ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ। ഉമാമഹേശ്വരസംവാദേ ശ്രീകൃഷ്ണചരിതേ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വധാമഗമനനിരൂപണംനാമ ദ്വിപംചാശദധികദ്വിശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ഉമാമഹേശ്വരസംവാദത്തിൽ, ശ്രീകൃഷ്ണചരിതത്തിൽ, 'ശ്രീകൃഷ്ണൻ സ്വധാമത്തിലേക്കു പോയതിന്റെ വിവരണം' എന്ന അദ്ധ്യായം, മഹാപുരാണമായ ശ്രീപദ്മത്തിൽ, ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ, ഇരുനൂറ്റി അമ്പതിരണ്ടാമത്തേത് സമാപിക്കുന്നു.
ജൈമിനിരുവാച- ക്രിയായോഗസ്യ തത്വം മേ ബ്രൂഹി വ്യാസ മഹാമതേ । ക്രിയായോഗമഹം ജ്ഞാതുമിച്ഛാമി ഭവദഗ്രതഃ
ജൈമിനി ചോദിച്ചു: മഹാമനസ്സുള്ള വ്യാസാ, കൃത്യയോഗത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം എനിക്ക് പറയൂ. ഭവാൻ മുന്നിൽ നിന്ന് കൃത്യയോഗം അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വ്യാസ ഉവാച- ശരീരം മാനുഷം വിപ്ര ദുര്ലഭം ചാത്ര ഭൂതലേ । ധീരഃ ശരീരമാസാദ്യ മോക്ഷാര്ഥം യോഗമഭ്യസേത്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ദ്വിജനേ, മനുഷ്യശരീരം ഭൂമിയിൽ വളരെ അപൂർവമാണ്. ധീരനായവൻ ശരീരം ലഭിച്ചാൽ മോക്ഷത്തിനായി യോഗം അഭ്യസിക്കണം.
ക്രിയായോഗധ്യാനയോഗാവുഭൌ യോഗൌ പ്രകീര്തിതൌ । തയോരാദ്യഃ ക്രിയായോഗഃ കുര്വതാം സര്വകാമദഃ
കൃത്യയോഗവും ധ്യാനയോഗവും രണ്ടും യോഗങ്ങളാണ് എന്നു പറയുന്നു. ഇതിൽ ആദ്യം കൃത്യയോഗം ചെയ്യുന്നതിന് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും.
ഗങ്ഗാ ശ്രീര്വിഷ്ണുപൂജാ ച ദാനാനി ദ്വിജസത്തമ । ബ്രാഹ്മണാനാം തഥാ ഭക്തിര്ഭക്തിരേകാദശീ വ്രതേ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഗംഗാസ്നാനം, വിഷ്ണുപൂജ, ദാനം, ബ്രാഹ്മണരോടുള്ള ഭക്തി, ഏകാദശിവ്രതപാലനം—
ധാത്രീ തുലസ്യോര്ഭക്തിശ്ച തഥാ ചാതിഥിപൂജനമ് । ക്രിയായോഗാങ്ഗഭൂതാനി പ്രോക്താനീതി സമാസതഃ
നേലി, തുളസി എന്നിവയിലേക്കുള്ള ഭക്തിയും അതിഥികളെ ആദരിക്കുകയും—ഇവയെല്ലാം കൃത്യയോഗത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് സംക്ഷേപത്തിൽ പറയുന്നു.
ക്രിയായോഗാദൃതേ വിപ്ര ധ്യാനയോഗേന സിദ്ധ്യതി । ക്രിയായോഗരതോ യാതി തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, പ്രവർത്തനശീലതയില്ലാതെ, ധ്യാനശീലതയാൽ മാത്രമേ സിദ്ധി നേടാൻ കഴിയൂ. എന്നാൽ പ്രവർത്തനശീലതയിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കും.
