌચ્ય એ સુધી રહે છે જ્યાં સુધી તે ઘરમાં રહે. હવે પુત્ર માટે શું નિષિદ્ધ છે, તે હું કહું છું, સાંભળ.
બ્રહ્મચારી સદાચારી ન ગચ્છેચ્ચ સ્ત્રિયં ક્વચિત્। સપ્તઘટ્યાઃ પરં ચૈવ નવઘટ્યાશ્ચ પૂર્વતઃ
બ્રહ્મચારીએ સદા સારા આચાર રાખવો અને ક્યારેય સ્ત્રી પાસે જવું નહીં. સાત ઘડી પછી અને નવ ઘડી પહેલાં કદી પણ બહાર ન જવું.
સ કાલઃ કુતપો જ્ઞેયઃ પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્। શ્રાદ્ધે ત્રીણિ પવિત્રાણિ દૌહિત્રં કુતપસ્તિલાઃ
આ સમયને કુટપ કહેવાય છે, જેમાં પિતૃઓને આપેલું દાન અક્ષય બને છે. શ્રાદ્ધ વખતે ત્રણ વસ્તુઓ પવિત્ર માનવી: દિકરીનો દિકરો, કુટપ સમય અને તલ.
ત્રીણિ ચાત્ર પ્રશંસંતિ સત્યમક્રોધમત્વરામ્। સાયં સંધ્યાં પરાન્નં ચ પુનર્ભોજનમૈથુનમ્
અહીં ત્રણ ગુણો વખાણવામાં આવ્યા છે: સત્ય બોલવું, ગુસ્સો ન કરવો અને ઉતાવળ ન કરવી. સાંજની સંધ્યા, બીજાના ઘરમાંનું ખાવું, વારંવાર ખાવું અને કામક્રિયા ટાળવી.
દાનં પ્રતિગ્રહં ચૈવ શ્રાદ્ધં કૃત્વા વિવર્જયેત્। અકર્તવ્યશતં કૃત્વા શ્રાદ્ધં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ
દાન આપવું કે લેવું અને અયોગ્ય સમયે શ્રાદ્ધ કરવું ટાળવું જોઈએ. પણ વિવેકી માણસે, ભલે શતેઈ અયોગ્ય કામ કર્યા હોય, શ્રાદ્ધ કરવું જ જોઈએ.
તચ્ચ કર્તવ્યતામેતિ સ્વયમુક્તં વિરિંચિના। શૃણુ પુત્ર પુરાવૃત્તં બહૂનાં ચ વદામ્યહમ્
આ તો પોતે બ્રહ્માજીએ ફરજ ગણાવી છે. બેટા, સાંભળ, હું તને પ્રાચીન ઘટનાઓ અને અનેક અન્ય વાતો કહું છું.
ગુરોર્ગોહનનં કૃત્વા દદુઃ શ્રાદ્ધં યયુર્દિવમ્। તેષાં ચ કીર્ત્તનાદેવ શ્રાદ્ધં ભવતિ ચાક્ષયમ્
ગુરુની પ્રિય ગાયને મારીને તેમણે શ્રાદ્ધ કર્યું અને સ્વર્ગ પામ્યા. તેમની કથા કહીએ તો પણ શ્રાદ્ધ અક્ષય બને છે.
વસિષ્ઠસ્ય મુનેઃ શિષ્યા બ્રાહ્મણાસ્સપ્ત સુવ્રતાઃ। પિતૃશ્રાદ્ધે સમાયાતે હોમધેનું ગુરોઃ પ્રિયામ્
વશિષ્ઠ મુનિના સાત સારા બ્રાહ્મણ શિષ્યો, પિતૃ શ્રાદ્ધનો સમય આવતાં, ગુરુની પ્રિય હોમવાળી ગાય ઈચ્છી.
પ્રાર્થયિત્વા ગૃહં નીત્વા સપ્તભિર્ભ્રાતૃભિર્મુદા। ગવ્યાર્થં પિતૃયજ્ઞે તાં ધેનું હત્વા વિમૃશ્ય ચ
વિનંતી કરીને અને આનંદથી સાતેય ભાઈઓએ ગાય ઘરે લાવી. પિતૃયજ્ઞ માટે ગાયને મારી અને વિચાર કર્યો.
દદુર્માંસં ચ વિપ્રે ચ શેષં વિપ્રાંસ્ત્વભોજયન્। સમાપ્ય પિતૃકર્માણિ વત્સં સંગૃહ્યતે દ્વિજાઃ
તેમણે માંસ એક બ્રાહ્મણને આપ્યું અને બાકીના બ્રાહ્મણોને પણ ખવડાવ્યું. પિતૃ કર્મ પૂરું કરીને વાછરડાને લઈ ગયા, હે દ્વિજો.
ગુરૌ સમર્પયામાસુર્ધેનુર્વ્યાઘ્રેણ ભક્ષિતા। તતસ્તપોર્બલાદેવ જ્ઞાત્વા તેષાં ચ કારણમ્
ગાયને, જેને વાઘે ખાધી હતી, ગુરુને પરત આપી. ગુરુએ પોતાના તપના બળે તેમનું કારણ જાણી લીધું.
સ શશાપ તતઃ શિષ્યાંશ્ચાડાલાશ્ચ ભવિષ્યથ। વેપમાનાસ્તતો વિપ્રાઃ કૃતાંજલિપુટાઃ સ્થિતાઃ
પછી ગુરુએ શિષ્યોને શાપ આપ્યો: 'તમે ચંડાળ બનશો.' બ્રાહ્મણો ડરીને હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા.
ધેનોર્માંસંપ્રદાતારઃ પિતૃકૃત્યે સદાનઘ। અકર્તવ્યસહસ્રાણિ મહાંતિ પાતકાનિ ચ
હે નિર્દોષ, જે પિતૃકર્મમાં ગાયનું માંસ આપે છે, તે હજારો અયોગ્ય કામ અને મોટા પાપ કરે છે.