અશ્વાદુત્તીર્ય તરસા તદ્ગૃહં સ્વયમાવિશત્ । કતિભિઃ પત્તિભિઃ સાર્દ્ધં શયાનં ચ દદર્શ હ
ઘોડા પરથી ઉતરીને મંત્રી થોડા સૈનિકો સાથે એના ઘરમાં ઘૂસ્યો અને ત્યાં નાઈને સુતો જોઈ લીધો.
પત્તયસ્તુ તદાજ્ઞપ્તાઃ કેશેષ્વાકૃષ્ય તત્ક્ષણાત્ । તલ્પાદુત્થાપયામાસુસ્તં પાપં નાપિતાધમમ્
ત્યાં જ મંત્રીના આદેશથી સૈનિકોએ એ પાપી નાઈને વાળ પકડીને તરત જ પથારીમાંથી ઊભો કર્યો.
કિં કિમિત્યેવ સંજલ્પન્નેત્રે ઉન્મીલયત્યસૌ । યાવત્સ નાપિતઃ પાપસ્તાવત્તં દદૃશે પુરઃ
'શું થયું, શું થયું?' એમ બડબડતો એ નાઈ આંખો ખોલે છે, અને સામે બધાને જોઈ લે છે.
સંસ્મરંતં નિજં કર્મ રાત્રૌ યત્કૃતવાનઘમ્ । અધોમુખઃ ક્ષણં તસ્થૌ પશ્યન્મૂર્ધ્નિ સ્થિતં યમમ્
રાતે કરેલા પોતાના પાપનું સ્મરણ કરીને એ થોડો સમય માથું નીચે કરી ઊભો રહ્યો અને જાણે યમરાજ પોતાના માથા પર ઊભા છે એમ જોઈ રહ્યો.
ગ્રાહયિત્વા ચ સચિવસ્તં પાપં ચ સ્વપત્તિભિઃ । નિનાય નૃપતેઃ પાર્શ્વમિતિ ચોવાચ ભૂપતિમ્
મંત્રીએ પોતાના સૈનિકો સાથે એ પાપીને પકડીને રાજા પાસે લઈ ગયો અને રાજાને કહ્યું.
આનીતો બ્રહ્મહા રાજન્નયં ચંડક નાપિતઃ । યદાજ્ઞાપયસિ સ્વામિંસ્તરસા તત્કરોમ્યહમ્
'મહારાજ, આ છે બ્રાહ્મણહંતાનો ચંડક નાઈ. તમે જે આદેશ આપો, હું તરત જ પાળું.'
રાજોવાચ- ધર્મજ્ઞ સચિવશ્રેષ્ઠ શૃણુ ત્વં વચનં મમ । ઇયં સરિદ્વરા યુષ્મંશ્ચંદ્રભાગાત્ર નિર્મલાઃ
રાજાએ કહ્યું: 'ધર્મને જાણનારા શ્રેષ્ઠ મંત્રી, મારા શબ્દો સાંભળો. આ ચંદ્રભાગા નદી પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ છે.'
ત્યજંતિ યેઽત્ર વૈ પ્રાણાલ્લઁભંતે તે સુરાસ્પદમ્ । અત એષ ન હંતવ્યઃ પાપાત્મા હ્યત્ર નાપિતઃ
'જે લોકો અહીં પ્રાણ ત્યાગે છે, તેઓ દેવલોક પામે છે. એટલે આ પાપી નાઈને અહીં મારવો નહીં.'
પંચકોશાંતરે હ્યસ્યા મર્યાદાયા બહિર્યદિ । નરકાન્દારુણાન્હ્યેષ બ્રહ્મહા યાતુ મા ચિરમ્
'આ નદીની સીમા પાર, પાંચ કોશ દૂર જ્યાં મર્યાદા છે, ત્યાં આ બ્રાહ્મણહંતાને જલ્દી જ ભયાનક નરકમાં મોકલો.'
નારદોવાચ- ઇત્યુક્તસ્તેન વૈ રાજ્ઞા સ રાજન્મંત્રિસત્તમઃ । શ્વપચાન્પ્રેરયામાસ હંતું તં ભૂપશાસનાત્
નારદે કહ્યું: રાજાના આદેશથી શ્રેષ્ઠ મંત્રીએ ચંડાલોને બોલાવીને એ પાપીને મારવા મોકલ્યા.
