સ્વર્ગાન્નિરાકૃતાસ્તેન વિચરંતિ મહીતલે । સશંકા ભયભીતાશ્ચ સર્વે ગત્વા મહેશ્વરમ્
એના કારણે સ્વર્ગમાંથી કાઢી મૂકાયા પછી બધા દેવતાઓ ધરતી પર ભટકતા હતા; બધા શંકા અને ભયથી ભરેલા હતા અને મહેશ્વર પાસે ગયા.
ઇંદ્રેણ કથિતં સર્વમીશ્વરસ્યાપિ ચાગ્રતઃ । સ્વર્ગલોકપરિભ્રષ્ટા વિચરંતિ મહીતલે
ઇન્દ્રે ભગવાનની સામે બધું કહી દીધું; સ્વર્ગલોક ગુમાવ્યા પછી તેઓ ધરતી પર ભટકતા હતા.
મર્ત્યેષુ સંસ્થિતા દેવા ન શોભંતે મહેશ્વર । ઉપાયં બ્રૂહિ મે દેવ હ્યમરા યાંતિ કાં ગતિમ્
મહેશ્વર, દેવતાઓ મનુષ્યોમાં રહીને શોભતા નહોતા; હે દેવ, અમર લોકો ફરી પોતાની સ્થિતિ કેવી રીતે મેળવે એ માટે કોઈ ઉપાય કહો.
મહાદેવ ઉવાચ- દેવરાજસુરશ્રેષ્ઠયત્રાસ્તેગરુડધ્વજઃ । શરણ્યશ્ચ જગન્નાથઃ પરિત્રાતા પરાયણઃ
મહાદેવ કહે છે: જ્યાં દેવરાજ અને અસુરોમાં શ્રેષ્ઠ હોય, ત્યાં જ ગરુડધારી, સર્વનો આશ્રય, જગતનાથ, રક્ષક અને પરમગતિ પણ છે.
તત્ર ગચ્છ સુરશ્રેષ્ઠ સ વો રક્ષાં વિધાસ્યતિ । ઈશ્વરસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દેવરાજો મહામતિઃ
ત્યાં જા, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, એ તમારો રક્ષણ કરશે. ભગવાનના વચન સાંભળીને, બુદ્ધિશાળી દેવરાજે—
ત્રિદશૈઃ સહિતો યત્ર ગતસ્તત્ર યુધિષ્ઠિર । જલમધ્યે પ્રસુપ્તં તં દૃષ્ટ્વા દેવં ગદાધરમ્
બીજા દેવતાઓ સાથે ત્યાં પહોંચ્યો, હે યુધિષ્ઠિર. ત્યાં, પાણીના મધ્યમાં, તેમણે ગદાધારી ભગવાનને ઊંઘેલા જોયા.
કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા ઇંદ્રઃ સ્તોત્રમુદીરયત્
ઇન્દ્રે હાથ જોડીને, ભક્તિપૂર્વક સ્તુતિ શરૂ કરી.
ઇંદ્ર ઉવાચ- ૐનમો દેવદેવેશ દેવદાનવવંદિત । દૈત્યારે પુંડરીકાક્ષ ત્રાહિ નો મધુસૂદન
ઇન્દ્ર બોલ્યા: ઓમ, દેવોના દેવ, દેવ-દૈત્યો દ્વારા વંદિત, દૈત્યશત્રુ, કમળનેત્ર, મધુનાશક, અમને બચાવો.
સુરાઃ સર્વે સમાયાતા ભયભીતાશ્ચ દાનવાત્ । શરણં ત્વાં જગન્નાથ ત્રાહિ માં ભક્તવત્સલ
બધા દેવતાઓ દૈત્યના ભયથી ડરીને અહીં આવ્યા છે; હે જગન્નાથ, અમે તારી શરણમાં આવ્યા છીએ—ભક્તવત્સલ, અમારો રક્ષણ કરો.
ત્રાહિ નો દેવદેવેશ ત્રાહિ ત્રાહિ જનાર્દન । ત્રાહિ વૈ પુંડરીકાક્ષ દાનવાનાં વિનાશક
દેવોના દેવ, અમને બચાવો, બચાવો, જનાર્દન, સાચે બચાવો, કમળનેત્ર, દૈત્યોના વિનાશક.
ત્વત્સમીપં ગતાઃ સર્વે ત્વમેવ શરણં પ્રભો । ચશરણાગતાનાં દેવાનાં સહાયં કુરુ વૈ પ્રભો
બધા તારા પાસે આવ્યા છે; હે પ્રભુ, તું જ અમારો આશરો છે. શરણમાં આવેલા દેવતાઓના તું સહાય બન, હે પ્રભુ.