ജൈമിനിരുവാച- ക്രിയായോഗാങ്ഗഭൂതാനി യാനി പ്രോക്താനി ഭോഃ പ്രഭോ । തന്മാഹാത്മ്യാനി കഥയ യദി ഭോ മയ്യനുഗ്രഹഃ
ജൈമിനി പറഞ്ഞു: പ്രഭോ, പ്രവർത്തനശീലതയുടെ ഭാഗങ്ങളായി പറഞ്ഞിട്ടുള്ള കാര്യങ്ങളുടെ മഹത്വം ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ. എനിക്ക് നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹം ഉണ്ടെങ്കിൽ ദയവായി വിശദീകരിക്കണം.
ഗങ്ഗായാഃ കേ ഗുണാ ബ്രഹ്മന്വിഷ്ണുപൂജാഫലം ച കിമ് । ശ്രേഷ്ഠാനി കാനി ദാനാനി കാ വാ ഭക്തിര്ദ്വിജന്മനാമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, ഗംഗയുടെ ഗുണങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്? വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്താണ്? ഏതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ദാനങ്ങൾ? ദ്വിജന്മാരുടെ ഭക്തി എങ്ങനെയാണ്?
ഏകാദശ്യാഃ ഫലം കിംവാ ധാത്രീഭക്തിശ്ച കീദൃശീ । തുലസ്യാഃ കീദൃശീ ഭക്തിഃ കിം വാ ചാതിഥിപൂജനമ്
പത്തൊമ്പതാം ദിവസത്തിന്റെ ഫലം എന്താണ്? ധാത്രിവൃക്ഷത്തിൽ ഉള്ള ഭക്തി എങ്ങനെയാണ്? തുളസിയിൽ ഉള്ള ഭക്തി എങ്ങനെയാണ്? അതിഥികളെ ആദരിക്കുന്നത് എന്താണ്?
ഏതത്സര്വം മുനേ ബ്രൂഹി ശ്രോതുമസ്തി മമാദരഃ । ത്വത്തോഽന്യ കഥിതും കോഽപി ന ശക്നോതി ജഗത്ത്രയേ
മഹർഷേ, ഇതെല്ലാം ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ. ഞാൻ അതിനേക്കുറിച്ച് കേൾക്കാൻ വളരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നിങ്ങളെക്കാൾ ഇതു വിശദീകരിക്കാൻ മറ്റാരും കഴിയില്ല.
വ്യാസ ഉവാച- സാധുസാധു ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ മനസ്തേ വിമലം ധ്രുവമ് । യതോ ഗുഹ്യകഥാമേതാം ശ്രോതും ശ്രദ്ധാ ച കൌതുകമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഉത്തമം, ഉത്തമം, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ! നിന്റെ മനസ്സ് നിർമലമാണ്. കാരണം, ഈ രഹസ്യമായ ഉപദേശം കേൾക്കാൻ വിശ്വാസവും കൗതുകവും നിനക്കുണ്ട്.
ഭാഗീരഥ്യാ ഗുണം സമ്യക്കഥിതും ന ഹി ശക്യതേ । തസ്മാത്സമാസതോ വക്ഷ്യേ ശ്രൂയതാമേകചേതസാ
ഭാഗീരഥിയുടെ ഗുണങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയാം. ഒരേ മനസ്സോടെ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
ഗങ്ഗേത്യക്ഷരയുഗ്മം ച ജപത്യത്യന്തകോമലമ് । മന്യേ വ്രജേത്തഥാപ്യേനോ മഹാഭൂതരസായനമ്
'ഗംഗ' എന്ന രണ്ട് അക്ഷരങ്ങൾ വളരെ സ്നേഹത്തോടെ ജപിക്കുന്നവൻ, പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി മഹാഭൂതങ്ങളുടെ അമൃതം പ്രാപിക്കുമെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
സര്വത്ര സുലഭാ ഗങ്ഗാ ത്രിഷു സ്ഥാനേഷു ദുര്ലഭാ । ഗങ്ഗാദ്വാരേ പ്രയാഗേ ച ഗങ്ഗാസാഗരസങ്ഗമേ
ഗംഗയെ എല്ലായിടത്തും എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കും. പക്ഷേ, ഗംഗാദ്വാരം, പ്രയാഗം, ഗംഗയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലം—ഈ മൂന്നു സ്ഥലങ്ങളിൽ ഗംഗയെ പ്രാപിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
സവാസവാഃ സുരാഃ സര്വേ ഗങ്ഗാദ്വാരം മനോരമമ് । സമാഗത്യ പ്രകുര്വന്തി സ്നാനദാനാദികം മുനേ
സകല ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം മനോഹരമായ ഗംഗാദ്വാരത്തിൽ എത്തി, അവിടെ സ്നാനം, ദാനം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു, മഹർഷേ.