શ્વપચાસ્તે તમુન્નીય ચંદ્રભાગાપરે તટે । યોજનદ્વયભૂભાગં ચિચ્છિદુસ્તસ્ય મસ્તકમ્
એ ચંડાલોએ તેને ચંદ્રભાગાની બીજી કિનારે, બે યોજન દૂર લઈ જઈને તેનું માથું કાપી નાખ્યું.
સ પાપો મારવે દેશે સર્પોઽભૂત્કાલવિગ્રહઃ । ધવકોટરમધ્યસ્થો વિષજ્વાલાકરાનનઃ
એ પાપી મારો પ્રદેશમાં કાળરૂપ સાપ બન્યો, ધવ વૃક્ષના ખોખામાં રહેતો અને તેના મોઢામાં ઝેરની જ્વાળા ધધકતી હતી.
સ શુષ્કો ધવવૃક્ષસ્તુ તસ્ય ફૂત્કારવહ્નિના । તથા તપનતાપેન સરસોઽપિ યથા હ્રદઃ
જેમ સૂકાઈ ગયેલો ધવ વૃક્ષ આગના ઝટકાથી બળી જાય છે, અથવા જેમ તળાવ તપતી ધૂપથી સૂકાઈ જાય છે,
ગમનાત્તસ્ય પાપસ્ય સર્વતો વૃક્ષમૂષરમ્ । ઉચ્છિદ્ય તૃણજાતાદિ જાતં પશ્વહિતં તદા
એ પાપી ત્યાંથી પસાર થયો એટલે આખો વન બેરણ થઈ ગયો, ગાય-બકરાં માટે ઉપયોગી ઘાસ અને છોડ બધું નાશ પામ્યું.
તત્ર જાતુ સમાયાતઃ સાર્થો દક્ષિણદેશતઃ । નારાયણાશ્રમં ગચ્છન્બદર્યાખ્યં શિવે નૃપ
ક્યારેક દક્ષિણ પ્રદેશમાંથી એક કારવાં ત્યાં આવ્યો, રાજા, જે નારાયણના પવિત્ર આશ્રમ, બદરી નામના, તરફ જઈ રહ્યો હતો.
તત્રૈકો બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિત્સાર્થેસંમીલિતઃ પથિ । નિશ્છિદ્રાં કાષ્ઠમંજૂષાં પિતૃમાત્રસ્થિસંયુતામ્
એ કારવાંમાં એક બ્રાહ્મણ રસ્તામાં થંભી ગયો હતો, અને પોતાના પિતા-માતાના હાડકાંથી ભરેલી, છિદ્ર વગરની લાકડાની પેટી લઈ જઈ રહ્યો હતો.
સ્કંધેન ધારયન્યાતિ તાનિ પાતયિતું નૃપ । ગંગાંભસિ મહાભાગ પાપિનામપિ કામદે
એ બ્રાહ્મણ એ પેટી પોતાના ખભા પર રાખી, મહારાજ, એ હાડકાં ગંગાના પાણીમાં વિસર્જિત કરવા માટે લઈ જઈ રહ્યો હતો, જે પાપીઓની પણ ઈચ્છા પૂરી કરે છે.
સોઽપ્યાગતસ્તત્ર વને યત્રાસ્તિ સ ભુજંગમઃ । વિવિક્તે ક્ષિપ્ય મંજૂષાં શલાકાલોહનિર્મિતામ્
એ પણ એ જ વનમાં પહોંચ્યો, જ્યાં એ સાપ રહેતો હતો, અને એક એકાંત જગ્યાએ એ લોખંડની સળિયાથી બનેલી પેટી મૂકી.
અથાગત્ય ભુજંગોઽસૌ શલાકાં ફણયાઘટત્ । કિંચિદુદ્ધાટિતાયાં સ મંજૂષાયાં સમાવિશત્
પછી એ સાપ ત્યાં આવ્યો, અને પોતાની ફણથી સળિયાને અડાડી, પેટી થોડું ખોલી ગઈ ત્યારે એ અંદર ઘૂસી ગયો.
પુનઃ શલાકા સ્વંસ્થાનમાગતાથ સ કુંડલી । તત્રૈવ તસ્થૌ નિશ્ચેષ્ટો મંજૂષાયાં વિષોલ્બણઃ
પછી સળિયા ફરી પોતાના સ્થાન પર આવી ગઈ, અને એ સાપ પેટીમાં જ ગુંચળાઈને, ઝેરથી ભરેલો, અચળ રહ્યો.