ત્વં પતિસ્ત્વં મતિર્દેવ ત્વં કર્તા ત્વં ચ કારણમ્ । ત્વં માતા સર્વલોકાનાં ત્વમેવ જગતઃ પિતા
તુજજ માલિક છે, તુંજ બુદ્ધિ છે, હે દેવ; તું સર્જનહાર અને કારણ છે. તું બધાં લોકોની માતા છે અને જગતનો પિતા પણ તુંજ છે.
ભગવન્દેવદેવેશ શરણાગતવત્સલ । શરણં તવ ચાયાતા ભયભીતાશ્ચ દેવતાઃ
હે ભગવંત, દેવોના દેવ, શરણાગતોને પ્રેમ કરનાર, ડરાયેલા દેવતાઓ તારા આશ્રયે આવ્યા છે.
દેવતા નિર્જિતાઃ સર્વાઃ સ્વર્ગભ્રષ્ટાઃ કૃતાઃ પ્રભો । અત્યુગ્રેણ હિ દૈત્યેન મુરનામ્ના મહૌજસા । ઇંદ્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા વિષ્ણુર્વચનમબ્રવીત્
બધા દેવતાઓ પરાજિત થયા છે અને સ્વર્ગમાંથી કાઢી મુકાયા છે, હે પ્રભુ, અત્યંત ભયંકર અને શક્તિશાળી મુરા નામના દૈત્ય દ્વારા. ઇન્દ્રના વચન સાંભળીને, વિષ્ણુએ કહ્યું.
શ્રીભગવાનુવાચ- કીદૃશો દાનવઃ શક્ર કિં રૂપં કીદૃશં બલમ્ । ક્વ સ્થાનં તસ્ય દુષ્ટસ્ય કિં વીર્યં કઃ પરાક્રમઃ । કિં વરં તસ્ય દુષ્ટસ્ય મમાખ્યાહિ મહામતે
ભગવાન બોલ્યા: એ દૈત્ય કેવો છે, હે શક્ર? તેનું સ્વરૂપ કેવું છે, તેની તાકાત કેટલી છે? એ દુષ્ટનું નિવાસસ્થાન ક્યાં છે? તેની શક્તિ અને પરાક્રમ કેટલા છે? એ દુષ્ટને કયું વર મળ્યું છે? હે મહાબુદ્ધિશાળી, મને કહો.
ઇંદ્ર ઉવાચ- પૂર્વં બભૂવ દેવેશ બ્રહ્મવંશસમુદ્ભવઃ । તાલજંઘસ્તુ નામ્ના ચ અત્યુગ્રોઽપિ મહાસુરઃ
ઇન્દ્ર બોલ્યા: પહેલા, હે દેવોના સ્વામી, બ્રહ્માના વંશમાં જન્મેલો તાળજાંઘ નામનો મહાદૈત્ય હતો, જે અત્યંત ભયંકર હતો.
તસ્ય પુત્રો હિ વિખ્યાતો મુરનામેતિ દાનવઃ । અત્યુત્કટો મહાવીર્યો દેવતાનાં ભયંકરઃ
એનો પુત્ર મુરા નામે પ્રસિદ્ધ દૈત્ય છે, જે ખૂબ જ ભયાનક, મહાશક્તિશાળી અને દેવતાઓ માટે ભયજનક છે.
પુરી ચંદ્રાવતી નામ્ના તત્ર સ્થાને વસત્યસૌ । નિર્જિતા દેવતાઃ સર્વા સ્વર્ગાત્તેન વિવાસિતાઃ
તે ચંદ્રાવતી નામની નગરીમાં રહે છે; એણે બધા દેવતાઓને હરાવીને સ્વર્ગમાંથી કાઢી મુક્યા છે.
ઇંદ્રોઽન્યો રોપિતસ્તેન વાતશ્ચૈવ હુતાશનઃ । ચંદ્રસૂર્યો કૃતૌ ચાન્યૌ વાયુર્વરુણ એવ ચ
તેને બીજો ઇન્દ્ર, વાયુ અને અગ્નિ પણ બેસાડ્યા; ચંદ્ર અને સૂર્યને પણ બદલ્યા, વાયુ અને વરુણ પણ નવા રાખ્યા.