ദൈവയോഗാന്മുനേ തത്ര യേ ത്യജംതി കലേവരമ് । മനുഷ്യ പശു കീടാദ്യാ ലഭംതേ പരമം പദമ്
ദൈവിക കൃപയാൽ, മഹർഷേ, അവിടെ മനുഷ്യൻ, മൃഗം, കീടം എന്നിവരിൽ ആരെങ്കിലും ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ അവർ പരമപദം പ്രാപിക്കും.
അത്രേതിഹാസം വിപ്രര്ഷേ കഥ്യമാനം മയാ ശുണു । സമ്യക്ഛ്രവണമാത്രേണ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
ബ്രാഹ്മണമുനിയേ, ഞാൻ പറയുന്ന ഈ പുരാതനകഥ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ. ശരിയായി കേൾക്കുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.
മനോഭദ്രോ നാമ രാജാ സോമവംശ സമുദ്ഭവഃ । പൂര്വമാസീജ്ജഗത്യസ്മിന്ബലവാന്സര്വധര്മ്മവിത്
മനോഭദ്രൻ എന്നൊരു രാജാവു് ചന്ദ്രവംശത്തിൽ ജനിച്ചു. ഈ ലോകത്ത് മുമ്പ് ജീവിച്ചിരുന്ന അവൻ ശക്തനും എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനുമായിരുന്നു.
തസ്യ ഹേമപ്രഭാ നാമ മഹിഷീ പ്രിയവാദിനീ । പതിവ്രതാ മഹാഭാഗാ സര്വലക്ഷണസംയുതാ
അവന്റെ ഭാര്യയുടെ പേര് ഹേമപ്രഭ. മധുരഭാഷിണിയായ അവൾ ഭർത്താവിനോടു സമർപ്പിതയും മഹാഭാഗ്യശാലിയും എല്ലാ ഉത്തമലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടിയവളുമായിരുന്നു.
സ രാജാ സമരേ ഹത്വാ സകലാനേവ ശാത്രവാന് । ശശാസ പൃഥിവീം കൃത്സ്നാം സാബ്ധിദ്വീപാം മഹാബലഃ
ആ മഹാബലശാലിയായ രാജാവ് യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിച്ച്, ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ മുഴുവൻ ഭൂമിയും ഭരിച്ചു.
സ ഏകദാ മഹീപാലഃ സമാഹൂയ സ്വമംത്രിണഃ । ഉവാചേദം വചഃ പ്രീത്യാ സഭാമധ്യേ മഹായശാഃ
ഒരു ദിവസം ആ മഹാരാജാവ് തന്റെ മന്ത്രിമാരെ വിളിച്ചു, സഭയുടെ നടുവിൽ സ്നേഹത്തോടെ പ്രശസ്തനായ രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മനോഭദ്ര ഉവാച-। അമാത്യാഃ പൃഥിവീ സര്വാ മയേയം പരിപാലിതാ । നിഹതാ രിപവഃ സര്വേ സപുത്രബലവാഹനാഃ
മനോഭദ്രൻ പറഞ്ഞു: മന്ത്രിമാരേ, ഈ മുഴുവൻ ഭൂമി ഞാൻ സംരക്ഷിച്ചു. എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും അവരുടെ പുത്രന്മാരെയും സൈന്യത്തെയും വാഹനങ്ങളെയും കൂടി ഞാൻ ജയിച്ചു.