અથ પ્રભાતે સર્વે તે ચેલુઃ સ્થાનાત્તતો નૃપ । બ્રાહ્મણઃ સોઽપિ મંજૂષાં કંબલેન સમાવૃતામ્
સવાર થતા બધા લોકો ત્યાંથી ચાલ્યા, રાજા, અને એ બ્રાહ્મણ પણ કમ્બલમાં લપેટેલી પેટી લઈ ગયો.
કૃત્વા શિરસિ રાજેંદ્ર ચચાલ પ્રતિ જાહ્નવીમ્ । કતિભિર્વાસરૈઃ સાર્થઃ સંપ્રાપ્તસ્તીર્થગામિનામ્
એ પેટી પોતાના માથા પર રાખી, રાજેન્દ્ર, એ ગંગા તરફ ચાલ્યો; થોડા દિવસોમાં એ કારવાં યાત્રાળુઓના તીર્થસ્થળે પહોંચ્યું.
ઇહૈવ કોશલાયાં વૈ પુનીતાયાં મહીપતે । અથ શીતાતુરો વિપ્રઃ કંબલં ચોદઘાટયત્
કોશલાની પવિત્ર ભૂમિમાં, મહીપતિ, એ બ્રાહ્મણ ઠંડામાં પીડાઈને કમ્બલ ખોલી નાખ્યો.
મંજૂષાવરણં રાજન્તત્રાયોધ્યાતટે શુભે । સોઽપિ સર્પો નિરાહારો લબ્ધ્વા મારુતભોજનમ્
અયોધ્યાના પવિત્ર તટ પર, રાજા, એ પેટીનું આવરણ ખોલ્યું, અને એ સાપ, ભૂખ્યો રહી, હવા ખાઈને જીવતો રહ્યો.
નિશ્ચક્રામ બહિસ્તસ્માદુત્ક્ષેપ્ય સુશલાકિકામ્ । તં નિઃસૃતં સમાલોક્ય સર્પ્પ સર્પ ઇતિ ક્રુધા
એ સાપ બહાર નીકળી આવ્યો, સારી રીતે બંધેલી પેટીનું ઢાંકણ ઉંચકીને; લોકો એને બહાર આવતો જોઈ ગુસ્સામાં બોલ્યા, 'સાપ! સાપ!'
વ્યાહરંતો જનાઃ સર્વે લોષ્ટહસ્તાઃ સમભ્યયુઃ । યાવત્પલાયતે સર્પસ્તાવદેકેન ઘાતિતઃ
બધા લોકો ચીસો પાડી, હાથમાં માટી લઈને દોડ્યા; સાપ ભાગતો હતો, ત્યારે એકએ એને મારી નાખ્યો.
તત્યાજ સ તદા પ્રાણાન્પશ્યતાં તીર્થગામિનામ્ । ત્યક્ત્વા ભુજંગદેહં સ દેવત્વં પ્રાપ દુર્લભમ્
યાત્રાળુઓની નજર સામે એ સાપે જીવ છોડી દીધો; સાપનું શરીર છોડીને એ દુર્લભ દેવત્વ પ્રાપ્ત કર્યું.
દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય પ્રોવાચેદં જનાનિ હ । સર્પ ઉવાચ- ભો દાક્ષિણાત્યાઃ શૃણુત બ્રાહ્મણા વચનં મમ
દિવ્ય વિમાનમાં બેસી એ લોકો સાથે બોલ્યો: સાપે કહ્યું— 'દક્ષિણના બ્રાહ્મણો, મારા શબ્દો સાંભળો.'
પુરા ચંડકનામાહં નાપિતો બ્રહ્મહાધમઃ । બ્રહ્મહત્યાપ્રદોષેણ સર્પઆસં મરુસ્થલે
'પહેલાં હું ચંડક નામનો નાઈ હતો, બ્રાહ્મણહત્યા કરનાર પાપી; બ્રાહ્મણહત્યા ના પાપથી હું રણમાં સાપ થયો.'
ભુક્ત્વા નરકદુઃખાનિ વર્ષાણાં લક્ષપંચકમ્ । અતીતં સર્પયોનૌ મે વર્ષાણામયુતદ્વયમ્
'પાંચ લાખ વર્ષ સુધી નરકના દુઃખ ભોગવી લીધાં, હવે સાપના રૂપમાં મારા વીસ હજાર વર્ષ વીતી ગયા.'