સર્વમાત્મકૃતં તેન સત્યં સત્યં જનાર્દન । દેવલોકઃ કૃતસ્તેન સર્વસ્થાનવિવર્જિતઃ
આ બધું એણે પોતે જ કર્યું છે, સાચું છે, હે જનાર્દન; એણે દેવલોકને બધાં યથાસ્થાનોથી ખાલી કરી દીધો છે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કોપમાનો જનાર્દનઃ । હનિષ્યે દાનવં દુષ્ટં દેવતાનાં ભયંકરમ્
આ વચન સાંભળીને જનાર્દન ક્રોધિત થયા: 'હું એ દુષ્ટ દૈત્યને, દેવતાઓના ભયને, મારી નાખીશ.'
ત્રિદશૈઃ સહિતો દેવો ગતશ્ચંદ્રાવતીં પુરીમ્ । દૃષ્ટો દેવૈસ્તુ દૈત્યેંદ્રો ગર્જમાનઃ પુનઃ પુનઃ
દેવતાઓ સાથે ભગવાન ચંદ્રાવતી નગરીએ ગયા; ત્યાં દેવોએ દૈત્યરાજને વારંવાર ગર્જના કરતાં જોયો.
તેન સર્વે જિતા દેવ ગતાશ્ચૈવ દિશો દશ । હરિં નિરીક્ષ્ય પ્રોવાચ તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ દાનવઃ
તે દાનવે બધા દેવતાઓને હરાવીને દસ દિશામાં ભગાડી દીધા; પછી જ્યારે તેણે હરિને જોયા, ત્યારે બોલ્યો: 'થેમો, થેમો!'
ભગવાનબ્રવીત્તં ચ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ । શ્રીભગવાનુવાચ- રે દાનવ દુરાચાર મમ બાહું નિરીક્ષય
ભગવાનના આંખો ક્રોધથી લાલ થઈ ગયા અને તેમણે કહ્યું: 'અરે દાનવ, તું દુશ્ચરિત્ર છે, મારા હાથને જો.'
તતસ્તે સમ્મુખાઃ સર્વે વિષ્ણુના દુષ્ટદાનવાઃ । હતા બાણૈઃ પુનર્દિવ્યૈર્જાતાશ્ચ ભયવિહ્વલાઃ
પછી વિષ્ણુ સામે ઊભેલા બધા દુષ્ટ દાનવો દેવદુત તીરો વડે મરી ગયા અને ભયથી કાંપવા લાગ્યા.
ચક્રં મુક્તં ચ કૃષ્ણેન દૈત્યસૈન્યેષુ પાંડવ । તેનચ્છિન્નાસ્તુ શતશો બહવો નિધનં ગતાઃ
કૃષ્ણે દૈત્યસેનામાં ચક્ર ફેંક્યું, પાંડવ; તેના કારણે સૈંકડો દાનવો કાપાઈ ગયા અને ઘણાં મૃત્યુ પામ્યા.
એકોપિ દાનવસ્તત્ર યુધ્યમાનો મુહુર્મુહુઃ । નષ્ટાઃ સર્વે સુરાસ્તેન નિર્જિતો મધુસૂદનઃ
ત્યાં એક જ દાનવ હતો, જે વારંવાર લડી રહ્યો હતો; એના કારણે બધા દેવતાઓ નાશ પામ્યા અને માધુસૂદન પણ હરાઈ ગયા.
નિર્જિતં તેન દૈત્યેન બાહુયુદ્ધમજાયત । બાહુયુદ્ધં કૃતં તેન દિવ્યં વર્ષસહસ્રકમ્
એ દૈત્યે બાહુયુદ્ધ શરૂ કર્યું; અને એણે હજારો વર્ષ સુધી દિવ્ય બાહુયુદ્ધ કર્યું.
વિષ્ણુશ્ચિંતાં પ્રપન્નશ્ચ નષ્ટાઃ સર્વાશ્ચ દેવતાઃ । વિષ્ણુશ્ચ નિર્જિતસ્તેન ગતો બદરિકાશ્રમમ્
વિષ્ણુ ચિંતામાં પડી ગયા અને બધા દેવતાઓ પણ હારી ગયા; એ દૈત્યે વિષ્ણુને હરાવીને બદરિકાશ્રમ તરફ ગયા.
ગુહા સિંહાવતી નામ તત્ર સુપ્તો જનાર્દનઃ । યોજનદ્વાદશવતી એકદ્વારા ચ પાંડવ
ત્યાં એક ગુફા છે, જેનું નામ સિંહાવતી છે, જ્યાં જનાર્દન સુતા હતા; એ ગુફા બાર યોજન લાંબી છે અને એક જ દ્વાર છે, હે પાંડવ.