പാലിതാനി സ്വഗോത്രാണി ദാനൈര്വിപ്രാശ്ച തോഷിതാഃ । ശിഷ്ടാശ്ച ത്രിദശാഃ സര്വേ സപുത്രബലവാഹനാഃ
എന്റെ സ്വന്തം വംശങ്ങളെ ഞാൻ സംരക്ഷിച്ചു. ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ദാനങ്ങൾ നൽകി സന്തോഷിപ്പിച്ചു. ദേവന്മാരെയും അവരുടെ പുത്രന്മാരെയും സൈന്യത്തെയും വാഹനങ്ങളെയും കൂടി ഞാൻ ആദരിച്ചു.
പാലിതാനി സ്വഗോത്രാണി യജ്ഞൈഃ സര്വൈഃ സദക്ഷിണൈഃ । ഏതദ്ധി ജരയാ സര്വം മഹത്യാ മേ ബലം ഹൃതമ്
എന്റെ വംശത്തെ ഞാൻ എല്ലാ യാഗങ്ങളാലും, യഥായോഗ്യം ദാനം നൽകി സംരക്ഷിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ വൃദ്ധാവസ്ഥ എന്റെ മുഴുവൻ ശക്തിയും കവർന്നു.
കര്മാണി കാനിചിത്കര്ത്തും ന ഹി ശക്നോമി ദുര്ബലഃ । സാമര്ഥ്യഹീനേ പുരുഷേ രാജശ്രീര്ന ഹി ശോഭതേ
ശക്തി ഇല്ലാത്തതിനാൽ, ഞാൻ കുറച്ച് കാര്യങ്ങൾ പോലും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല. കഴിവില്ലാത്ത മനുഷ്യനിൽ രാജകീയ മഹിമയ്ക്ക് തിളക്കം ഇല്ല.
സര്വാഭരണസംയുക്താ വൃദ്ധാങ്ഗാ ഇവ കാമിനീ । താവദ്വിഭ്യതി സര്വേഽപി ശത്രവഃ പൃഥിവീതലേ
എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചിട്ടും വൃദ്ധമായ അവയവങ്ങളുള്ള ഒരു സ്ത്രീപോലെയാണ് ഇത്; അങ്ങനെ ഇരിക്കുന്നിടത്തോളം ഭൂമിയിലെ ശത്രുക്കൾ എല്ലാവരും ഭയപ്പെടുന്നു.
യാവദ്ധി ഗതസാമര്ഥ്യം നേച്ഛന്തി ചാരുചക്ഷുഷാ । സമസ്തഗുണസമ്പന്നാമപി തദ്ഗതമാനസമ്
ശക്തി പോയാൽ, മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ളവരും, എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവളായിരുന്നാലും, മനസ്സ് ഒരിക്കൽ അവളിലായിരുന്നവരും, ഇനി അവളെ ആഗ്രഹിക്കാറില്ല.
പൃഥ്വീ ത്യജേന്നൃപം വൃദ്ധം സ്വൈരിണീപാലിതാ യഥാ । ഭക്തിലഭ്യാഗുണാഃ സര്വേ ഗുണലഭ്യം മഹദ്യശഃ
സ്വതന്ത്രയായ സ്ത്രീ രക്ഷകനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ഭൂമി വൃദ്ധനായ രാജാവിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഭക്തിയാൽ ലഭിക്കും; മഹത്തായ പ്രശസ്തി ഗുണത്താൽ നേടാം.
നിഃശ്രേയസം ദാനലഭ്യം ബലലഭ്യാ തു മേദിനീ । സാമര്ഥ്യഹീനഃ കൃപണോ നിശ്ചിതോ രിപുശാസനേ
പരമശ്രേയസ് ദാനത്തിലൂടെ ലഭിക്കും; ഭൂമി ശക്തിയാൽ നേടാം. കഴിവില്ലാത്തവൻ, ദയനീയനാണെങ്കിലും, ഉറപ്പായും ശത്രുക്കളുടെ വശത്തായിരിക്കും.